حق انتفاع چیست|شرایط حق انتفاع|انواع حق انتفاع|نکات مهم حق انتفاع

حق انتفاع چیست

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی حق انتفاع چیست؟ و شرایط حق انتفاع پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله حق انتفاع چیست

حق انتفاع چیست

انتفاع  به مفهوم  بهره بردن و حق انتفاع مساوی با کلمه استفاده می باشد. در حقیقت هنگامی حق انتفاع مورد بحث واقع می شود که استفاده کننده مال مالکیت آن مال را ندارد و این حق بر اساس یک قرارداد یا شرطی به شخص واگذار می شود. در ماده ۴۰ قانون مدنی حق انتفاع بدین ‌ترتیب تعریف شده است: حق انتفاع یعنی از حقی که  بر اساس آن فرد مجوز دارد از مالی که در تملک فرد دیگری واقع شده است یا مالک خاصی ندارد استفاده کند.

در ماده ۴۰ قانون مدنی در تعریف حق انتفاع توضیح داده شده است مثل آن که فردی به برادر نیازمند خود این اجازه را می دهد که برای مدت زمان مشخصی یا نا محدود در خانه او سکونت کند و از منافع آن بهره ببرد که در این موضوع برادر نیازمند حق بهره برداری و انتفاع از ملک به وجود آمده ‌باشد و مالکیتی برای او به وجود نمی آید و به همین سبب منتفع نمی تواند مال را به شخص دیگری انتقال دهد.

انواع حق انتفاع

این حق به ۵ شکل رقبی و عمری و سکنی   حق موبد  و حق حبس مطلق می باشد

انتفاع عمری: در این حق مالک به وسیله قراردادی به اندازه عمر خود، منتفع یا شخص دیگری را مشخص می کند.

انتفاع رقبی:  در این شکل از انتفاع مالک حقی را به مدت مشخصی تعیین می نماید.  مثلاً اتومبیل یا ملکی را برای مدت معینی در اختیار شخصی می گذارد.

 حق انتفاع سکنی: حق سکونت در ملک می‌باشد که هم می‌تواند به شکل رقبی یا عمری مشخص شود که به حق سکنی نیز معروف می باشد.

حق انتفاع
حق انتفاع

حق موبد: حق انتفاعی می باشد که مدت در آن مشخص نشود. بلکه مدت به شکل تا نهایت و نامحدود معین می گردد. به طوری که با فوت منتفع یا مالک، حق انتفاع ضایع نمی شود و وراث مالک باید آن را رعایت نموده و وراث منتفع ذی‌نفعان حق هستند.

حبس مطلق: مقصود از حبس مطلق آن است که مالک حق انتفاع ملک و مال خود را به شکل مطلق به نفع شخصی حبس می نماید. در حبس مطلق مدت مشخص نمی گردد. اما برخلاف چهار مورد بالا که قرارداد لازم می باشد و دوطرف قادر نیستند بعد از از بین رفتن شرط لحاظ شده در آن قرارداد، آن  را منحل کنند، در حبس مطلق مالک هر زمان که بخواهد قادر است از حق حبس مطلق روی گرداند. یعنی به مال خود رجوع نماید و عقد و قرارداد را بر هم زند. در حقیقت ذات عقد حبس مطلق جایز می باشد.

مدت قانونی حق انتفاع

بر اساس ماده ۴۴ قانون مدنی چنان چه مالک به منظور منفعت بردن از مال خود مدت زمان مشخص نکرده باشد، این حق تا هنگام فوت او دارای اعتبار خواهد بود. جز این که مالک پیش از فوت راجع به مالش رجوع نموده باشد.

جزئیات حق منفعت

– بر اساس ماده ۴۸ قانون مدنی شخصی که دارای حق انتفاع  است باید از مالی که در اختیار او گذاشته شده است سوء استفاده نکند و در مراقبت و نگهداری آن قصوری به عمل نیاورد .

