آزادی مشروط|شرایط آزادی مشروط|نکات مهم آزادی مشروط

آزادی مشروط چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی آزادی مشروط چیست؟ و شرایط آزادی مشروط پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله آزادی مشروط

مقدمه آزادی مشروط

در مقررات جدید در بسیاری از کشورها تدابیری اندیشیده شده است که مجازات هایی جایگزین زندان شود و یا این که این مجازات را حذف کنند. دلیل آن زیان های فراوانی است که مجازات زندان برای یک شخص به دنبال می آورد. نظام های متفاوتی در این راستا هم در کشور ایران در قانون جدید مجازات اسلامی مورد نظر و تصویب قانون گذاران قرار دارد. یکی از این نظام ها آزادی مشروط می باشد.

آزادی مشروط هم همچون سایر نظام های حبس زدا شرایط ویژه ای برای اعمال دارد. ابتدا باید بدانیم آزادی مشروط چیست؟ و شرایط آن را هم بشناسیم. در واقع آزادی مشروط، شیوه ی نوین تخفیف قانونی می باشد که مقنن با وضعیت خاصی آن را  در مورد محکوم به حکم کیفری یا مجرم که جرم او در دادگاه ثابت شده است اعمال می کند.

در واقع آزادی مشروط شکلی از تخفیف و چشم پوشی در اجرای مجازات زندان می باشد و چنان چه از نام آن متوجه می شویم با شرط و شروط خاصی مجرم از زندان رها می گردد.

نظام آزادی مشروط

آزادی مشروط
آزادی مشروط

آزادی مشروط تاسیسی است به منظور مقابله با تکرار جرم که به موجب آن هرگاه محکوم قبل از پایان دوره مشروطیت از خود رفتاری مناسب و پسندیده نشان دهد و دستورات دادگاه را اجرا نماید، به طور قطعی آزاد می‌گردد و در غیر این صورت بقیه مدت حبس را باید تحمل نمایند.
اعطای آزادی مشروط زندانی پیش از مدت مقرر توسط دادگاه صادرکننده حکم قطعی پاسخی است به یکی از اهداف مجازات اصلاح بزهکار و آماده ساختن وی برای بازگشت به زندگی اجتماعی است به این ترتیب وقتی قراین نشان از آمادگی  زندانی برای بازگشت به جامعه و ادامه یک زندگی شرافت مندانه دارد باید موجبات این انطباق اجتماعی را فراهم ساخت تا از محیط جرم زای زندان و تماس با بزهکاران حرفه‌ای در امان و مصون بماند.
اعطای آزادی مشروط از طرف دادگاه قانون ارفاق تلقی می شود و بدین لحاظ شامل همه زندانیان اعم از زن یا مرد و با هر سن و سالی در صورت وجود شرایطی می شود.
ماده ۵۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ در این خصوص عنوان داشته است: صدور حکم آزادی مشروط  در صلاحیت دادگاه صادر کننده محکومیت قطعی است.  هنگامی که حکم دادگاه بدوی عینا تایید گردد آن دادگاه دادگاه صادرکننده حکم قطعی خواهد بود اما چنان چه با اصلاحات یا تغییراتی در مرجع تجدید نظر در مورد تجدیدنظر قرار گرفته باشد، این دادگاه صادر کننده ی حکم قطعی، محسوب می شود.

حکم قطعی  هم حکمی است که از دادگاه عمومی به صورت غیر قابل تجدید نظر صادر می‌شود و یا قابل تجدیدنظر بوده و پس از رسیدگی در مرحله تجدیدنظر قطعیت پیدا نموده است.
افلاس یا اعسار محکوم علیه نیز مانع استفاده از آزادی مشروط با احراز شرایط دیگر نیست اما باید اعسار یا افلاس مورد ادعا مورد پذیرش دادگاه قرار گرفته و منتهی به صدور حکم در این موارد شده باشد.

اداره حقوقی  قوه قضاییه در نظریات متعدد اعلام کرده است که حبس دائم  پس از عفو و تقلیل مجازات از شمول آزادی مشروط خارج است. در این زمینه نظریه ای وجود دارد که معتقد است با عدم نسخ، آن قسمت از ماده واحده ی آزادی مشروط زندانیان مصوب سال ۱۳۳۷ این ماده، از اعتبار برخوردار است و در موارد سکوت قانونی می توان به آن استناد کرد. بنابراین محکومان به حبس های دائم پس از گذراندن ۱۲ سال حبس، ممکن است از آزادی مشروط استفاده نمایند.

شرایط نظام آزادی مشروط

شرایطی که در نظام آزادی مشروط در نظر گرفته شده است به شرح زیر می باشد:

-مجرم باید قسمتی از مجازات خودش را در زندان سپری کند.

اعمال آزادی مشروط در قانون مجازات جدید منوط بر این است که مرتکبینی که به مجازات حبس بیش تر از ۱۰ سال محکوم شده اند، الزاماً باید نیمی از مجازات خود را در حبس بوده و مجرمانی که به مجازات حبس کم تر از ۱۰ سال محکوم شده اند باید ثلث مجازاتشان را در زندان سپری کرده باشند.

