خسارت نامزدی|مطالبه خسارت بر هم زدن نامزدی|بررسی تخصصی

خسارت نامزدی چیست

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی خسارت نامزدی چیست و مجازات ترک نفقه پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه

نامزدی از لحاظ قانونی با عقد نکاح فرق می کند. به بیان دیگر به طور مطلق دارای آثار نکاح نمی باشد. نامزدی ناشی از خواستگاری مرد و توافق زن برای ازدواج و توافق آن ها برای ازدواج با هم می باشد. آن چه که باید مورد توجه قرار داد آن است که حتی اگر قراردادی در مورد وعده ازدواج و نامزدی کتباً نگارش شده باشد و در مورد موضوعات مالی مانند مهریه و مانند آن هم توافق و تراضی صورت گرفته باشد، باز هم این نامزدی دارای شرایط الزام‌آور شدن نکاح نمی باشد.

مفهوم خواستگاری

مطابق ماده‌ی هزار و سی و چهار قانون مدنی از هر زنی که خالی از موانع نکاح است می‌توان خواستگاری نمود موانعع نکاح شامل در علقه زوجیت شخصی بودن، در عده‌ی رجعی دیگری بودن یا موانع دیگری که ممکن است زن جهت ازدواج داشته باشد را شامل می‌شود.

لذا اگر کسی از شخصی خواستگاری کرد، اگر مردی از خانمی خواستگاری کرد و جواب مثبت از او گرفت و حتی دوران نامزدی بین آن دو شروع شد و به اصطلاح شیرینی خوردند و انگشتری دادند یا حتی بخشی از مهر نیز پرداخت کردند، از نظر حقوقی مادامی که صیغه‌ی محرمیت بین دو طرف خوانده نشود، این دو رابطه‌ی زوجیت و محرمیت با هم ندارند.

مفهوم نامزدی

از نظر حقوقی مادامی که صیغه‌ی محرمیت جاری نشود، صیغه‌ی عقد نکاح جاری نشود، رابطه‌ی بین آن دو جهت آشنایی با هم و تهیه‌ی مقدماتی برای ازدواج یا گذراندن مراحلی برای آمادگی ازدواج بین طرفین که به این دوره نامزدی گفته می‌شود و هیچ علقه زوجیت بین طرفین ایجاد نمی‌کند. حال سوال این است اگر خانمی که جواب مثبت به خواستگار داده و اصطلاحا نامزد او هم شده است بدون این که صیغه‌ی محرمیت را بخواند آیا کس دیگری می‌تواند به خواستگاری او رود؟ آری جواب مثبت است.

هرچند شرعا این عمل اشکال دارد به تعبیر عده‌ای حرام و به تعبیر عده‌ای دیگر مکروه است. اما اگر منجر به عقد ازدواج با آن خانم شود از نظر حقوقی هیچ اشکالی ندارد. زیرا نامزدی مادامی که منجر به انعقاد عقد نکاح و جاری ساختن صیغه‌ی نگاه نشود هیچ علقه زوجیت را ایجاد نمی‌کند و حتی نمی‌توان طرفین را با وجه التزام وادار به ازدواج کرد. زیرا در بخش پایانی ماده 1035 اشاره می‌کند نمی‌توان یکی از طرفین را به هیچ وجه وادار به ازدواج کرد.

برهم خوردن نامزدی

نکته ای که باید ذکر شود اگر به دلیل واهی بدون سند صرفا بر اساس امیال و هوا و هوس یکی از طرفین مخصوصا مرد، نامزدی را به هم بزند و اقدام به ازدواج نکند، طرف دیگر از باب رابطه‌ی سببیت و خسارات مادی و معنوی که به او وارد شده است می‌تواند علیه شوهر اقدام کند و حتی هدایایی که در نامزدی بین طرفین رد و بدل شده یا به او داده شده است قابل استرداد است. البته با شرایطی یا عین هدایا موجود است یا عین هدایا موجود نیست.