– بر اساس ماده ۴۹ قانون مدنی همین موضوع تعیین گردیده است که هزینه ضروری به منظور نگهداری مالی که شامل حق منفعت شده است بر دوش منتفع نمی باشد. جز این که بر این حق شرط شده باشد.

-بر طبق ماده ۵۰ قانون مدنی نیز مقرر شده است که چنان چه مالی شامل حق انتفاع گردد و با کوتاهی منتفع آسیب ببیند یا تلف شود شخص مسئولیتی در برابر آن ندارد. مثلاً ملکی که به شخصی دیگر داده شده است بر اثر حوادث قهری مثل سیل و زلزله و آتش سوزی و موضوعاتی از این قبیل از بین برود یا آسیب  به آن وارد شود آن فرد دارای مسئولیت نیست .

– در ماده ۵۲ قانون مدنی نیز اظهار شده است که در شرایطی که از مال مورد منفعت سوء استفاده شود یا شرایط مندرج در قرارداد مورد رعایت قرار نگیرد، منتفع ضامن جبران خسارت مالک می باشد.

موارد از بین رفتن حق انتفاع

حق انتفاع
حق انتفاع

موارد زایل شدن حق انتفاع عبارت است از انقضای مدت و تلف شدن موضوع انتفاع.

همان طور که در ماده ۵۳ قانون مدنی  بیان شده است، چنان چه مالک مال خود را به شخص دیگری واگذار کند و مالک جدید از حق انتفاع آن مال ناآگاه باشد، حق فسخ معامله را دارد. موضوع قابل توجه آن است که اگر نسبت به این موضوع آگاه بوده باشد، معامله قابل فسخ نیست و نیز نفع او برقرار خواهد بود.

تفاوت حق انتفاع و اجاره

با وجود شباهت هایی که بین موضوع اجاره و انتفاع وجود دارد، اما این دو عنوان با هم اختلاف دارند. در حقیقت به این ترتیب می توان در مورد تفاوت انتفاع و اجاره اشاره نمود که:

– در اجاره مدت زمان مشخصی مقرر می شود و مالکیت بر قرار است. اما در انتفاع فقط حق بهره‌برداری وجود دارد.

– از طرف دیگر برای اجاره مبلغ مشخص می‌گردد. اما برای انتفاع امکان دارد مشخص نگردد.

– در اجاره این امکان وجود دارد که نوع بهره برداری به شکل اجاره به دیگری باشد اما در انتفاع چنین نیست.

شیوه ایجاد حق انتفاع

در واقع اصل بر آن است که حق انتفاع به واسطه یک قرارداد به منتفع داده می شود. یعنی دو طرف عقد قراردادی را تعیین می کنند و در آن شرایط بهره مندی از حق انتفاع را مشخص می نمایند. تعهدات منتفع و هزینه‌های جاری و فوق‌العاده مال موضوع انتفاع و بقیه الزاماتی که دو طرف باید با توجه به تراضی خود در قرارداد رعایت کنند، درج می شود.

پذیرش حق انتفاع از سوی منتفع

حق انتفاع
حق انتفاع

-پذیرش حق انتفاع از سوی منتفع به دو شکل می باشد: یا این که حق انتفاع رایگان است. که در این حالت، عقد ایجاد کننده حق  انتفاع برای مالک ، لازم تلقی می‌شود و برای منتفع، جایز خواهد بود و هرگاه که اراده کند قادر است از حقی که برای او ایجاد شده روی گرداند.

– دوم این که حق انتفاع به شکل معوض باشد. بدین مفهوم که مالک به دلیل واگذاری حق انتفاع، منتفع باید مالی و پولی را کسب نماید. مثلاً مالک باغی را موضوع حق انتفاع قرار می‌دهد و باغش را به مدت دو سال به خواهرش واگذار می‌کند تا خواهرش در ازای آن اتومبیل خود را به او بدهد. در این صورت حق انتفاع با عقدی معوض انجام شده و برای طرفین معامله لازم خواهد بود.

