جرایم مشهود|شرایط جرم مشهود|وظایف دادستان در جرایم مشهود

جرایم مشهود چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی جرایم مشهود چیست؟و نکات مهم جرایم مشهود پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله جرایم مشهود

مقدمه جرم مشهود :

ارتکاب یک جرم آثار مختلفی بر اشخاص و افراد متنوع در جامعه دارد. یک جرم مثل بقیه ی اقدامات و الفاظ و کلمات حقوقی تقسیم بندی های مختلفی در بر خواهد داشت.برخی اوقات جرمی، قابل گذشت محسوب می شود یعنی به منظور شروع و ادامه و رسیدگی و اجرای مجازات شکایت شاکی ضرورت دارد. مثلاً جرم توهین. اما برخی اوقات جرم غیرقابل گذشت خواهد بود.

به بیان دیگر شروع و رسیدگی و اجرای مجازات ضرورتا با شکایت شاکی نخواهد بود و مقام قضایی در صورت آگاهی باید فعالیت های ضروری برای تعقیب را انجام دهد. برخی اوقات یک جرم حدی می باشد. یعنی مجازات آن ضرورتا شلاق یا قصاص خواهد بود یا مجازات تعزیری که عموماً مجازات‌های این جرایم حبس و شلاق و جزای نقدی تلقی می شود.

مفهوم جرم مشهود :

با توجه به وجه تسمیه جرم مشهود منظور از جرم مشهود آن است  که آشکار و در ملأ عام باشد. یعنی در واقع جرایمی را جرم مشهود گویند که در منظر عموم احراز می‌یابد.به بیان دیگر فرد مجرم در برابر دید عموم مردم دست به ارتکاب جرم خواهد زد.

جرایمی مثل نزاع دسته جمعی و سرقت مسلحانه از بانک و طلافروشی از دسته با اهمیت ترین جرایمی محسوب می‌شود که عموماً به شکل مشهود انجام می گیرد.

مصادیق جرم مشهود :

در قانون بعد از آن که  به مفهوم جرم مشهود اشاره شد ضرورت دارد که مسائل قانونی آن توضیح داده شود. در این مورد باید ماده ی ۴۵ قانون آیین دادرسی کیفری که در سال ۱۳۹۴ به تصویب رسیده است را بررسی کرد.

جرایم مشهود
جرایم مشهود

نکته ی قابل توجه آن که قانون آیین دادرسی کشور به جرم ویژهای اشاره نکرده اما در صورت وجود بخشی از شرایط جرم ارتکابی به وسیله ی مرتکب آن  جرم مشهود تلقی می‌شود.

 شرایط جرم مشهود :

-جرم مشهود باید در منظر و ملا ضابطان دادگستری به وقوع بپیوندد یا مأموران مذکور به محض وقوع جرم در محل آن حاضر شوند و یا آثار جرم را فوراً بعد از احراز آن مشاهده نمایند.

-شخص مجنی علیه یا دو نفر یا بیشتر که بر مورد جرم نظارت دارند.

– هنگام وقوع، جانی فوراً بعد از آن شخص مشخصی را به عنوان مرتکب معرفی نماید.

-پس از آن که جرم به وقوع پیوست علائم و آثار واضح یا اسباب و دلایل جرم در دست متهم پیدا شود و نسبت دلایل مذکور به متهم معلوم شود.

– متهم فوراً بعد از احراز جرم بخواهد فرار کند یا در حین فرار باشد یا بلافاصله بعد از احراز جرم دستگیر گردد.

-جرم در خانه یا محل سکونت اشخاص به وقوع بپیوندد یا در حین احراز باشد و شخص ساکن در همان حالت یا فوراً بعد از وقوع جرم ورود ماموران را به منزل و محل سکونت خود درخواست نماید.

-متهم فوراً بعد از به وقوع پیوستن جرم خودش را معرفی کند و احراز جرم را اطلاع دهد.

-متهم از دسته ی ولگردان باشد و در آن مکان سوء شهرت هم داشته باشد.

تفاوت جرم مشهود و غیرمشهود :

جرایم مشهود جرایمی هستند که در منظر عموم به وقوع می پیوندد و به شکل طبیعی مردم با ملاحظه ارتکاب جرم به وسیله مرتکبین آن ها دچار آسیب می شوند.

