تعدد جرم|مقررات اعمال تعدد جرم|نکات و شرایط تعدد جرم

تعدد جرم چیست؟

تعدد جرم
تعدد جرم

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی تعدد جرم چیست؟ و نکات مهم تعدد جرمپرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه تعدد جرم

چنانچه بخواهیم به مفهوم ساده به قضیه تکرار و تعدد جرم اشاره کنیم اول بایستی به تعریفی در خصوص تکرار و تعدد جرم بپردازیم موقعی که فردی جرمی را انجام داده باشد و از دادگاه محکومیت گرفته باشد و پس از اجرای حکم مجازات جرم دیگری را هم انجام دهد که به تبع جرم دوم ملزم به محکومیت شدیدتری از طرف دادگاه باشد تکرار جرم حاصل شده است.

اولا اگر بخواهیم اشاره‌ای به تعدد جرم کنیم باید بگوییم موقعی که فرد چندین مرتبه جرمی را انجام دهد به شکلی که فردی به دلایل متعددی به وسیله دادگاه سبب محاکمه واقع نشود تعدد جرم پدید آمده است.

نگاهی به تکرار و تعدد جرم

در قسمت پیشین درخصوص تکرار و تعدد جرم به شکل مجزا به صورت کلی بحث کردیم در این بخش می خواهیم دقیق تر به قضیه تکرار و تعدد جرم اشاره کنیم و هر کدام از عناوین تکرار و تعدد جرم را به شکل مجزا و مفصل مورد بحث قرار دهیم.

البته پیش از این که به موضوع اصلی اشاره کنیم ضروری است که با انواع جرایم به شکلی آشنایی لازم را پیدا کنیم به این خاطر که برای هرکدام از جرایم حکمی متفاوت به وجود آمده است به شکلی در قانون ما دو نوع جرم اساسی وجود دارد  که به شرح ذیل هستند.

چنانچه بخواهیم نگاهی به توزیع جرایم تعزیری و همین طور جرایم حدی بیاندازیم می‌توانیم جرایمی را که مجازات آن ها به وسیله دین شریف اسلام مشخص شده را در جرایم حدی بدانیم و جرایمی که مجازات آن ها به وسیله حکومت مشخص شده را جرایم تعزیری عنوان کنیم.

بررسی تکرار و تعدد جرم و شکل جداگانه:

با نگاه انداختن به قسمت‌های پیشین نوشته یقیناً ذهنیت های بسیاری نسبت به قضیه تکرار و تعدد جرم به وجود آمده است در این قسمت می خواهیم تا به شکل مجزا هر کدام از عناوین تکرار و تعدد جرم را مورد بحث خود قرار دهیم.

تکرار جرم:

همان طور که در قسمت نخست این به آن نظر کردیم موقعی که فردی جرمی را مرتکب می شود از سمت دادگاه حکم را به عنوان مجازات اخذ می کند و چنانچه پس از اجرای مجازات دوباره مرتکب جرم واقع شود مجازات شدیدتری برای او پدید می آید شدیدتر شدن مجازات وابسته به نوع جرم فرد دارد به شکلی که فی مابین مجازات جرایم حدی و جرایم تعزیری فرق هایی موجود است.

حکم تکرار جرم برای جرایم حدی:

همان طور که آگاه هستید مجازات جرایم حدی به وسیله دین اسلام مشخص شده و بر اساس ماده ۱۳۶ قانون مجازات اسلامی فرد پس از ۴ مرتبه تکرار جرم حدی حکمی به جز اعدام در پیش نخواهد داشت اگر فردی مرتکب جرم حدی واقع شود و به وسیله دادگاه مورد مجازات قرار گیرد در حالت تکرار نمودن آن دوباره سبب مجازات واقع می شود و پس از تکرار کردن چهارمین مرتبه حکمی که وسیله دادگاه صادر می‌گردد.

