جرایم نظامی|انواع جرایم نظامی|مجازات جرایم خاص نظامی

جرایم نظامی چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی جرایم نظامی چیست؟ و نکات مهم جرایم نظامی پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مفهوم جرایم نظامی :

جرایم نظامی  به آن دسته از  جرایم اطلاق می شود که نظامیان در حین خدمت یا به علت خدمت انجام می دهد. جرایم خاص نظامی و جرایمی که از طرف غیرنظامیان انجام می‌شود، جزو این جرایم خواهد بود.

بنابراین به شکل کلی باید گفت جرایم نظامی در حقوق جزای نظامی مطرح شده و وقتی نظامیان در حفظ انضباط کوتاهی کنند و از وظایفشان بر اساس شغلی که به آن ها تحمیل شده است، تخلف نمایند مرتکب جرم نظامی شده اند. آتش سوزی  و فروش و تخریب اشیای نظامی و تخریب اموال و لوازم جنگی از دسته جرایم نظامی می باشد.

جرایم نظامی
جرایم نظامی

انواع جرایم نظامی :

جرایم خاص نظامی :

این دسته از جرایم نظامی، معنایی جدا از جرایم عمومی نخواهند داشت فقط شدت عمل بیشتر و ریدگی سریعتری نسبت به آن‌ها انجام می‌شود. اما دسته ای از جرایم مخصوص نظامیان می باشد .مثل فرار از خدمت سربازی. مرجع صالح رسیدگی به این دسته از جرایم، دادگاه های نظامی هستند.

با توجه به مطالعاتی که در سازمان قضایی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۸ انجام شده است، رایج ترین تخلف و جرم راجع به سربازان، موضوع فرار از خدمت می باشد. بر اساس ماده ۲ قانون مجازات اسلامی، هر عملی اعم از فعل و ترک فعلی که قانون برای آن مجازات مشخص نموده است، جرم است. جرم نظامی نیز شامل همین ماده می شود و از آن استثنا نشده است.

بنابراین در جایی که قانون گذار انضباط پادگانی را دچار نقض یا تخلف ببیند یا نظامیان از وظایف و تکالیف را خود سرپیچی کنند، آن را جرم دانسته و برای آن مجازات تعیین می‌کند.

در تبصره ۲ ماده ۵۹۷ قانون آیین دادرسی کیفری تعیین شده است که جرایم نظامی  خاص راجع به تکالیف خاص نظامی و انتظامی آن دسته از جرایم می باشد که اعضای نیروهای مسلح راجع به وظایف و مسئولیت های نظامی و انتظامی که بر اساس قانون و مقررات بر دوش آن ها می باشد، ارتکاب می یابد.

جرایم خاص نظامی از نظر شورای نگهبان :

بر اساس نظر شورای نگهبان  جرایم خاص نظامی به آن دسته از جرایم اطلاق می شود که اشخاص غیر نظامی توان ارتکاب آن را ندارند. مثل خوابیدن در حین پست یا فرار از خدمت و مانند آن. جرایمی مثل اختلاس و جرم جعل اسناد در دسته جرایم عمومی هستند و در این تعریف جایی نمی گیرد.

بنابراین می‌توان به طور کلی چنین گفت که مقصود از جرایم راجع به وظایف خاص نظامی آن دسته جرایم می باشد که درجه داران و افسران و کارمندان وزارت دفاع و اشخاص و ارتش به علت خدمت در سازمان یا واحد نظامی مربوطه ارتکاب یابد.

جرایم نظامی از نظر حقوقدانان :

از نظر بخشی از حقوقدانان جرایم نظامیان مسلح، ارتشاء و اختلاس حتی اگر بر اساس وظیفه شغلی هم  انجام شده باشد، در دسته جرایم نظامی قرار نمی گیرد.

