اختلاس|مجازات اختلاس|شرایط و ارکان جرم اختلاس|نکات مهم

اختلاس چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی اختلاس چیست؟ و شرایط اختلاس پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله اختلاس

هر یک از ما ممکن است واژه اختلاس به گوشمان خورده باشد. در کتاب های فقهی اختلاس به مفهوم ربودن مال دیگری تعریف شده است. برای آشنایی با مفهوم اختلاس و این که چه کسی مختلس است، به شرح این موضوع در این مقاله می پردازیم.  اما اختلاس چیست و چه شخصی مختلس محسوب می شود؟

مفهوم اختلاس:

از نظر قانون گذار با توجه به تعریف جرم اختلاس در ماده ۵ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء اختلاس و کلاهبرداری جرم اختلاس برای این که به مرحله عملی برسد، نیازمند شرایطی می باشد.

شرایط  احراز جرم اختلاس:

مرتکب جرم اختلاس باید از کارمندان رسمی و قراردادی و پیمانی یکی از موسسات یا ادارات دولتی شهرداری ها شوراها و شرکت‌های دولتی و یا شرکت‌های وابسته به دولت یا دیوان‌محاسبات باشد و نیز از کارمندان و کارکنان موسساتی که به یاری دولت اداره می شود و کسانی که از پایه‌های قضایی برخوردار هستند و مامورین و خدمات عمومی نیز ز مشمول این ماده می شود.

از مفاد این ماده چنین برداشت می‌شود که کارمندان و کارکنان شرکت‌های خصوصی و اشخاص عادی که بر اساس علت هایی اموال عمومی و دولتی را در اختیار دارند شامل این ماده نیستند.

شرط دوم برای احراز جرم اختلاس آن است که مال اختلاس شده باید از دسته اموال عمومی یا دولتی باشد. یا از اموال اشخاص حقیقی و حقوقی که بر اساس عللی در اختیار دولت یا ارگان های ذکر شده در ماده بالا می باشد. وقتی صحبت اموال دولتی می شود در تعریف آن باید چنین گفت که بر اساس ردیف بودجه به منظور استفاده در اختیار سازمان‌ها گذاشته شده است یا خریداری شده و به منظور مصرف برعهده آن ها می باشد.

اموالی که بر اساس قوانین مورد مالکیت و تصاحب قرار گرفته نیز در بخش اموال دولتی جای می گیرند. این اموال مادی مثل میز و صندلی و یا مثل چک و سفته و مطالبات و دیون به شکل حقوقی هستند و در حساب های نهادها و موسسات دولتی ثبت و ضبط می شود. نکته قابل توجه آن که تصاحب و مالکیت معنوی، مثل نام و طرح و لوگوی تجاری از شمول این ماده خارج است.

شرط سوم برای تحقق جرم اختلاس واگذاری مال بر اساس وظیفه به شخص است. پس اگر در خارج از حوزه وظایفی که برای کارمند دولت تعیین شده است مالی که به دولت یا دیگری تعلق دارد تصاحب کند، نمی‌توان نام مختلس را بر او گذاشت. بلکه تحت عنوان مجرمانه دیگری امکان تعقیب وجود دارد.

اختلاس
اختلاس

شرط چهارم برای تحقق جرم اختلاس راجع به شیوه برداشت مال می باشد. یعنی شخص باید اموال دولتی را با توجه به وظیفه ای که به او سپرده شده است، به سود خود یا شخص ثالث برداشت کند. به شکلی که بتوانند در آن تصرف مالکانه داشته باشند، به مصرف برسانند. یعنی شخص باید رفتاری مثل مالک یا صاحب مال داشته باشد.

شرط پنجم برای تحقق جرم اختلاس، آگاهانه و عمدی بودن رفتار می باشد به شکلی که شخصی که کارمند  دولتی محسوب می شود،  نسبت به این موضوع آگاهی داشته باشد که مالی را که به دولت یا دیگران متعلق است و در اختیار او واقع شده است با دانش به غیر مشروع بودن آن عمل به سود خود یا ثالث مورد تصرف قرار دهند.