اعدام فرد است نکته ‌ای که در این قسمت باید بیان شود این مورد است که جرم در هر چهار مرتبه بایستی به شکل یکسان باشد یعنی چنانچه فردی مورد جرم شراب خواری واقع شده است و برای آن مجازات حمل کرده است .

دفعه های بعدی هم باید همین جرم را انجام داده باشد و چنانچه مرتبه چهارم مرتکب جرم دیگری همانند زنا واقع شود حکم اعدام برای وی صادر نمی شود نکته مهم دیگری که در خصوص تکرار جرم اهمیت دارد اجرای مجازات پس از هر جرم میباشد به زبان ساده‌ تر چنانچه فردی چندین مرتبه مرتکب جرم حدی واقع شود اما به وسیله دادگاه مورد مجازات قرار نگیرد به خاطر جرایم قبلی وی حکم اعدام برای او صادر نمی شود و در این موقع می گوییم که تعدد جرم پیش آمده است.

حکم تکرار جرم جرایم تعزیری:

همان طور که آگاه هستید جرایم تعزیری به جرایمی گفته می‌شود که مجازات آن ها به وسیله قوانین حکومتی مشخص شده است با نظر به ماده ۱۳۷ قانون مجازات اسلامی فردی که مرتکب جرم تعزیری واقع شده است و به وسیله دادگاه سبب مجازات قرار گرفته اسا چنانچه پس از پایان پذیرفتن دوره مجازات وی دوباره مرتکب جرم تعزیری واقع شود مجازات شدیدتری در انتظار او است .

لازم به ذکر است که نکته‌ ای که در این قسمت مهم است که بدان توجه شود درجه جرم تعزیری است درجه جرایم تعزیری از یک تا هشت مشخص می‌شود که این تقسیم بندی درجات به منظور مقدار خطرناک بودن جرایم تلقی می شود به شکلی که هر چه درجه جرم به سمت عدد یک پیش رود جرم خطرناک محسوب می‌شود.

همین طور باید گفته شود که تکرار جرم بر اساس قانون برای جرایم درجه یک تا درجه ۶ می باشد نکته مهم دیگر این است که جرمی که فرد مرتکب می شود بایستی از نوع جرم عمدی باشد و چنانچه جرم غیر عمد باشد تکرار جرم برای اومعنایی ندارد همین طور جرمی که فرد مرتکب می شود نباید از شکل سیاسی و مطبوعاتی باشد و همین طور موقع اتفاق افتادن جرم دوم بایستی پیش از اعاده حیثیت جرم اول باشد.

تعریف تعدد جرم:

تعدد جرم به منظور مرتکب شدن فردی به جرم است به شکلی که این ارتکاب جرم به شکل متعدد انجام شده باشد و به دلایلی مثل متواری بودن مجرم و کشف نگر دیدن جرم فرد به وسیله دادگاه مورد مجازات واقع نگردد تعدد جرم به دو شکل مختلف می باشد.

که عبارت است از تعدد اعتباری و دیگرتعدد واقعی به زبان ساده‌ تر تعدد اعتباری و تعدد معنوی متعددی می باشد که شخص با انجام دادن جرم دو یا چند ماده از قانون را نقض نمایند تعداد واقعیات تعدد مادی هم به این معنا است که فرد مرتکب جرم های متعددی واقع شده باشد به شکلی که هر کدام از آن ها جرم واحد و مجزا تلقی شود در تعدد مادی چنانچه فردی مرتکب جرم تعزیری واقع شود چند نکته مشمول حال وی است.

جرم های ارتکابی فرد چنانچه دارای حداقل و حداکثر مجازات باشد در حالتی که تعداد جرم کمتر از ۳ تا باشد حداکثر مجازات برای فرد صادر می گردد.

تعدد جرم
تعدد جرم

چنانچه حداقل و حداکثر نداشت به مقدار یک چهارم بیشتر از اصل مجازات جرم برای فرد حکم صادر می گردد.

