اکراه و انواع اکراه|بررسی تخصصی|نکات مهم که باید بدانید!

اکراه و انواع اکراه چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به تعریف اکراه و انواع آن پرداخته است

 شناخت اکراه و انواع آن

بحث این مقاله برای شما مخاطبین عزیز در  خصوص اکراه و بررسی انواع آن است  برای شروع  گذری  به فرهنگ لغت می زنیم  تا با معنای اکراه آسان تر و روان تر  آشنا شویم اکراه  در فرهنگ لغت  ما وادار کردن  و اجبار نمودن یاد شده است البته نا گفته نماند که واژگان دیگری هم برای اکراه استفاده میشود اما اصلی ترین منظور اکراه همان چیزی است که ما در این جا نام بردیم. اکراه همیشه به وسیله مجبور کردن فرد دیگر است که به هدف و کار خود میرسد.

تقریباً همه با این اتفاق آشنا هستیم که به طور مثال فردی به صورت اجباری فرد دیگری را مجبور به کاری کرده است که آن فردی که مجبور گردیده خودش هیچ تمایلی به انجام دادن  آن ندارد.  اکراه دقیقاً همین منظور را دارد که فردی که اجبار گردیده کاری برای اکراه کننده کند در این جا شرایط برای اکراه شده خیلی سخت شده اما مجبور است و همان طور که خودش هم راضی نیست آن کار را انجام میدهد یعنی به بیان عامیانه تر راهی دیگر برای او باقی نمانده است.

اکراه و انواع اکراه
اکراه و انواع اکراه

با این وجود که  اگر آن شرایط و آن تهدیدات نبود  فرد به هیچ وجه ممکن آن کار مجبوری را انجام نمی داد چون کاملا آگاه ه است که انجام دادن این کار چه شرایطی و گرفتاری هایی به دنبال خود در روزهای آتی دارد. لازم به ذکر است  اجبار همیشه هم برای فرد و دیگران دارای خطر نیست و  همیشه مشمول جرم و مجازات نمی گردد اما باید اشاره کرد که در اکثر مواقع اکراه باعث پدید آمدن جرم میشود و همان طور که همه میدانیم هم وقوع هر جرمی مجازات هایی  بر اساس قانون به دنبال خود دارد.

طبق نظر ماده صد و پنجاه و یک  قانون مجازات اسلامی هر کسی که به وسیله  اکراه غیرقابل تحمل کاری انجام دهد یعنی مجبور گردد برای رهایی خود دست به عملی که جرم است زند و آن را انجام دهد  با نظر به این که بر  اساس قانون هم  آن کار جرم تلقی شده باشد مجازات شامل حال او  نمی گردد. به طور مثال  در جرم هایی  که سبب آن تعزیر است اکراه کننده به مجازات فاعل جرم محکوم میشود و همچنین  در جرم  هایی که  سبب آن حد و قصاص است بر اساس قوانین مرتبط با خودشان می باشد.

اکراه برای هر شخصی  فرق دارد  و تفاوتی را به همراه دارد مثلاً برای این جرم  مثل خیلی از جرایم دیگر باید به شرایطی اعم از جنسیت  و سن و سال  و همین طور مکان اتفاق افتادن جرم  نگاه کرد و مورد توجه قرار داد مثلاً اکراهی  که به خاطر آن دختری اعلام کند  من ترسیدم و تحت فشار روانی و جسمی بودم  مثلا داشتند من را خفه میکردند. اما همین شرایط برای پسر مشکلی پیش نیاید و  او قادر باشد جلوی اتفاق افتادن آن  جرم را بگیرد  نکته دیگر این است که شرایط سنی اشخاص هم در اکراه  مهم می باشد  باید گفته شود در شرایطی که فرد قادر باشد  جرم را مرتکب نشود

اکراه و انواع اکراه
اکراه و انواع اکراه

مثلاً شرایط مهیا باشد  پلیس مطلع گردد اما این کار انجام نشود و جرم صورت گیرد در این حالت دیگر اکراه نمی باشد  و او تحت نظر قانون مجازات می گردد اکراه  در تمامی جرایم از عوامل رافع مسئولیت کیفری شناخته می شود یعنی فرد  اکراه کننده  توسط قانون موجب مجازات می گردد. مثلا اگر علی به خاطر اکراه جرم سرقت را انجام دهد

و پس از این که  توسط مامورین دست گیر شد  قادر و توانا باشد  که اثبات کند که تحت تاثیر اکراه حسین این عمل را  انجام داده و از روی اجبار دست به دزدیدن زده  نه این که خودش این کار را با میل خودش انجام داده در این حالت فردی که اکراه کننده بوده و حسین نام داشته موجب به مجازات می گردد نه علی که تنها اکراه شده بوده است.

یک استثنا!

استثنای اکراه فقط در خصوص موضوع قتل یا همان اکراه در قتل است که باعث می شود هم فرد اکراه کننده و هم فرد اکراه شده  مورد مجازات قرار گیرند.

