خلع ید|شرایط خلع ید|نکات خلع ید|آثار خلع ید|

خلع ید چیست

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی خلع ید چیست؟ و شرایط خلع ید پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله خلع ید چیست

تعریف خلع ید

مالکان املاکی که ملک آن ها مورد تصرف غیر قانونی به وسیله اشخاص دیگر واقع می شود. با توجه به شرایط خاص قادر هستند از مراجع صالح درخواست رفع خلع ید یا رفع تصرف یا غصب کنند. در این مورد مضاف بر عنوان قانونی خلع ید  عناوینی مثل رفع تصرف عدوانی و تخلیه ی ید وجود دارد که امکان تمسک به آن ها نیز جاری است.

گستره خلع ید دایره شمول دعوای خلع ید

دعوای خلع ید به سه قسم تقسیم می شود:

1- خلع ید به مفهوم اخص: یعنی دعوایی که تحت عنوان دعوای مالکیت از آن یاد شده و به دنبال آن مالک ملک، خواهان این است که دست تصرف دیگری از ملک اش  رفع شود.

2-  نوع دوم دعوای خلع ید بدان شکل است که عدم مالکیت  خواهان بر ملکی که مورد دعوا می باشد  و قانونی بودن تصرف خوانده بر ملک، مورد پذیرش دو طرف دعوا می باشد و خواهان، مدعی این است که  ادامه تصرفات خوانده بر آن ملک خلاف قانون می باشد و باید از آن رفع تصرف گردد.

3-  نوع سوم دعوای تصرف می باشد که دعوای  تصرف عدوانی و مزاحمت و ممانعت از حق را در بر می‌گیرد و می تواند به شکل حقوقی یا کیفری اقامه شود.

خلع ید
خلع ید

روند رسیدگی دادگاه در دعوای خلع ید

1- مالکیت خواهان باید محرز شود که این موضوع به وسیله استعلام ثبتی و ملاحظه سند مالکیت انجام می شود.

2- دادگاه باید تصرف غیر قانونی و عدم مشروعیت  تصرف را احراز نموده و تشخیص دهد.

3-  دادگاه باید این موضوع که تصرف خوانده در محدوده  مالکیت خواهان است یا نه و تصرفات او را محرزکند که این امر  با تحقیقات و معاینه محلی و جلب نظر کارشناس انجام می شود.

4- در مقابل خوانده باید در این دسته از دعاوی  برای مشروع بودن تصرفات خود ادله مقتضی ارائه کند و الا

در  غیر این صورت تصرف غاصبانه تلقی می‌شود. زیرا مالک حق هر شکل استفاده و تصرف در ملک خود را خواهد داشت. اما شخصی که مالکیتش را با ارائه سند مالکیت ثابت می کند و خوانده قادر نیست برای مشروع بودن تصرف خود دلیل ارائه کند و مثلاً ثابت نماید که تصرف حاصل از اجاره بوده است یا ملک را خریده، در این حالت تصرف او حاصل از غصب خواهد بود و تصرف او باید با اذن و رضایت مالک صورت گرفته باشد.

5- چنان چه خواهان مورد معامله را خریده باشد و به او تحویل نشده باشد، باید دادخواست الزام به تحویل مبیع مبیع را بدهد یا این موضوع را در دعوای الزام به تنظیم سند اقامه نماید و چنان چه بخواهد دعوای خلع ید مطرح کند این دعوا را تنها زمانی می‌توان مطرح کرد که مالکیت خواهان استوار شده باشد و وقتی دادخواست الزام به تنظیم سند ارائه می‌شود تا هنگامی که حکم به سود خواهان صادر و اجرا نشده است و سند به نام و مالکیت استوار نگردیده است امکان ندارد این دعوا را اقامه کرد و قابلیت شنیدن را تا آن هنگام نخواهد داشت.

تفاوت خلع ید و تصرف عدوانی و تخلیه ید

دعوای خلع ید با دعوای تصرف عدوانی و تخلیه ید گاهاً اشتباه می شود. اما باید بگوییم که این دو ادعا کاملاً متفاوت می باشد. چون آن چه باعث طرح دعوای خلع ید می‌شود، غصب است.  با توجه به این که هیچ قراردادی میان مالک و متصرف جاری نشده است.  اما در دعوای تخلیه ی ید،  عقدی میان مالک و مستاجر منعقد شده است که در آن مدت تعیین شده اما با این که مدت به پایان رسیده است، مستاجر ملک را تخلیه نمی کند. در این موضوع باید دعوای تخلیه را اقامه کرد که در آن مالکیت ملک، شرط طرح دعوا نمی باشد و کافیست مالک، مالک منافع باشد.

خلع ید
خلع ید

در مورد دعوای تصرف عدوانی آن را به دو شکل کیفری و حقوقی می توان اقامه  نمود. وقتی دعوای تصرف عدوانی به شکل حقوقی اقامه می شود شخص مدعی، صرفاً باید سابقه تصرف را اثبات کند و لزومی ندارد که مالکیت خود را نسبت به عین و منافع ملک اثبات نماید. بنابر این همین که پیشینه ی تصرف مدعی یا خواهان و پیوستن تصرف خوانده و عدوانی بودن تصرف او به اثبات برسد، کفایت می کند. حال اگر دعوای تصرف عدوانی به شکل کیفری بخواهد مطرح شود، در این مورد بین حقوق دانان اختلاف نظر وجود دارد.

بر این اساس که برخی از حقوق دانان مالکیت ملک  را شرط اساسی اقامه دعوا می‌دانند. اما عده‌ای دیگر از حقوق دانان سبق پیشینه ی تصرف برای طرح دعوا برایشان کافی است. البته این نکته قابل ذکر است که رویه قضایی نظر اول یعنی اثبات مالکیت را مورد قبول می داند.