عده ای دیگر از حقوقدانان معتقدند جرایم نظامیان جرایمی هستند که فقط نیروهای مسلح مرتکب می شوند و بیرون از این سازمان جرم تلقی نخواهد شد. جرم هایی مثل سرپیچی کردن از دستور، ترک پست، فرار از خدمت رعایت نکردن شئونات نظامی و رعایت نکردن سلسله مراتب و غیره…

جرایم نظامی
جرایم نظامی

این دسته از جرایم در جامعه به شکل معمول جرم نیست. بخشی از حقوقدانان  جرایم خاص نظامی را جزو جرایمی می‌دانند که در جامعه به وسیله طبقه خاصی که به آن ها عنوان نظامی داده می شود، انجام می گیرد.

جرایم خاص نظامی در قانون :

بر اساس قانون اساسی جرایم راجع به وظایف خاص نظامی و انتظامی جرم نظامی می باشد و ماده ۱ قانون دادرسی نیروهای مسلح ،جرایم راجع به وظایف خاص نظامی را بزه  هایی می داند  که خاص نیروهای مسلح است و راجع به وظایف و مسئولیت های نظامی انتظامی انجام می دهند که بر اساس قانون بر دوش آن ها واقع شده است.

خالی از لطف نیست که این نکته را نیز یادآور شویم که بر اساس قانون آیین دادرسی کیفری چنان چه شخص نظامی به جرم عمومی ارتکاب یابد به جرایم او در محاکم دادگستری عمومی رسیدگی خواهد شد.

جرایم عمومی نظامی

منظور از جرایم عمومی نظامی آن است که شخص نظامی آن را مرتکب می شود. اما به تکالیفی که بر دوش او قرار دارد مرتبط نیست. یعنی شخص نظامی مثل یک فرد عادی دست به ارتکاب جرم زده است. جرم عمومی نظامی جرمی می باشد که هم نظامیان و هم غیرنظامیان هردو این امکان را دارند که به آن ارتکاب یابند. مثل رشوه و ارتشا واختلاس .مخفی کردن سلاح یا خریداری آن.

پس به جهت تشخیص جرایم نظامی اول باید تشخیص داد که شخص مرتکب، عضو نیروهای مسلح است یا نه و سپس ماهیت جرم را تعیین نمود که آیا در ارتباط با تکالیف شخص نظامی بوده است یا خیر؟

جرایم مختلط نظامی :

مقصود از جرم مختلط نظامی آن دسته از جرائمی است که شخص نظامی به علت انجام وظیفه اش در حین انجام خدمت مرتکب می شود و ماهیت این جرایم عمومی نمی‌باشد. اما از آن جایی که به علت انجام وظایف شخص نظامی صورت گرفته است جرم نظامی تلقی می شود.

عده ای از حقوقدانان جرم هایی را که فقط از طرف نظامیان قابل ارتکاب است جرم نظامی به مفهوم خاص آن می‌دانند و جرایمی را که غیرنظامیان امکان دارد بدان ارتکاب یابند جرم مختلط تلقی کرده که باید اصل را بر آن دانست که غیر نظامی هستند.

پس به شکل خلاصه باید گفت یک نظامی چهار شکل جرم را مرتکب می شود:

1- جرمی که ذات نظامی محض دارد که اشخاصی که جزو نظامیان نیستند امکان ارتکاب آن را ندارند و فقط خاص نظامیان می باشد. مثل خواب در حین پست و نگهبانی. که این جرایم در سازمان قضایی نیروهای مسلح مورد دادرسی واقع می شوند.

2- دسته دوم جرم عمومی نظامی باشد که اشخاص غیر نظامی هم قادرند به آن ارتکاب یابند و بین نظامیان و غیرنظامیان اشتراک دارند و زمانی برای نظامیان اتفاق می‌افتد که در در هنگام انجام وظایف شان رخ دهد. مثل ارتشا و اختلاس.

3- دسته سوم جرایمی هستند که  از سوی ضابطین قوه قضاییه در هنگام انجام فرمان مقام قضایی اتفاق می‌افتد. مثل ضرب و جرح و شتمی که به وسیله ضابطین در مراجع قضایی   نسبت به متهم صورت می گیرد.