معیار دقیق این محاسبه زمانی می باشد که مجرم وارد زندان می شود. مثلاً چنان چه یک سارق بر اساس قانون به ۶ سال حبس محکوم شده است، فقط زمانی قادر است از مزیت آزادی مشروط بهره ببرد که اقلاً دو سال از لحظه ای که پا به زندان گذاشته است گذشته باشد. یا در فرضی دیگر اگر یک آدم ربا بر اساس قانون به دوازده سال حبس مجازات شده باشد صرفاً وقتی قادر خواهد بود از آزادی مشروط بهره ببرد که اقلاً ۶ سال را از لحظه ای که پا به زندان گذشته است در حبس گذرانده باشد.

اگر مجرمی بر اساس قانون به یک ماه حبس و زندان محکوم شده باشد، بعد از گذشت ۱۰ روز در زندان می تواند از مزیت آزادی مشروط بهره ببرد.

-در طول مدت زندان مجرم باید حسن کردار و اخلاق نشان دهد.

– کردار مجرم باید به شکلی باشد که نشان دهد جرم را تکرار نمی‌کند: یعنی از مجموعه رفتار و کردار مرتکب، مسئولین زندان متوجه شوند که او دیگر جرم را تکرار نمی‌کند.

                                                آزادی مشروط
آزادی مشروط

حال اگر فرض کنیم شخص مرتکب در دوره زندان با وجود این که رفتار به جایی داشته است و از خود حسن کردار و رفتار نشان داده اما با زندانیان دیگر در مورد ارتکاب جرم دیگر یا روش‌های جدیدی از ارتکاب جرم نقشه کشیده و بحث و بررسی کرده، دیگر آزادی مشروط شامل او نمی شود.

-شخص مجرم الزاماً باید همه خسارات و زیان فردی که از ارتکاب جرم او آسیب دیده را جبران نماید. یا با او در مورد جبران این خسارات موافقت کند و رضایت او را جلب کند.

– تنها یک دفعه می توان از آزادی مشروط استفاده کرد. یعنی چنان چه مجرم قبلاً هم محکوم به حبس شده باشد، این محکومیت مانع از استفاده ی او از آزادی مشروط نیست. تنها این که قبلاً هم از آزادی مشروط بهره نبرده باشد کفایت می کند.

البته  مواردی که در بالا ذکر شد، باید از سوی قاضی اجرای احکام کیفری تصدیق و محرز شود. اعمال آزادی مشروط باید از طرف دادستان یا قاضی اجرای احکام پیشنهاد شده و دادگاه صادر کننده حکم با آن موافقت نماید.

مراحل دریافت آزادی مشروط

با وجود آن که در قانون  راجع به آزادی مشروط چیزی بیان نشده است اما  عموما مجرم خودش مقدمات صدور آزادی مشروط را فراهم می کند. پس از آن که مجرم تقاضای خود را به شورای طبقه بندی زندانیان ارائه می نماید، رئیس زندان که معمولاً در شورای طبقه بندی زندانیان دبیر شورا می باشد، در مورد وضعیت مجرم و شایستگی او اظهار نظر می نماید.

وقتی حسن رفتار و اخلاق زندانی در طول دوره اجرای حبس به تصدیق شورای طبقه‌بندی زندانیان رسید، نام او در لیست محکومانی که آزادی مشروط را شامل می شوند، قرار می گیرد و به سمع و نظر قاضی اجرای احکام می رسد.

قاضی اجرای احکام بعد از ملاحظه پرونده و بررسی آن پیشنهاد آزادی مشروط را به دادگاه تسلیم می نماید. دادگاه در این موضوع مختار خواهد بود و الزام و اجباری برای آن  در این مورد نمی باشد. بنابراین دادگاه می تواند تقاضا و درخواست آزادی مشروط را بپذیرد یا رد کند و این رای دادگاه قابلیت اعتراض را ندارد.

نکته قابل توجه این که این موضوع سلیقه ای نمی باشد. پذیرش یا رد این تقاضا حتماً باید با دلیل باشد و رد درخواست اعطای آزادی مشروط مانع از این نمی شود که محکوم مجددا درخواست آزادی مشروط بنماید.

به طور کلی قانون در مورد اعطای آزادی مشروط برای محکومین به حبس ابد ساکت بوده است و بر اساس نظر هیئت عمومی دیوان عالی کشور اعطای آزادی مشروط در مورد مجرمانی که محکوم به حبس ابد هستند، میسر نمی باشد. از طرفی دیگر اعطای آزادی مشروط به زندانیان سیاسی هم بلامانع است. اما عملاً به این سبب که عموما زندانیان سیاسی بر نظرات خود اصرار می ورزند و ترس از ارتکاب دوباره جرم وجود دارد اعمال آزادی مشروط در مورد آن ها با مسائل و مشکلاتی مواجه می باشد.