شیوه خاتمه حق انتفاع

موضوعاتی که بر اساس آن حق انتفاعی که به وجود آمده از بین خواهد رفت در زیر شرح داده می شود:

– اول این که مال موضوع حق انتفاع ضایع نشود که در این حالت موضوعیت حق انتفاع منحل شده است.

-دوم این که در حقیقت به منتفع در عقد ایجاد کننده، حق انتفاع اختصاص نیابد و رایگان باشد و منتفع از حقی که برای او به وجود آمده چشم‌پوشی کند.

– سوم در حق انتفاع عمری، در شرایطی که مدت انتفاع از مال موضوع حق انتفاع، در اندازه عمری یکی از دو طرف یا شخص ثالث باشد یا او فوت نماید.

-چهارم با توجه به این که در عقد حبس مطلق قرارداد جایز تلقی می شود هر یک از طرفین هر موقع که اراده کنند می‌توانند عقد را فسخ نمایند.

– پنجم در شرایطی که حق انتفاع برای مدتی به وجود آمده باشد یعنی رقبی باشد، چنان چه مدت به پایان برسد حق انتفاع آن مال از بین خواهد رفت.

– ششم چنان چه حق انتفاعی برای یک فرد به وجود بیاید و در اثنای زمان مالک مال  موضوع حق انتفاع  به منتفع رجوع کند، در این حالت حق انتفاع قبلی با مالکیت عین داخل می شود و حق انتفاع از بین می رود.

– هفتم در حق انتفاع موبد چنان چه منتفع و نسل های بعد از او از بین بروند و ورثه ای در کار نباشد که انتفاع یابد حق انتفاع نیز منحل می شود.

تفاوت حق انتفاع با اباحه

اباحه انتفاع یعنی فرد منتفع اجازه دارد از مال موضوع اباحه ی انتفاع بهره ببرد بی ان که حقی برای او به وجود بیاید و مالک قادر است هر بار که تمایل داشت از انتفاع شخص منتفع پیشگیری کند و منتفع این امکان را ندارد که اعتراض نماید. در برابر حق انتفاع که حق عینی برای شخص منتفع به وجود می‌آید و مالک بر اساس مفاد عقد یا تراضی بین خودشان قادر نیست عمل کند.

مالکیت منافعی که در قالب عقد اجاره به وجود می آید در درجه ه ای بالاتر از انتفاع  است. در حقیقت مالک منافع عین مستاجره در مدت زمان اعتبار قرارداد اجاره، بر منافع مورد اجاره شامل متصل و منفصل مالکیت می‌یابد. اما در حق انتفاع شخص منتفع فقط حق بهره‌مندی از منافع را خواهد داشت.

مثلاً فردی با غ خود را برای مدت دو سال به فرد دیگری به صورت اجاره واگذار می کند، مستاجر در این مدت باغداری می نماید. اما محصولات باغ پس از پایان مدت اجاره وقتی رسید از آن جایی که مالکیت بر منافع متعلق به مستاجر است، مستاجر این امکان را دارد بعد از پایان مدت اجاره منافع به دست آمده را برداشت نماید. اما در حق انتفاع تا زمانی که مدت پایان بگیرد، شخص منتفع حقی بر مال موضوع انتفاع را نخواهد داشت.

حق انتفاع
حق انتفاع

نکاتی در رابطه با حق انتفاع

-ید منتفع بر مال موضوع حق انتفاع، ید امانی خواهد بود و اگر تعدی و تفریط در مورد آن صورت گیرد مسئول جبران خسارت می شود.

-مخارج ضروری به منظور مراقبت از عین مال موضوع حق انتفاع مثل تعمیر شوفاژ و ایزوگام و پشت‌بام و تعمیر موتور و خودرو و تعمیر آسانسور و غیره بر دوش مالک است و هزینه های ضروری برای بهره‌مندی از مال مانند شارژ ساختمان  و نظافت آن  و بنزین و تعویض روغن خودرو و غیره بر دوش شخص منتفع می باشد.