مفهوم خلع ید امانی

در دعوای خلع ید  امانی در ابتدای کار میان دو طرف قراردادی منعقد شده است که هر دو طرف معامله تراضی و توافقی نسبت به موارد آن قرار داد انجام داده اند و رابطه حقوقی بین آن ها شروع شده است. رابطه حقوقی مذکور به شکل صحیح پیش می رود تا وقتی که زمان قرارداد خاتمه یابد، البته با توجه به این که برای قرارداد زمان تعیین شده باشد.

در این حالت بعد از خاتمه ی زمان قرارداد مالک ضرورتی به منظور ادامه قرارداد و رعایت رابطه حقوقی نخواهد داشت. اما چنان چه متصرف همچنان به تصرف خود ادامه دهد تحت عنوان غاصب  شناخت خواهد شد که ملک را به شکل غیر قانونی در تصرف خود گرفته است و این امکان وجود دارد که نسبت به دعوای خلع ید امانی اقامه شود.

نکته ای که قابل ذکر است و باید در نظر داشت این که چنان چه در دعوا برای عقد قرارداد زمان مشخص نشده باشد در حالتی امکان اقامه دعوای خلع ید امانی وجود دارد که مالک ملکش را مطالبه نموده باشد و متصرف به تصرف خود ادامه بدهد، در این جا نیز تصرفات متصرف غاصبانه و غیر قانونی می باشد

مفهوم خلع ید در ملک مشاع

چنان چه یکی از شرکای ملک مشاعی علیه شریک دیگری از ملک یا شخص ثالث بخواهد، طرح دعوای خلع ید کند، صراحتاً در قانون در این مورد تعیین تکلیف شده است . از ماده ۴۳ قانون اجرای احکام مدنی چنین برداشت می شود: در جایی که حکم خلع ید علیه متصرف ملک مشاع به نفع مالک بخشی از آن صادر شده باشد از همه ی ملک خلع ید صورت می‌گیرد. اما تصرف محکوم له در ملک خلع ید شده، مقررات املاک مشاعی را در بر می‌گیرد.

خلع ید
خلع ید

برای این که مفهوم بخش آخر این ماده را دریابیم، باید به ماده های ۵۷۶ و ۵۸۲ قانون مدنی رجوع کنیم که می گوید: تصرف هر شریک در ملک مشاع، مشروط به اجازه بقیه شرکا می باشد و چنان چه این اجازه اخذ نشود، متصرف، ضامن خواهد بود . پس محکوم له در دعوای خلع ید به مفهوم خاص در ملک مشاع زمانی قادر خواهد بود ملک خود را تحویل گرفته و آن را تقاضا نماید که از بقیه شرکا اجازه بگیرد.

نکاتی راجع به دعوای خلع ید

-اگر ملکی ثبت نشده باشد و قانون ثبت در مورد آن به اجرا در نیامده باشد، سند مالکیت و ارائه آن جهت اثبات مالکیت خواهان مفهومی نخواهد داشت و رای قطعی دادگاه مبنی بر اثبات مالکیت ضمیمه دادخواست خواهد شد.

– اگر خواهان  سندی عادی را ارائه کند و مدعی مالکیت شود و دادخواست خلع ید را به دادگاه تقدیم نماید، دادگاه به هر دو موضوع دادرسی نموده و بعد از این که مالکیت خواهان را محقق نمود، رای به خلع ید صادر می کند. ولی اگر ملک به ثبت رسیده اما سند رسمی به اسم خواهان نباشد او قادر است دعوای الزام به تنظیم سند رسمی را هم زمان با دعوای خلع ید اقامه کند.

– مرجع صالح به رسیدگی به این دعاوی بعد از از این که صحت عقد بیع را محرز نمود، ضمن آن که الزام به تنظیم سند را اعلام می دارد رای بر خلع ید را هم صادر می کند.

– قبلا هم اشاره کردیم که مالک ملک مشاع به صورت فرادا قادر است، نسبت به غاصب دعوای خلع ید را اقامه کند. شریک می تواند حکم خلع ید را صادر کند، چون بر اساس ماده های ۳۵۰ و ۳۶۲ قانون مدنی بیع اموال مشاع  مورد تجویز قرار گرفته  و آثاری که برای بیع می توان ذکر نمود، قبض و اقباض مبیع و ثمن است.  اقباض به مفهوم تخلیه و خلع ید می باشد. از طرف دیگر شریک در مال مشاعی بدون توافق شرکای دیگر قادر به تصرف نمی باشد و تصرف ممنوع است. که شیوه اجرای آن در ماده ۴۳ قانون اجرای احکام مدنی توضیح داده شده است. اما برخی اوقات به جای دعوای خلع ید خواسته ای تحت عنوان وضع ید یا تسلیط ید  اقامه می شود.

خلع ید
خلع ید

-از نظر وکیل خلع ید در شیراز  وقتی ملکی مورد غصب واقع می شود، خلع ید از آن  و تحویلش به مالک قانونی بدون آن که از مستحدثات اش قلع و قمع شود، قابل  تصور نمی باشد و تا وقتی که بناهایی که به شکل غیر مجاز ساخته شده است، تخریب نشده و از بین نرود بدین مفهوم می‌باشد که تصرفات غاصبانه متجاوز ادامه دارد و خلع ید تحقق نیافته است. در مورد این موضوع، دیوان عالی کشور  با استفاده از ماده های ۳۱۳ و ۳۱۴ قانون مدنی نظر خود را اعلام داشته است