قانون فرق های بین جرم مشهود و غیر مشهود را بیان داشته است که قانون آیین دادرسی کیفری در این مورد اظهار داشته است  که اگر ماموران نیروی انتظامی از جرم مشهود آگاهی یابند بدون آن که نیاز به رجوع به دادستان و مقامات قضایی باشد باید به منظور نگه داشتن آثار و علائم جرم نیز پیشگیری از فرار مجرم یا مجرمی وارد عمل شوند.

جرایم مشهود
جرایم مشهود

در صورتی که در جرایم غیرمشهود این طور نیست و تا وقتی که شاکی از متهم شکایتی به عمل نیاورده باشد یا مقامات قضایی اجازه ی پیگیری جرم را به ماموران انتظامی واگذار نکرده باشد، حق شروع تحت نظر و جلب متهم را نخواهند داشت. نکته قابل توجه آن است که در مورد جرایم مشهود در تفاوت جرم مشهود و غیر مشهود باید گفت در شیوه ی رسیدگی به آن ها نیز فرق است.

در جرایم مشهود با توجه به آن چه که پیشتر گفته شد امکان دارد دلایل بر اثر جرم محسوب شود یا متهم فراری گردد و دیگر اثبات جرم میسر نشود که قانون تعیین کرده به سبب اهمیت موضوع رسیدگی به جرم مشهود به شکل فوق العاده انجام می شود.

نقش مردم در مواجهه با جرایم مشهود :

به طور کلی اشخاص هنگامی که در معرض خطر واقع می‌شوند از مردم درخواست کمک می‌کنند. در جرایم مشهود به سبب آن که دارای اهمیت بسیاری می باشد قانون در شرایطی به منظور پیشگیری از ضایع شدن آثار و ادله ی اثبات جرم اقدامات به منظور کمک و یاری به آسیب دیده از جرم را قانونی و شایسته ی احترام می‌دانند.

بر اساس تبصره ی یک ماده ۴۵ قانون آیین دادرسی کیفری مقرر شده است که در شرایطی که جرایمی که مجازات آن ها حبس تعزیری ۱۵ سال به بالا و اعدام و حبس ابد باشد و به شکل مشهود احراز یابد و در موقع ارتکاب جرم مامورین نیروی انتظامی و بقیه افرادی که بر اساس قانون مکلف به جاری نمودن نظر در موارد تعیین شده هستند مثلاً مامورین وزارت اطلاعات در جرم های سیاسی و  امنیتی اگر در صحنه ارتکاب جرم حاضر نباشد مامورین  قادرند همه فعالیت های ضروری را به منظور حفظ آثار جرم انجام دهد.

ماهیت جرم مشهود :

به طور کلی جرم مشهود به دو قسمت قابل تقسیم خواهد بود:

جرم مشهود محض  و جرم مشهود در حکم مشهود.

جرم مشهود محض :

منظور از جرم مشهود محض جرمی می باشد که در دید مامورین نیروی انتظامی انجام شود.   مثلاً افراد با هم درگیر شوند و نزاع کنند و در این میان عربده کشی و ایجاد ترس و واهمه در جامعه نمایند و در هنگام این موضوع پلیس ۱۱۰ در آن محل حاضر باشد و این موضوع را نظاره کند.

از مصداق های جرم در حکم مشهود هم ‌ می توان به این موضوع اشاره کرد که متهم فوراً بعد از احراز جرم  اقرار نموده و خود را معرفی کند. مثلاً شخصی فرد دیگر را به قتل برساند و نسبت به عذاب وجدان و انصافی که دارد سریعاً خود را به کلانتری رسانده و در مورد جرم خود اقرار نماید.

از دیگر مسائلی که در این خصوص باید اشاره کرد استعمال مواد مخدر در خانه می باشد که در حال انجام می باشد و صاحب خانه موضوع را به پلیس ۱۱۰ اطلاع رسانی می کند و ماموران با اجازه و دستور قضایی وارد خانه شده و مجرمان را دستگیر می نماید.