آزادی مشروط
آزادی مشروط

در نتیجه با توجه به شرایط اعطای آزادی مشروط اکثر زندانیان این امکان را دارند که دارای شرایط آزادی مشروط باشند و از زندان آزاد شوند. از طرف دیگر چنان چه کسی شرایط دریافت آزادی مشروط را ندارد به عنوان مثال قبلا از آزادی مشروط خود بهره برده است نباید زمان خود را صرف تقاضا های پوچ و واهی کند و باید به دنبال سایرنظام های حبس زدا باشد.

تفاوت نظام نیمه آزادی و آزادی مشروط

ظاهراً نظام نیمه آزادی مانند نظام آزادی مشروط به نظر می اید. چون در هر دو گزینه فرد ظاهراً بیرون از زندان می باشد و به آموختن حرفه و شغلی مشغول است و اقدام به هر دو موضوع نیازمند رضایت شاکی می باشد. اما در تفاوت این دو موضوع باید بگوییم که در نهاد نیم آزادی این امکان وجود دارد که فرد هنوز پا به زندان نگذاشته باشدکه شرایط اعمال نظام نیمه آزادی را دارا باشد.

اما برای اقدام به نظام آزادی مشروط لازم است بدانیم که فرد چه مدتی را در زندان سپری کرده است. بنابراین چنان چه محکومیت یک فرد بیش تر از ۱۰ سال زندان باشد، باید حتماً نیمی از این دوره را در زندان گذرانده باشد. اما چنان چه مدت کیفر او کم تر از ۱۰ سال است ضروری می‌باشد که ثلث آن مدت را در زندان سپری کرده باشد. تفاوت دیگری که میان این دو نظام وجود دارد این است که نظام نیمه آزادی در برگیرنده کیفرهای درجه ۵ تا ۷ می باشد.

اما نظام آزادی مشروط می تواند شامل جرایم درجه یک تا چهار هم بشود. در نظام نیمه آزادی، محکوم به حبس های تعزیری درجه ۵ تا ۷ اگر شاکی گذشت کرده باشد و تامین مناسب هم گذاشته باشد و ضمانت کند که یک فعالیت شغلی یا حرفه‌ای یا آموزشی انجام می دهد دادگاه صادرکننده رای قطعی قادر است هم زمان با صدور حکم اصلی محکوم را با توافق خودش واجد نظام نیمه آزادی قرار دهد. اما در اصلاحات جدید چنان مقرر شده است که اگر محکوم به حبس تعزیری درجه دو تا چهار یک چهارم از مدت حبس را گذرانده باشد، امکان استفاده از نظام نیمه آزادی را دارد.

اما در نظام آزادی مشروط از همان نخست رای مبتنی بر این که مجرم مشمول این نظام می‌شود یا خیر صادر نمی گردد. در این روش، شخص محکوم به حبس تعزیری درجه ۵ تا ۸ با توجه به وضعیت و شرایط خاصی قادر است از نظام آزادی مشروط استفاده نماید. یعنی محکوم در مدت اجرای مجازات باید حسن رفتار و اخلاق نشان دهد و حالات و رفتار او نمایانگر این باشد که بعد از آزادی مجدداً مرتکب جرم نخواهد شد و با تعیین و تشخیص دادگاه تا اندازه ای که توانایی در محکوم وجود دارد ضرر و خسارات مدعی خصوصی را جبران کند.

از جمله تفاوت های دیگری که میان این دو نظام می‌توان مطرح نمود این است که در نظام آزادی مشروط، فرد بعد از این که شرایط آزادی مشروط را احراز کرد مطلقا آزاد خواهد شد و در طول این مدت لازم است تابع دستورات دادگاه و تحت نظارت او باشد.

اما در نظام نیمه آزادی، فرد فقط در زمان هایی که مشغول به کار و فعالیت است آزاد می باشد. بنابراین باید شب ها به زندان رجوع کند. البته از آن حیث که ضمانت های ضروری رابه دادگاه تامین کرده است، این ارفاق در حق او اعمال می شود که با  اذن قاضی اجرای احکام، این امکان را دارد که برخی امور شخصی مثل تحصیل یا دیدار اعضای خانواده و غیره را هم انجام دهد و بعد از آن خودش را به زندان معرفی نماید.

آزادی مشروط
آزادی مشروط

بنابراین فرد نسبت به انجام این امور باید از پیش با دادگاه توافق نماید و هماهنگی‌های لازم را انجام دهد تا دادگاه در این زمینه اوامر لازم را نسبت به کنترل ورود و خروج این اشخاص به دفتر زندان اعلام دارد. خالی از لطف نیست که این را هم مطرح کنیم که هم نظام نیمه آزادی و هم آزادی مشروط تنها مربوط به مجازات حبس تعزیری می باشند. بنابر این  سایر مجازات‌های تعزیری و حبس های دیگر را در بر نمی گیرد.

از جمله شباهت هایی هم که باید نسبت به این دو نهاد مطرح کرد این است که در هیچ یک از این دو نظام، محکوم به حبس تعزیری درجه یک قادر نیست از این شرایط استفاده نماید و هر فرد تنها یک بار قادر است از نظام آزادی مشروط استفاده نماید و موضوع مهم دیگر این که در مورد نظام آزادی مشروط مدت نظام یک تا پنج سال می باشد.