هدایای دوره نامزدی

هدایا در دوره ی نامزدی بر دو قسم است : هدایای مصرف شدنی و هدایای مصرف نشدنی

هدایای مصرف شدنی

ابتدا باید گفت هدایا یا ماندگار هستند اصطلاحا اموال مصرف‌نشدنی هستند یا ماندگار نیستند و اموال ممصرف شدنی هستند. اگر اموال مصرف شدنی از قبیل خوراک و پوشاک و غیره باشد طبعا دیگر نه عین اموال نه قیمت اموال قابل استرداد نیست. اما اگر اموال مصرف نشدنی باشد فرض کنید سرویس طلا جواهرات وماشین و غیره هدیه داده شده است، طبیعتا این اموال ماندنی است.

هدایای  مصرف نشدنی

این اموال اگر عین آن موجود باشد قابل استرداد است. اگر عین آن موجود نباشد، یا تقصیری در طرف آن صورت گرفته یا تقصیر صورت نگرفته اگر تقصیری صورت نگرفته و آن مال تلف شده باز هم قابل استرداد نیست. اما اگر طرف دیگر ثابت کند که اموال با تقصیر هدیه گیرنده تلف شده است می‌تواند قیمت آن را مطالبه کند. البته این بحث در خصوص فوت و مراحل بعد از فوت جاری نیست. نمی‌توان در فرض فوت هر یک از طرفین نسبت به آن چه که از بین رفته اقدام قانونی کرد.

هدایای قبل از نکاح و بعد از نکاح

از  آن جایی که ما هیت حقوقی هدایای قبل از عقد نکاح و هدایای بعد از عقد که از سوی زوجین یا بستگان به آن ها داده می‌شود تا حدودی فرق دارد و به بیان خلاصه‌ هدایای قبل از ازدواج می تواند به روشن شدن بحث هدایای بعد از ازدواج کمک کند و لذا به صورت گذرا اشاره به وضعیت  حقوقی  هدایای قبل از ازدواج خواهیم داشت. سپس ماهیت حقوقی و چگونگی استرداد هدایای بعد از ازدواج مورد بررسی قرار می‌گیرد.

قانون مدنی صرفاً وضعیت حقوقی هدایای قبل از عقد نکاح را روشن نموده و اشاره‌ای به هدایای بعد از ازدواج نکرده است.

بدین جهت بایستی ماهیت حقوقی آن ها را تحت سایر عناوین حقوقی جستجو کرد. مواد ۱۰۳۷ ۱۰۳۸ قانون مدنی به ترتیب چنین مقرر نموده است که هر یک از نامزدها می‌توانند در صورت به هم خوردن وصلت منظور هدایایی را که به طرف دیگر یا ابوین او برای وصلت منظور داده است، مطالبه کند. اگر این هدایا موجود نباشد طرف مستحق قیمت هدایا خواهد بود که باید نگه داشته می شده است. مگر این که آن هدایا بدون تقصیر طرف دیگر تلف شده باشد. مفاد ماده قبل از حیث رجوع به قیمت در موردی که وصلت منظور در اثر خود یکی از نامزدها به هم بخورد محسوس نخواهد بود.

بنابراین با توجه به مواد فوق می توان دریافت که اگر قبل از عقد نکاح از طرف نامزد ها یا ابوین ان ها هدایایی به طرف دیگر داده باشد، در تمام موارد قابل مطالبه نیست. مگر تنها تحت شرایطی طرف اهداکننده حق مطالبه آن هدایا را خواهد داشت و آن شرایط در زیر آورده شده است.

شرایط مطالبه هدایای قبل از نکاح

1- وصلت منظور به هم خورده و بنا نباشد ازدواج صورت گیرد. در این صورت هدایایی که هر یک از دو طرف به طرف دیگر یا پدر و مادر او داده است قابل مطالبه و استرداد خواهد بود.

2- چنان چه عین هدایا موجود باشد. عین قابل مطالبه و استرداد است. اما اگر عین موجود نباشد صرفا قیمت هدایا قابل مطالبه است که عادتاً نگاه داشته می شود. مثلاً هدایای مصرف شدنی که با مصرف عین آن از بین می رود. از شمول این موضوع خارج است. هدایا از نوع طلا و عطر از این گونه می باشند.