اکراه و انواع اکراه
اکراه و انواع اکراه

انواع مختلف اکراه

ابتدا از اکراه در قتل و همین طور  قصاص شروع می کنیم:

اکراه در قتل معمولا از زمانی سخن میگوید که کار و درخواستی که اکراه کننده از اکراه شده میخواهد این است که نفس دیگری را بگیرد و او را بکشد. به طور مثال رضا بر روی سر محسن اسلحه کشیده است و او را وادار کرده احمد را بکشد و همچنین او را تهدید کرده که اگر احمد را با اسلحه نکشد خودش و برادرش را میکشد

خوب در این جا محسن به خاطر بار فشار روانی که بر رویش هست و همچنین جهت محافظت از جان خود و برادرش و تمام شدن این جو سنگین روانی قتلی که رضا به وی دستور داده است را بدون رضایت خود انجام میدهد.

بر اساس ماده سیصد و هفتاد و پنج  قانون مجازات اسلامی اکراه در قتل  سبب کسب اجازه در صورت گرفتن قتل  را منظور ندارد و شخصی که این عمل را ارتکاب می دهد بر اساس قانون  قصاص  می‌شود و فرد اکراه کننده هم  طبق نظر قانون حبس ابد به همراه خود دارد چنان چه  فردی که اکراه شونده است یک بچه باشد

مثلاً طفل غیر ممیز و یا همچنین یک دیوانه یا مجنون  باشد در این جا تنها کسی که موجب مجازات  قصاص  می ‌گردد اکراه کننده می باشد.

اکراه و انواع اکراه
اکراه و انواع اکراه

حال در حالتی که اکراه شونده یک  طفل ممیز باشد خویشاوندان نزدیک وی که  در دنیای فقه و حقوق عاقله  یاد می شوند باید   دیه مقتول را  پرداخت کنند. باید اشاره کرد که در این حالت اکراه کننده حبس ابد را دارد  پس به عنوان نتیجه متوجه شدیم که اکراه در قتل هر دو نفر یعنی اکراه کننده و اکراه شده موجب مجازات هستند فرد اکراه شده که  جرم قتل را با دستان خودش  انجام داده است  و مشخص است که بنا بر  قصاص می شود و مجازات فرد اکراه کننده هم حبس  ابد می باشد.

مورد بعد اکراه در حدود می باشد جرایمی که  در دسته حدود هستند جرایمی میباشند که مجازات  آن ها  کاملا انجام می شود حتی اگر شاکی نباشد و حتی اگر شاکی رضایت داده و گذشت کرده است باز هم مجازات  انجام می‌شوند  باید بیان گردد که در جرایم حدی تخفیف جایی ندارد حال که بحث در خصوص اکراه است

مثالی از آن در مورد حدود میزنیم اگر دو نفر که ازدواجی  بین آن ها انجام نشده با هم نزدیکی کنند جرم زنا را   انجام داده‌اند و  مستوجب مجازات هستند اما ممکن است فردی به دلیل اکراه کسی دست به زنا زند که در این حالت کسی که اکراه کننده است مجازات  می‌شود و آن کسی که اکراه شده  و مجبوری  دست به این کار زده مشمول مجازات نمیگردد.

در این قسمت به اکراه در تعزیرات مواجه  می‌شویم  بنا بر ماده ششصد و شصت و هشت  تعزیرات هر کسی که با اکراه و تهدید فرد دیگری را مجبور به دادن سند یا مهر کند و سندی را که  از آن وی است از او بگیرد  موجب مجازات  می‌گردد این مجازات شامل حبس  از سه ماه تا دو سال و همچنین هفتاد و چهار  ضربه شلاق می باشد

این ماده یک نکته همراه با خود دارد که فرقی ندارد که آن سند حتماً برای خود فرد باشد و حتی اگر امانی دست وی باشد  و اکراه کننده از او بگیرد باز هم اکراه  انجام شده است.

اکراه و انواع اکراه
اکراه و انواع اکراه

 تفاوت اجبار و اکراه

همان طور  که در قبل هم اشاره کردیم اکراه  موقعی انجام میشود  که فرد به وسیله زور و تهدید  کاری را  انجام میدهد  یعنی در آن  موقع هیچ راهی به غیر از انجام دادن نداشته است با این وجود که خودش هم تمایلی  به انجام آن کار نداشته است   ولی  به گونه‌ ای راه خلاص شدنش از فشار ها تنها همین انجام دادن کار بوده است   اما در اکراه  فرد کاملا آگاه و مطلع می باشد که عمل خوبی را انجام نمیدهد  اما به خاطر اجبار  مجبور شده است

مثلاً علی دستش را بر گلوی  حسین می فشارد و حسین را مجبور می کند با این عمل که در خانه همسایه را برای دزدی کردن بشکند و اموال را بردارد حسین  این کار را کاملاً آگاهانه انجام می دهد و می داند که عمل او ناشایست است و ممکن است است گرفتار گردد او هیچ گونه تمایلی به انجام این کار ندارد و اگر عمل خواسته شده را انجام ندهد خفه می گردد. در بسیاری از مواقع  اضطرار با اکراه اشتباه گرفته می شود با این وجود که اضطرار در ماده جداگانه ای می باشد

بر اساس ماده صد و پنجاه و دو  قانون مجازات اسلامی مصوب سال هزار و سیصد و نود و دو  هرموقع در برابر اتفاقاتی مثل آتش سوزی و سیل یا زلزله فرد برای حفاظت از جان خود یا دیگری کاری انجام دهد که طبق قانون آن کار جرم  معرفی شود مجازاتی صورت نمیگیرد به این شرط که خطر را عمدی انجام نداده باشد.