چنانچه تعداد جرمی که فرد مرتکب شده بیشتر از سه تا لحاظ شود در حالتی که دارای حداقل و حداکثر مجازات باشد دادگاه بیشتر از حداکثر مجازات حکم صادر می کند به شکلی که مازاد آن بیشتر از نصف حداکثر مجازات نگردد و چنانچه جرم ارتکابی حداقل و حداکثر به همراه نداشته باشد دادگاه به اندازه نصف مجازات آن جرم به اصل مجازات اضافه می کند.

چند نکته کاربردی در مورد تکرار و تعدد جرم:

اگر فردی مرتکب دو جرم موجب حد که یکی اعدام و دیگری حبس و یا یکی اعدام و دیگری تبعید باشد تنها مجازات اعدام بر وی اجرا می شود.

تعدد جرم در جرایم موجب تعزیر دو قسمت می باشد تعدد مادی واقعی و دیگر تعدد معنوی یا اعتباری.

چنانچه فردی با انجام دادن یک رفتار دو یا چند نفر را قذف نماید  اگر قذف شوندگان  به صورت جداگانه شکایت انجام دهند به تعداد آنان دو یا چند مجازات مورد اجرا واقع می شود در حالتی که قدف شوندگان  به شکل یکجا شکایت کنند بیشتر از یک حد انجام نمی شود.

تخفیف مجازات در تعدد جرم:

طبق تبصره ۳ ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی در تعدد جرم در حالت وجود جهات تخفیف دادگاه اختیار دارد که مجازات مرتکب را به طرق ذیل با در نظر گرفتن قانون کاهش حبس های تعزیری مورد تخفیف قرار دهد.

تقلیل مجازات حبس به مقدار یک تا سه درجه در مجازات های درجه ۴ و بالاتر    .

تقلیل مجازات حبس درجه پنج و درجه شش به مقدار ۱ تا ۲ درجه  یا تبدیل نمودن این مجازات و مجازات حبس درجه ۷  حسب مورد به جریمه نقدی مناسب با همان درجه.

تبدیل کردن مصادره کل اموال به جریمه نقدی درجه یک تا چهار.

تقلیل انفصال دائم به انفصال موقت به مقدار ۵ تا ۱۵ سال.

تقلیل دیگر مجازات های تعزیری به مقدار یک یا دو درجه یا تبدیل نمودن آن به مجازات دیگر از همان درجه یا یک درجه پایین تر.

یک نکته مهم :

در حالتی که در جرم جرایم مستوجب حد/ حد اعدام و حد جمع گردد در این حالت تنها حد اعدام اجرا می گردد و در حالتی که حد اعدام با حد تبعید جمع گردد تنها اعدام مورد اجرا واقع می شود.

نتیجه گیری موضوع تعدد:

تعدد به این معنا است که چند جرم با هم انجام شده باشد و متهم به خاطر هیچ کدام از آن جرایم حکمی برای وی صادر نشده باشد به طور مثال ۳ بار مرتکب سرقت شده باشد و حکم هیچ کدام صادر نگردیده باشد چون اگر حکم برایش صادر شود مبحث ذیل عنوان تعدد بررسی می شود.

مجازات تعدد با نظر به تعداد جرم تفاوت دارند:

در قانون سال ۱۳۹۲ قوانین تعدد بسیار سخت گیرانه تر از آن چیزی است که هم اکنون مبنای کار قضات و صادر شدن رای واقع شده است و با نظر به استثنائات قاعده عطف به ماسبق نشدن به این خاطر از همه لحاظ قانون کاهش مجازات های تعزیری به نفع متهم واقعی می گردند و عطف به ماسبق خواهد شد یعنی بر اساس قانون جدید حساب می شود.