3- قیمت هدایای  نگاه داشتنی که تلف شدند در صورتی قابل مطالبه است که بدون تقصیر هدیه گیرنده تلف نشده باشد.

4- به هم خوردن وصلت به سبب فوت یکی از دو طرف نباشد.

 هدایای بعد از نکاح

اما در خصوص هدایای بعد از عقد نکاح همان طور که قبلاً اشاره شد مقرراتی تحت عنوان هدایای پس از عقد نکاح در قانون مدنی و سایر قوانین به چشم می خورد. به نظر می‌رسد تقدیم هدایا از مصادیق آن ها است که بدین جهت باید به بررسی مقررات قانون مدنی راجع به هدایای قبل از نکاح پرداخت  تا موضوع هدایای پس از عقد نکاح نیز روشن گردد.

ماده ۷۹۵ قانون مدنی مقرر داشته است که هبه عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجاناً به شخص دیگری تملیک می کند. تملیک  کننده واهب طرف دیگر را متهب و  مالی را که مورد هبه است مال موهوبه می‌گویند. ماده ۸۰۳ قانون مذکور نیز بیان می کند بعد از عقد  نیز  واهب می‌تواند با بقای عین موهوبه از متهب رجوع کند مگر در موارد زیر:

1- در صورتیکه هبه معوض بوده و از هم داده شده باشد.

2- در صورتی که متهب پدر یا مادر یا اولاد واهب باشد.

3- در صورتی که عین موهوبه از ملکیت متهم خارج شده و یا متعلق به حق غیر واقع شود. مثل این که  متهب  خواه به واسطه فلس  محجور شود خواه اختیارا . مثل این که عین موهوبه به رهن داده شود.

4- در صورتی که در عین موهوبه تغییری حاصل شود.

شرایط مطالبه هدایای بعد از نکاح

بنابراین اگر بعد از عقد نکاح هدایایی از طرف زوجین یا بستگان آن ها به طرف دیگر تقدیم شود با توجه به ماهیت حقوقی هدایا تنها در موارد زیر آن هدایا قابل استرداد و مطالبه خواهد بود.

1- خود  مال مورد هدیه باقی بوده و از بین نرفته باشد. به عنوان مثال اگر هدیه یک دستگاه وسیله نقلیه بوده که از طرف زوج به زوجه داده شده است و این وسیله بر اثر تصادف یا آتش‌سوزی و مانند آن تلف شده باشد قابل استرداد و مطالبه نخواهد بود.

در این فرض بر خلاف هدایای قبل از عقد که قبلا به  آن اشاره شد، حتی قیمت آن نیز با وجود این که از نوع هدایایی است که ذاتا قابل نگه داشتن است قابل مطالبه نیست . چه بر اثر تقصیر متهب تلف شده باشد چه غیر از آن.

2- در  صورتی که همه از نوع معوض نبوده و چنان چه از نوع معوض بوده باشد عوض داده نشده باشد. به عنوان مثال واهب شرط کند که در قبال وسیله نقلیه ای که هدیه می‌کند یک دستگاه موتورسیکلت دریافت دارد. در این صورت چنان چه واهب  وسیله نقلیه را داده باشد و موتورسیکلت را تحویل گرفته باشد واهب حق رجوع به وسیله نقلیه را خواهد داشت.

3- مال مورد هبه از مالکیت متهب خارج نشده باشد. به عنوان مثال چنان چه هدیه گیرنده وسیله نقلیه را فروخته باشد یا با دادن آن به دیگری متعلق به حق غیر کرده باشد، واهب حق مطالبه مال مورد هبه را نخواهد داشت.  هم چنین است زمانی که در مال مورد هبه تغییری حاصل شده باشد که از حالت اولیه آن خارج گردیده باشد. به عنوان مثال شمش طلا تبدیل به سکه های طلا شده باشد که در این حالت مال مورد هدیه را نمی‌توان مطالبه کرد. تبدیل مال به مال دیگر مثلاً تبدیل وسیله نقلیه هدیه شده به وسیله نقلیه دیگری از طریق خرید و فروش نیز از این نوع است.