جرایم پزشکی|شرایط و مفهوم جرایم پزشکی|نکات مهم

جرایم پزشکی چیست؟

جرایم پزشکی
جرایم پزشکی

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی جرایم پزشکی چیست؟ و نکات مهم جرایم پزشکی پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه جرایم پزشکی :

اعمال پزشکان اگر خارج از قوانین فنی و رعایت موارد علمی صورت پذیرد، ضرر و زیانی که در این مسیر متوجه بیمار می‌گردد، خارج از تخلفات انتظامی و جرایم پزشکی نمی باشد. همان طور که می دانیم خطای انتظامی نقض تکالیفی می باشد که بر اساس قانون صنفی مقرر شده است. پزشکان بر اساس مقررات صنفی موظف به رعایت آن موارد هستند.

مجازات تخلفات پزشکی با توجه به عملی که انجام شده است از تذکر و توبیخ تا محرومیت دائم از اشتغال به حرفه پزشکی و وابستگان آن  را شامل می گردد.

مفهوم جرایم پزشکی:

پیش از پرداختن به مفهوم جرایم پزشکی باید مطالبی را شرح داد. بر اساس ماده ۲ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ عملی که اعم از فعل یا ترک فعل باشد و در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد، جرم تلقی می شود .

جرایم پزشکی  جرایمی هستند که مرتکب آن به حرفه پزشکی مشغول است و یک فعل زیانبار یک عمل پزشکی می باشد. مثل سقط جنین یا قتل از روی ترحم به مفهوم اتانازی یا قتل عمدی و صدمات بدنی.

انواع جرایم پزشکی:

در یک تقسیم بندی کلی می توان جرایم پزشکی را به :

1-قصور و تقصیر پزشکی

2-کلاهبرداری پزشکی

3-سوء استفاده از موقعیت شغلی و غیره

تقسیم نمود.

قصور و تقصیر پزشکی:

پس اگر پزشک مرتکب قصور و تقصیر شود،  اعم از آن که بی احتیاطی و بی مبالاتی کند یا رعایت نظامات فنی و مهارت را ننماید ضامن پرداخت خسارت وارده بر بیمار می باشد.

اما اگر پزشک در معالجه بیمار هیچ خطای جزایی و مصادیق آن مثل بی احتیاطی و بی مبالاتی را مرتکب نشود، اما رفتارهای او سبب جنایت بر بیمار شود، مسئول شناخته می شود و قانون در این مورد عمل پزشک را خطای شبه عمد می نامد.

پزشکان برای آن که از نظر کیفری مسئول شناخته نشوند، پیش از اقدام به درمان در غیر از مواردی که فوریت داشته باشد، باید از ولی و سرپرست و بیمار یا نمایندگان قانونی اجازه بگیرند و همه قوانین و مقررات علمی و نظامات دولتی و فنی را رعایت کند.

چنان چه پزشک اجازه داشته باشد و همه موارد بالا را مراعات کند، اما با همه این اوصاف بر اثر درمان به شکل اتفاقی سبب مرگ شود یا آسیب به بیمار وارد کند مسئولیت کیفری نخواهد داشت. جرم نبودن عمل پزشک به این مفهوم نمی باشد که ارتکاب او از لحاظ مدنی نیز فاقد مسئولیت است.

چون دریافت رضایت فقط سبب اباحه رفتار پزشک به عنوان درمان و معالجه است و مانع اثبات ضمان نسبت به نتیجه ناخواسته نمی گردد. پزشک فقط در شرایطی از نظر مدنی  مسئول نمی باشد که پیش از شروع به درمان یا اعمال جراحی از بیمار برائت دریافت کند.

اگر پزشک ماذون باشد  و برائت هم دریافت کرده باشد، اگر عمل جراحی  و پزشکی مشروع و بر اساس موازین علمی و فنی باشد نه مسئولیت کیفری نخواهد داشت و نه مدنی.

اگر پزشک یا جراح با نیت سلب حیات بیمار از درمان او امتناع کند یا در جراحی و جریان معالجه و درمان یا انجام فعالیت های پزشکی امدن عملی را مرتکب شود که سبب مرگ بیمار گردد، به قتل عمد ارتکاب یافته است.

تعیین عمد یا غیر عمد بودن عمل پزشک از سوی متخصصان در سازمان پزشکی قانونی یا نظام پزشکی محقق می‌شود. در صورتی که پزشک مرتکب تقصیر یا قصور نگردد و موارد مطرح شده را رعایت کرده باشد و صدمه ای ناشی از معالجه به بیمار وارد شود، مسئولیت متوجه پزشک نخواهد بود.