تعدد جرم در تعریفی دیگر

تعدد به جرم به مفهوم آن است که جرایم متعددی اتفاق می‌افتد یا این که متهم برای اتهاماتی که قبلا اتفاق افتاده به محکومیت قطعی رسیده باشد. فرقی ندارد این جرایم در فاصله زمانی کوتاه محرز شود که برای تعقیب و محکومیت متهم در مدت زمان کوتاه دسترسی میسر نبوده و یا این که متهم فرار کرده و یا جرایم او به اسبابی امکان کشف نداشته است.

بر طبق ماده ی ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی که در سال ۱۳۹۲ به تصویب رسیده است در جرایمی که باعث تعزیر می شود اگر جرایم ارتکابی بیشتر از سه جرم نباشد دادگاه برای هریک از جرایم حداکثر مجازات تعیین شده در قانون را تعیین می کند و اگر جرایم انجام شده بیشتر از سه جرم باشد مجازات هر کدام را بیشتر از حداکثر مجازات تعیین شده قانونی منوط بر این که از بیشترین مجازات به اضافه ی نصف آن تجاوز نکند تعیین تکلیف نموده است.

در هر کدام از مواردی که ذکر شد تنها مجازات اشد امکان اجرا خواهد داشت و اگر مجازات اشد به یکی از دلایل قانونی کاهش یابد یا غیر قابل اجرا باشد یا تعزیر شود مجازات اشد بعدی جاری خواهد شد.

در هر یک از مواردی که مجازات بدون حداقل و حداکثر باشد اگر جرم ارتکابی بیشتر از سه جرم نباشد به اندازه یک چهارم و اگر بیشتر از سه جرم باشد تا یک دوم مجازات تعیین شده قانونی به اصل آن اضافه می‌شود.

با عنایت به تبصره ی ۱ ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی در مجموع جرم‌هایی که اتفاق بیافتد در قانون یک عنوان مجرمانه داشته باشد قوانین راجع به تعدد جرم در مورد آن پیاده نخواهد شد و مرتکب به مجازاتی که در قانون جرم‌انگاری شده است محکوم می‌گردد.

تعدد جرم
تعدد جرم

در مورد تعدد جرم اگر جهات تخفیف وجود داشته باشد دادگاه قادر است مجازات مرتکب را تا یک سوم حداقل و حداکثر و اگر مجازات بدون حداقل و حداکثر باشد تا یک دوم کاهش دهد و نیز قوانین تعدد جرم راجع به جرایم تعزیری درجه ۷ و ۸ اجرا نمی گردد. در حقیقت این مجازات ها با هم و با مجازات های تعزیری درجه یک تا شش گرد هم می آیند. این موارد در تبصره ۳ و ۴ ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی مستند قانونگذار می باشد.

اشکال مختلف تعدد جرم :

تعدد جرم اشکال متفاوتی دارد. برخی اوقات شخصی یک  جرم را انجام داده که دارای عناوین متعدد جرم می باشد و انجام یک عمل و یک رفتار سبب  ایراد به دو یا چند ماده از قانون خواهد شد که این شکل از تعدد را تعدد معنوی یا اعتباری محسوب می شود.

مثل این که شخصی با به کار بردن یک سند جعلی شروع به کلاهبرداری کند و در حقیقت کاری که انجام گرفته یعنی استفاده از سند مجعول دارای دو عنوان مجرمانه خواهد بود.

برخی اوقات هم شخصی کارهای مختلف و متعددی انجام می دهد. مثل فعل و ترک فعل که هر کدام یک جرم محسوب می شود. انجام جرم های مختلف در زمان های گوناگون به شکلی می باشد که در فاصله های ارتکاب آن ها راجع به هیچ کدام از جرایم انجام شده رای قطعی صادر نشده باشد. به بیان دیگر جرم دوم پیش از آن که جرم اول باعث محکومیت کیفری قدیمی شود بروز یافته است.