وقوع جرم در برابر بازپرس :

به دنبال پیگیری های ابتدایی راجع به اتهام در دادسرا از جمله اشخاصی که هنگام تحقیقات مقدماتی در حضور بازپرس دیگری را مورد ضرب و شتم قرار می دهد این عملیات از علت‌های قانونی شروع به تعقیب جرم می باشد که هر زمان جرم مشهود در برابر دادستان یا بازپرس صورت گیرد مدعی‌العموم قادر است متهم را تحت پیگیری قرار دهد.

جرایم مشهود
جرایم مشهود

وظایف دادستان در جرایم مشهود :

قانون گذار در ادامه ی جرایم مشهود تکالیفی را بر عهده ی دادستان قرار داده است که موارد زیر از آن جمله می‌باشد:

-جرایمی که مجازات آن ها قصاص  و قطع عضو و جرایم تعزیری درجه سه به بالا و سلب حیات باشد، از دسته جرایمی هستند که دادستان وظیفه دارد پیش از دخالت بازپرس به منظور نگه داشتن آثار احراز جرم عملیاتی را به انجام برساند.

جرم مشهودی که در صلاحیت دادگاه خارج از محل وقوع جرم باشد دادستان محل وقوع جرم مکلف است به منظور پیشگیری از از بین بردن اثر احراز جرم فعالیت های را به انجام برساند و نتیجه آن را سریعاً به مرجع قضایی با صلاحیت بفرستد.

تکلیف ضابطان دادگستری در جرم مشهود :

از جمله تکلیفی که ضابطان دادگستری در جرایم مشهود بر عهده دارند به این ترتیب است که چنان چه مرتکب جرم مشروط باشد ضابطان دادگستری مکلفند که آثار و علائم و دلایل جرم را حفظ نماید و چنان چه بازداشت شود باید این موضوع را فوراً به دادگاه اطلاع ‌رسانی کنند و بعد از آن اتفاق را به دادگاه ارجاع دهد.

تکلیف ضابطان دادگستری در جرایم غیر مشهود :

جرایم غیر مشهود به کلی جرایمی گفته می شود که در گروه جرایم مشهود واقع نمی شوند. بر اساس ماده ۴۴ قانون آیین دادرسی کیفری در این دسته از جرایم ضابطان دادگستری باید همین که از وقوع جرم مطلع شدند موضوع را به دادستان  اطلاع دهند.

این گروه از ضابطان مکلف هستند که در سریعترین زمان و مدتی که به وسیله ی مقام قضایی و یا دادستان برای آن ها مشخص شده است، پرونده را کامل کنند و چنان چه این موضوع برای آن ها امکان پذیر نباشد باید گزارش لازم را با نگارش دلایل موجود بفرستند.

مصداق‌های جرم غیر مشهود قابل محدودیت نیست. در واقع با عنایت به محدود شدن ماده ۴۵ قانون آیین دادرسی کیفری هر جرمی که مشهود نیست، غیر مشهود تلقی می‌شود و اختیارات ضابطین دادگستری در جرایم غیر مشهود محدودتر از جرایم مشروط مشهود است.

بر اساس بخش اول ماده ۴۴ قانون آیین دادرسی کیفری ضابطین دادگستری همین که از وقوع جرم اطلاع یافتند، در جرایم غیر مشهود باید آن را به منظور دریافت تکلیف و دستور ضروری به دادستان قضایی اطلاع دهند.

جرایم مشهود
جرایم مشهود

پس در جرایم غیرمشهود ضابطین دادگستری پیش از دریافت تکلیف و دستور از مقام قضایی هیچ وظیفه ای جز حفظ آثار و علائم جانی بر دوش نخواهند داشت و نیز با توجه به ماده ۳۵ قانون مذکور ضابطین دادگستری موظفند در سریعترین زمان و در مدت زمانی که دادستان یا مقام قضایی مرتبط مشخص می‌کند راجع به انجام فرامین و تکمیل پرونده فعالیت نمایند.

اگر اجرای دستور یا تکمیل پرونده ممکن نشود ضابطان باید در خاتمه مدت مشخص شده گزارش آن را با بیان دلیل برای دادستان  یا مقام قضایی بفرستند.