سوءاستفاده از مقام و موقعیت شغلی:

برخی اوقات ممکن است که پزشکان از موقعیت شغلی خود سوء استفاده کنند. مثلاً پزشک عمومی خود را متخصص معرفی می‌نماید که این موضوع مضاف بر  تخلف انتظامی که قبلاً مطرح شد جرم مستقلی به عنوان جعل نیز به دنبال خواهد داشت.

مفهوم جرم پزشکی در قانون:

جرایم پزشکی
جرایم پزشکی

پس جرم پزشکی به مفهوم هر رفتاری خواه فعل خواه ترک فعل است که از سوی یک پزشک در محدوده ی تکالیف شغلی انجام می شود و باید به این موضوع توجه داشت که قانونگذار در ماده ۱۵۸ قانون فوق مواد را از شمول ماده ۳۳ خارج کرده است.

در ابتدای ماده ۵۸ چنین بیان شده است که ارتکاب به رفتاری که بر اساس قانون جرم است، در موارد زیر قابل مجازات نمی باشد و در بند ج ماده مذکور می گوید هر نوع عمل جراحی یا طبی که با رضایت شخصی یا اولیا و بستگان یا نمایندگان قانونی شخص بر اساس موازین فنی و علمی و نظامات دولتی انجام گیرد و در موارد فوری اخذ رضایت ضرورت ندارد.

بر اساس این ماده، اعمال جراحی و طبی در صورت وجود شرایط زیر قابل مجازات نمی باشند این شرایط را در زیر شرح می دهیم.

-عمل جراحی و طبی مشروع باشد و مشروع به معنای قانونی و مورد حمایت قانونگذار است. مثلاً عمل جراحی نامشروع عمل جراحی می باشد که برای قاچاق اعضای بدن انسان انجام می گیرد.

-با رضایت شخصی یا اولیا یا سرپرستان یا نمایندگان قانونی انجام شود.

-با رعایت موازین فنی و رعایت نظامات دولتی انجام گیرد.

با توجه به موارد فوق این ذهنیت برای اشخاص به وجود می‌آید که ملاک ایجاد حق برای شکایت از پزشک معالج رضایت نامه یا برائت نامه است که از شخص یا خانواده او دریافت می‌شود. در حالی که معیار لازم برای طرح شکایت علیه پزشک قصد یا تقصیر عمدی می باشد.

به این قرار که:

-پزشکی که  تقصیری در انجام جراحی نداشته باشد اما بیمار صدمه ببیند یا تلف شود هرچند رضایت نامه یا برائت دریافت کرده باشد، ضامن پرداخت دیه نمی باشد.

-پزشکی که تقصیر کرده است حتی اگر رضایت نامه‌ هم گرفته باشد باز هم ضامن پرداخت دیه خواهد بود و در موارد فوری بر اساس قانون دریافت رضایت نامه ضرورتی ندارد.

روند رسیدگی به تقصیر پزشک:

بعد از طرح شکایت از طرف بیمار یا خانواده او یا اعلام تخلف انتظامی از طرف بازرسان موضوع به شورای حل اختلاف تخصصی در نظام پزشکی ارجاع شده و مورد رسیدگی قرار می‌گیرد. در صورت سازش پرونده خاتمه می یابد و در غیر این صورت به دادسرای انتظامی ارجاع می گردد.

پس از تنظیم شکواییه و ثبت آن به دادسرای جرایم پزشکی رجوع کرده و دادسرا موضوع را در کمیسیون پزشکی بیان می کند. اگر با بررسی کمیسیون پزشکی، تقصیر احراز شد بعد از اثبات ارتکاب جرم از سوی پزشک و تعیین مجازات از سوی کمیسیون، پرونده به دادگاه کیفری صالح ارسال می‌شود و دادگاه های کیفری اقدام به صدور حکم مبنی بر پرداخت دیه می نمایند.

در شرایطی که پزشکان هم مرتکب تخلف انتظامی و هم جرم پزشکی گردد، به تخلفات آن ها در سازمان پزشکی و به جرایم ارتکابی در دادسرا و دادگاه کیفری رسیدگی می گردد.

مجازات پزشک مجرم

جرایم پزشکی
جرایم پزشکی

جرایم پزشکی از مصادیق جرایم غیر عمد می باشد و قطعاً باید گفت بحث قصاص در پرونده های راجع به شکایت از پزشک به سبب قصور پزشکی منتفی خواهد بود اما در مورد سایر مجازات ها  باید گفت پزشک در بیشتر موارد به پرداخت دیه در حق بیمار محکوم خواهد شد. در بعضی از مواقع هم امکان دارد به حبس محکوم گردد.