مجازات تعدد مادی و معنوی جرم در جرایم تعزیری :

مطابق ماده ی ۱۳۱ قانون مجازات اسلامی که در سال ۱۳۹۲ به تصویب رسیده است اگر در جرایم تعزیری یک رفتار و یک ارتکاب عناوین مجرمانه متعددی را به خود بگیرد مرتکب فقط به یک مجازات و آن هم اشد مجازات محکومیت می‌یابد. مثلاً اگر شخصی با استفاده از سند مجعول کلاهبرداری کند رفتار او دو موضوع مجرمانه محسوب می‌شود.

اما وقتی قرار است مجازاتی برای او تعیین شود باید فقط یک مجازات و آن هم مجازات جرمی که در قانون شدیدتر اعمال می‌شود لحاظ قرار بگیرد.

در خصوص مجازات تعدد مادی یا واقعی جرم در جرایم تعزیری باید اشاره کرد که در قانون مجازات اسلامی که در سال ۱۳۹۲ به تصویب رسیده است کیفیت و جنس جرایمی که صورت گرفته در تشخیص مجازات و مقدار آن اثری ندارد. آن چیزی که اثرگذار است تعداد جرایمی است که انجام شده و وجود یا عدم کمترین و بیشترین برای مجازات قانونی جرم می باشد.

در جرایم تعزیری اگر جرایم ارتکابی بیشتر از سه جرم نباشد و مجازات دارای حداقل و حداکثر باشد، مرتکب به جرم بیشترین مجازات قانونی هر جرم محکوم خواهد شد و اگر مجازات حداقل و حداکثر نداشته باشد به اندازه ی یک چهارم مجازات قانونی به اصل آن اضافه خواهد شد.

باید اضافه نمود اگر جرایم انجام شده بیشتر از سه جرم باشد و مجازات حداقل و حداکثر هم داشته باشد دادگاه مجازاتی بیش از حداکثر قانونی جرم تشخیص می‌دهد که مازاد آن بیش از نصف حداکثر مجازات قانونی نیست و در نهایت اگر مجازات فاقد حداقل و حداکثر باشد دادگاه در تعیین مجازات تا یک دوم مجازات قانونی را به اصل آن می افزاید. در هر صورت فقط مجازات اشد اجرایی خواهد بود.

استثنائات تعدد جرم تعزیری :

به طور کلی در تعدد جرم تعزیری استثنائاتی بر قرار است. از جمله ی این موارد عنوان مجرمانه خاص برای دسته ای از جرایم ارتکابی می باشد که در این خصوص قانون گذار  از قانون پیشین خود تبعیت می نماید و همچنان که در ماده ی ۴۷ قانون پیشین مقرر داشته که اگر دسته‌ای از جرایم ارتکابی در قانون یک عنوان مجرمانه ویژه را در بگیرد مرتکب به مجازات قانونی در همان قانون محکومیت می یابد.

در تبصره ی ۲ ماده ۱۳۴ قانون مجازات که در سال ۱۳۹۲ به تصویب رسیده است نیز جاری ساختن قوانین تعدد را در این مورد نفی نموده و فقط مشخص نمودن مجازات را بر طبق همان قانون پیشین محرز دانسته است.

از جمله دیگر استثنائات تعدد در جرم تعزیری تعدد در جرایم تعزیری درجه هفت و هشت محسوب می‌شود و بر اساس تبصره ۳ ماده ی ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی قوانین تعدد جرم راجع به جرایم تعزیری درجه هفت و هشت قابل اجرایی نمی باشد.

یعنی چنان چه شخصی جرایم متعددی را مرتکب شود که مجازات آن درجه هفت و هشت باشد به مجازات هر کدام از جرایم ارتکابی از دسته درجه هفت و هشت محکومیت می یابد.

در حالت عملی هم اصل جمع مجازات ها جاری شده و همه مجازات‌ها اجرایی می گردد و نیز اگر شخصی جرایم متعددی را مرتکب شود که دسته ای از آن ها مجازات درجه هفت و هشت را شامل شود و دسته ای دیگر مجازات درجه ۱ تا ۶ را داشته باشد مجازات های جرایم درجه هفت و هشت با سایر مجازات‌ها جمع خواهد شد.