یکی دیگر از شروط اضطرار از این قرار است که  انجام دادن آن کار  به منظور نجات دادن وی لازم باشد  مثلاً فردی از شدت گرسنگی و  قحطی از مغازه ای موادغذایی بدزدد در این حالت بر اثر گرسنگی مالی را دزدیده ولی اگر  قتلی را انجام دهد که به مواد غذایی رسد در این حالت مشمول اضطرار نمیگردد.

اکراه و انواع اکراه
اکراه و انواع اکراه

 اکراه مادی و اکراه معنوی:

اکراه مادی خود بر دو قسم می باشد:  اکراه مادی درونی مثل غلبه خواب  شدت خستگی بیرونی هم مشمول اکراهی میگردد که وجود خارجی دارا باشد مثل وقتی که فردی  گلوی  فردی را فشار می دهد و او را اجبار می کند که دزدی کند.

اکراه معنوی بیرونی  شرط  غیرقابل تحمل بودن دارد و کاملاً شبیه همان اکراه است یعنی به طریقی وی مجبور می شود اکراه معنوی درونی مثل  غم  و عصبانی شدن که به خاطر  آن فرد جرمی را انجام میدهد که در این خصوص فقط جرایم تعزیری مجازات وی دارای تخفیف می باشد.

شایان ذکر است  که در تمامی موارد گفته شده تنها کسی که مشمول مجازات می گردد شخص اکراه کننده است و شخص اکراه شده فاقد مسئولیت کیفری است البته به غیر از جرم قتل  که هر دو نفر مشمول مجازات  واقع می‌شوند.

اکراه و انواع اکراه
اکراه و انواع اکراه

 آیا دستور آمر قانونی به مامور خودش هم مشمول اکراه میگردد؟

برای پاسخ به این سوال ابتدا باید ببینیم که حتماً خواسته آمر  قانونی بوده یا نه مثلاً کشتن هر شخصی جرم حساب میشود و قانون باکسی که این عمل را انجام داده برخورد می کند  چنان چه  فردی مامور  زندان باشد  و در بخش انجام عملیات اعدام باشد و با دستور قاضی فرد مجرم را در تاریخ معین شده اعدام کند هیچ جرمی انجام نداده است ولی در صورتی که به دستور آمر  خود و به  به خاطر اکراه  فردی را شکنجه غیرقانونی دهد در این حالت اکراه کننده موجب مجازات  می‌گردد و مامور نقشی ندارد.

در ادامه  به مواد قانونی لازم  برای اطلاعات بیشتر شما مخاطبین عزیز  پرداخته ایم  بعد از مطالعه این مواد  بحث را پایان می دهیم.

بر اساس نکته ای که ماده صد و پنجاه و هفت  قانون مجازات اسلامی بیان کرده است  مقاومت کردن در مقابل ماموران انتظامی و دادگستری هنگامی که در حال  انجام وظیفه و وظایف خود هستند دفاع حساب  نمیشود وقتی این مامورین  از حد وظایف خود بیشتر روند و خارج گردن و بر اساس ادله موجود خوف آن  باشد که کار آن ها  سبب قتل و یا تجاوز به عرض  و همین طور  ناموس و یا مال باشد دفاع به حالت جایز می باشد.

بر اساس نکته ای که ماده صد و پنجاه و شش  قانون مجازات اسلامی اعلام کرده است  هر موقع  شخصی دربرابر  دفاع کردن از نفس عرض  و یا ناموس و مال و همین طور به  منظور آزادی تن خود  و یا سایرین در مقابل هر حالت است تجاوز یا خطر فعلی یا خطری که نزدیک به اتفاق افتادن باشد با رعایت کردن مراحل دفاع رفتاری شود که بر نظر قانون مجازات اسلامی جرم حساب گردد در حالتی که مجموع موارد ذیل وجود داشته باشد مجازات انجام  نمی‌شود:

مورد اول  از این سخن می‌گویند که عمل انجام شده به منظور دفع تجاوز و یا خطر وجود داشته لازم باشد.

مورد دوم از این قرار است دفاع استناد به قراین  عاقلانه و یا خوف عقلایی باشد.

مورد سوم خطر و تعرض به خاطر اقدام آگاهانه و یا تعرض خود فرد و دفاع کردن از سایر صورت نگرفته باشد.

و اما مورد آخر ارتباط با قوای دولتی بدون فوت وقت امکان پذیر نباشد و یا به این خاطر که  دخالت و ورود آن ها  در  دفع نمودن  تجاوز و دیگر خطر تاثیر گذار نباشد.

اکراه و انواع اکراه
اکراه و انواع اکراه