4- دسته چهارم از جرایم بخشی از جرایم عمومی هستند که خارج از وقت اداری یا به علت غیر از تکالیف شغلی مرتکب انجام می شود و در رابطه با وظایف شغلی آن ها نمی‌باشد. مثل ترک انفاق که در محاکم عمومی مورد دادرسی قرار می گیرد.

جرایم نظامی
جرایم نظامی

جرایم مالی نظامی

جرم مالی به طور کلی آن جرمی است که شخص یا اشخاص نسبت به اموال ارتکاب می یابند. اموالی که امکان انتقال و معامله آن ها به غیر وجود دارد و هم می‌تواند شامل اموال منقول شود هم غیر منقول و هم در مالکیت شخص حقوقی باشد هم حقیقی.

حال اگر صحبت از جرایم مالی خاص نظامیان شود، مصداق های آن عبارت است از ایجاد آتش سوزی و تخریب اموالی که در جنگ و دفاع اثرگذار است یا فروش و اتلاف یا انتقال اشیای نظامی و اموال نیروهای مسلح. وقتی صحبت از جرایم مالی عمومی نظامیان می‌شود یعنی جرایم مالی می‌باشد که هم نظامیان و غیرنظامیان بتوانند انجام دهند. مثل سرقت و اتلاف عمدی و تخریب و رشا و ارتشا.

مجازات جرایم خاص نظامی :

در ماده ۷۲ قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح همچنین تعیین شده است که اگر نظامی به شکل عمدی امنیت ساختمان‌ها و استحکامات نظامی و تاسیسات یا کشتی و هواپیما مانند آن یا انبار و راه ها و وسایل ارتباطی و مخابراتی یا مراکز شامل اسناد و دفاتر و اسناد و دفاتر یا اسناد طبقه بندی شده مورد استعمال نیروهای مسلح یا وسایل دفاعی یا همه یا بخشی از وسایل جنگی اسلحه و دیگر مهمات را آتش بزند یا تخریب کند یا دیگری را مجبور به آن کند یا وسایل مورد استفاده نیروهای مسلح را ناقص یا تلف نماید به حبس از یک تا پنج سال محکوم خواهد شد.

در قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مجازات های نظامی محدود شده است در زیر به آن اشاره می شود:

-مجازات تمرد با اسلحه و بدون اسلحه و فرار در زمان صلح بر اساس ترتیب ۲ تا ۵ سال حبس و شش ماه تا سه سال حبس  و شش ماه تا دو سال حبس

-آسیب روحی و جسمی به مجروح یا بیمار ۶ ماه تا سه سال حبس

-سرقت اسلحه و مهمات و مواد منفجره دو سال تا ده سال حبس

-خودداری از کمک به اشخاص در معرض خطر جانی شش ماه تا سه سال حبس

-سرقت وسایل نظامی و پول و اجناس یک سال تا پنج سال حبس

-مالکیت اموال بیمار و مجروح شش ماه تا سه سال حبس

-مجازات فرار در حین جنگ یک سال تا پنج سال حبس

-فرار از جبهه ۳ سال تا پانزده سال حبس و فرار در زمان جنگ و معرفی سبب یک سال تا سه سال حبس می شود

– فرار از جبهه و معرفی هم دو سال تا پنج سال حبس خواهد داشت. یا ۶ ماه تا ۲ سال محرومیت از ترفیع خواهد بود.

جرایم نظامی
جرایم نظامی

مرجع صالح رسیدگی به جرائم نظامی :

رسیدگی به جرایم نظامی در صلاحیت محاکم نظامی می باشد. محاکم نظامی یک مرجع قضایی کیفری اختصاصی محسوب می شود و از نظر سازمان و تشکیلات دادرسی از نظام قضایی دادگاه عمومی متمایز می باشد.