پیرامون مراحل رسیدگی به جرم بیستر بخوانید.

مجازات جرم اختلاس:

اختلاس فقط در شرایطی احراز می‌شود که شخص ابزاری را که برای انجام خدمت به او داده‌اند از فضایی که کار می کند بیرون آورده و با هدف تصاحب آن در آن تصرف نماید. اما چنان چه کارمندان دولت بی آن که هدف سویی داشته باشند و فقط به منظور نگهداری بهتر آن وسایل را از محل کار خارج کنند و در جای امن تری قرار دهند به سبب آن که سوءنیت اختلاس نداشته‌اند این جرم تلقی نمی‌شود.

اختلاس
اختلاس

اندازه مجازات اختلاس وابسته به مقدار مالی است که مورد اختلاس واقع شده است. بر اساس مقررات راجع به مجازات اختلاس، چنان چه اندازه اختلاس به حد ۵۰۰۰۰ ریال برسد ،شخص به ۶ تا ۳ سال حبس محکوم خواهد شد  و نیز به میزان ۶ تا ۳ سال  از خدمات دولتی به شکل موقت انفصال می یابد.

اگر مبلغ اختلاس شده بالاتر از ۵۰ هزار ریال شود شخص به دو تا ده سال حبس محکوم می گردد و به شکل همیشگی از خدمات دولتی برکنار می گردد.  در هر کدام از این دو مورد که ذکر شد مضاف بر این که شخص باید مال را مسترد گرداند به اندازه ۲ برابر مالی که اختلاس نموده است باید پرداخت کند.

بهای مال مورد اختلاس به وسیله رای دیوان عالی کشور تعیین می‌شود و قانون راجع به این موضوع چنین نظر می‌دهد که قیمت آن چه مورد اختلاس قرار گرفته است مساوی با قیمتی که دولت برای آن تعیین نموده است نیست. در مواردی هم امکان دارد که با توجه به آن چنان چه مالی که مورد اختلاس قرار گرفته و یا بخشی از آن پیش از صدور حکم دادگاه به هر شکل رد شده باشد، قانون راجع به این موضوع چنین نظر داده است که اگر قسمتی از مال مورد اختلاس  تلف شده باشد هر بخشی از آن که به جای مانده است به وسیله این رای شامل حکم قانونی خواهد بود. رایی که راجع به پرداخت دو برابر اصلی مال است نیز از آن کسر می‌شود.

به منظور آن که شخص مختلس ترغیب گردد و مال مورد اختلاس را مسترد گرداند، قانونگذار چنین تعیین نموده است که اگر فرد مختلس مال را برگرداند  قادر است همه یا قسمتی از مجازات نقدی را به او تخفیف داده و ببخشد و نیز مجازات حبس شامل او نخواهد شد و برکناری از از سمت دولتی نیز در مورد او اجرا نمی شود.

شروع به اختلاس:

اختلاس
اختلاس

بخشی از جرایم تحت عنوان شروع به اختلاس  در قانون تعیین شده است. مثلاً اموالی از اداره ی دولتی در نزد یک کارمند دولتی با توجه به وظیفه و تکلیف سپرده شده است و  او آن ها را داخل خودرو خود می‌برد و پیش از آن که از محل کار خارج شود در پارکینگ بازداشت می شود. این مثال مصداق شروع به جرم اختلاس است.

مجازات شروع به جرم اختلاس:

قانونگذار به جهت مجازات جرم شروع به اختلاس مقرراتی را مشخص نموده است که بر اساس آن کمترین اندازه مجازات برای این دسته از جرایم در نظر گرفته شده است. اگر خود کار انجام شده باشد کسی که جرم را شروع نموده است مجازات می شود. فرض کنید شخص   جزو کارمندان دولتی باشد  از خدمات دولت به شکل کلی عزل  می‌شود  و چنان چه رتبه پایین تری داشته باشد به شش تا سه سال برکناری موقت محکوم خواهد شد.