شخص واحد و ارتکاب به جرایم متعدد :

وقتی یک نفر جرایم متعددی را مرتکب می شود دو حالت مفروض است:

-ارتکاب جرم یا جرایم متعدد وقتی محرز می‌شود که جرایم پیشین هنوز احراز نشده است یا رای محکومیت نهایی راجع به آن ها صادر نگردیده است.این فرض تعدد جرم محسوب می‌شود. زیرا با شرایط مجرمی مواجه هستیم که بیشتر از یک جرم را ارتکاب یافته است و فرقی ندارد که جرایم متعدد را هم زمان و در فاصله نزدیک  انجام دهد یا این که در زمان های کم و طولانی ارتکاب یافته باشد. اما در هر حال در مورد هیچ یک از جرایمی که مرتکب شده به محکومیت قطعی نرسیده است.

-در حالت دوم جرم یا جرایم متعدد بعد از آن که راجع به جرایم پیشین حکم محکومیت نهایی صادر شده است احراز یافته که این موضوع همان تکرار جرم محسوب می شود. شباهت تعدد و تکرار جرم در انجام بیشتر از یک جرم به وسیله ی مرتکب می باشد و فرق آن هم انجام محکومیت قطعی مرتکب پیش از ارتکاب جرم و جرایم بعدی است.

اگر محکومیت قطعی وجود نداشته باشد انجام جرم یا جرایم بعدی شامل تعدد جرم خواهد بود. در این خصوص باید یادآور شد که اگر شخص مرتکب دو جرم مستوجب حد مرتکب شود که مجازات یکی بس باشد و دیگری اعدام یا یکی اعدام دیگری تبعید فقط مجازات اعدام اجرای خواهد شد.

قاعده ی تعدد در حد و قصاص :

اصل در ارتکاب رفتارهای مجرمانه سبب حد و تعزیر یا سبب قصاص و تعزیر جمع همه مجازات ها می باشد و نخست حد یا قصاص جاری خواهد شد. جز این که حد یا قصاص باعث سلب حیات و تعزیر حق‌الناس یا تعزیر معین شرعی باشد و سبب تاخیر اجرای حد نیز نشود که در این خصوص اول تعزیر جاری می گردد.

تعدد مادی در جرایم مستوجب حد :

تعدد جرم
تعدد جرم

– همواره موضوعاتی که به سبب ارتکاب چند نمونه جرم شامل تعدد جرم می گردد مربوط به جرایم تعزیری نمی باشد. امکان دارد شخصی چند مجازات حدی را باعث شود که شامل عنوان تعدد جرم گردد. در صورتی که فردی یک جرم حدی را چند بار  انجام دهد تنها یک بار حد بر روی او اجرا می‌شود. مثل سه بار شراب خواری.

-در صورتی که شخص مرتکب چند جرم می شود که مجازات آن حدی باشد که در راستای هم و در یک ماجرا اتفاق نیفتاده است در این وضعیت به جمع مجازات های حدی محکومیت می یابد.

-در صورتی که مرتکب جرمی که مجازات آن حدی می باشد چند مرتبه جرم قذف را مرتکب شود و قذف راجع به دو یا چند نفر باشد در این وضعیت دو یا چند مجازات در مورد او اجرا می‌شود.

بدین شکل که اگر شخص چند نفر را به شکل جداگانه قذف نماید برای هرکدام حد مستقلی نسبت به او اجرا می‌شود فرقی ندارد همه با هم شکایت کنند یا جداگانه.اگر  شخص قذف چند فرد را با یک بیان قذف کند هر کدام از کسانی که قذف شدند قادرند مستقلانه اجرای حد را درخواست کنند. اگر همه باهم شکایت نمایند یک حد جاری می شود.