تفاوت بین تخلفات و جرایم پزشکی:

-مهمترین ارتباط حقوقی بین بیمار و پزشک آن است که پزشک در برابر معالجه بیمار باید از همه استعدادهای خود بهره بگیرد تا از روند درمان، بهترین نتیجه به دست آید. با این اوصاف برخی اوقات پزشک آن طور که وظیفه دارد عمل نمی‌کند و مرتکب خطای تخلف و قصور و تقصیر پزشکی می شود که بر حسب مورد خواه ناشی از جراحی های مختلف زیبایی باشد

مثل جراحی بینی و خواه اعمال غیر جراحی مثل استفاده از لیزر یا خدمات پوست و مو پیامدهای حقوقی آن برای پزشک فرق می کند. چون پزشکان هم بر اساس مقررات جزایی و حقوقی و هم بر اساس مقررات صنفی ضامن تخلفات خود می باشند.

-تخلفات پزشکی مواردی مثل سهل انگاری در انجام وظیفه یا افشای اسرار می باشد. که پزشک بر خلاف قوانین تعیین شده در قانون صنفی عمل می‌کند. ولی جرایم پزشکی مواردی هستند که در قانون مجازات اسلامی قانون گذار آن ها را جرم انگاری نموده و مجازات برایشان تعیین کرده است. اما شخصی که مرتکب جرم  پزشکی می شود باید پزشک یا جزو تیم پزشکی باشد.

-رسیدگی به تخلفات پزشکی در صلاحیت دادسرای انتظامی پزشکی می باشد اما رسیدگی به جرایم پزشکی در حیطه صلاحیت دادگاه‌های عمومی دادگستری است.

– رسیدگی به تخلفات پزشکی به وسیله هیئت های بدوی انتظامی مانع رسیدگی به وسیله محاکم قضایی نمی شود. چون امکان دارد پزشکی اقدام به عملی کند که دارای وصف مجرمانه باشد و چون این موضوع تخلف نیز خواهد بود دادگاه های دادگستری و هیئت های بدوی انتظامی هر یک قادرند به طور جدا به موضوع رسیدگی نمایند.

در  هر صورت در بیشتر موارد می‌توان  هم به سازمان نظام پزشکی و به دادگاه دادگستری به طور هم زمان رجوع کرد و گفت سدی برای صلاحیت در دیگری تلقی نخواهد شد.

دادسرای جرایم پزشکی:

در شهر تهران دادسرا های متنوعی وجود دارد که برخی از آن ها به موضوعات ویژه اختصاص یافته است. از آن جمله دادسرای ویژه رسیدگی به جرائم پزشکی می باشد که مردم قادرند به منظور دادرسی به مشکلات و پرونده های قضایی خود راجع به قصور و تخلفات پزشکی در هر موضوعی به این مرجع رجوع نمایند.

موضوعاتی مثل قصور کادر اتاق عمل ،عفونی بودن محیط اتاق عمل، استرلیزه نبودن وسایل جراحی و تزریق دوز نامناسب داروی بیهوشی و موضوعاتی از این دست و جراحی هایی که به صدمات بدنی و اشخاص منجر می شود، همه و همه جرم تلقی شده و همه کسانی  که در فوت بیمار دخیل بوده اند دارای مسئولیت کیفری می باشند و پرداخت دیه متوفی به اندازه تقصیر عوامل دخیل، میان آن ها تقسیم می شود.

رسیدگی به پرونده های مورد طرح در این دادسرا بدین ترتیب است که بعد از اقامه و ارجاع موضوع به کمیسیون های پزشکی، پرونده بررسی می گردد  و در شرایطی که کوتاهی کادر درمان تعیین شود،

جرایم پزشکی
جرایم پزشکی

مراتب قصور به شعبه رسیدگی کننده فرستاده شده و در پی آن پزشک و تیم پزشکی برای بیان توضیحات حاضر می‌شود و فی النهایت دادسرا با تصمیم‌گیری مناسب رضایت می‌دهد که قصوری اتفاق نیافتاده است و قرار منع یا موقوفی تعقیب را صادر می کند یا ادعای شاکی را نزدیک به واقعیت دیده و با صدور کیفرخواست پرونده را به دادگاه ارجاع می دهد و دادگاه عمومی جزایی هم با توجه به محتویات پرونده نظریه کارشناسی و دفاعیات هر دو طرف رای مقتضی را صادر می نماید.