ارکان تشکیل دهنده جرم اختلاس:

عنصر قانونی:

بر اساس ماده ۵ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء اختلاس و کلاهبرداری در سال ۱۳۶۷ به تصویب رسیده این جرم تاکید شده است ست و تنها ماده قانونی می باشد که ر قانونی جرم اختلاس را مشخص نموده است بر اساس متن این قانون آمده است؛ که هر کدام از کارمندان سازمان ها و ادارات و شورا و شهرداری و و موسسات و شرکت های دولتی یا وابسته به دولت و یا نهادهای انقلابی و دیوان محاسبات و موسساتی که به کمک مستمر دولت اداره می‌شود و دارندگان پایه قضایی به شکل کلی قوای سه‌گانه و نیز نیروهای مسلح و مامورین به خدمات عمومی اعم از رسمی و غیررسمی وجود یا مطالبات یا حواله ها یا سهام یا اسناد و اوراق بهادار و یا سایر اموال متعلق به هر یک از سازمان ها و موسسات فوق و یا اشخاص را که بر اساس تکلیف به آن ها سپرده شده است به سود خود یا دیگری برداشت یا تصاحب کنند، مختلس تلقی شده و به شکلی که در قانون ذکر شده است مجازات خواهند شد.

عنصر مادی:

مقصود از عنصر مادی بخشی از جرم است که در عالم واقعیت انجام می شود و به شکل عملی ظهور می یابد و جامعه از آن تأثیر می پذیرد که شامل رفتار مجرمانه مرتکب جرم و موضوع جرم و شرایط و وضعیت ضروری برای احقاق جرم است

رفتار مجرمانه:

رفتار مجرمانه در جرم اختلاس برداشت و تصاحب است که هر دو به شکل فعل مثبت ظهور می یابد. بنا بر این اتلاف هم به شکل فعل مثبت و مادی می ‌تواند جرم اختلاس را سبب شود.

شرایط و اوضاع و احوال ارتکاب جرم:

اختلاس
اختلاس

همین که مرتکب جرم استخدام در یکی از ارگان های دولتی باشد و موضوع جرم از اموال منقول و غیر منقول اسناد اعتباری باشد و نیز مرتکب مال را به سود خود تصاحب کند یا به نفع شخص دیگری. ضمن آن که مال در واقع باید از اموالی باشد که بر اساس وظیفه به کارمند دولت سپرده شده باشد.

عنصر روانی:

عنصر روانی که شامل سوء نیت عام می باشد. یعنی با اراده و عمداً جرم اختلاس را سبب شود و باعث اتلاف آن گردد یا از محیط کار خارج کند و اگر از روی اشتباه و سهل انگاری این کار را انجام دهد، اختلاس نخواهد بود و سوء نیت خاص که در واقع هدف را به نتیجه رساندن می باشد. یعنی کارمند دولت با بردن مال از اموال دولتی برای خودش یا دیگری سودی به دست بیاورد و اگر این موضوع حاصل نشود، مصداق جرم تصرف غیرقانونی در اموال دولتی خواهد بود.

معاونت در جرم اختلاس:

معاون در جرم کسی است که انجام جرم را به هر شکلی آسان کند که از طریق تحریک و تهدید و جمع آوری وسایل ارتکاب جرم اتفاق می‌افتد.

مشارکت در جرم اختلاس:

در جرم اختلاس چنان چه سه نفر یا بیشتر باشند و باشراکت یکدیگر سبب جرم اختلاس شوند جرم استناد به عمل همه آن ها خواهد داشت. مجازات هر کدام از شرکای جرم اختلاس مجازات فاعل مستقل آن جرم است.