دادگاه انقلاب|صلاحیت دادسرا و دادگاه انقلاب

دادگاه انقلاب چیست؟

دادگاه انقلاب
دادگاه انقلاب

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی دادگاه انقلاب چیست؟ و نکات مهم دادگاه انقلاب پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه دادگاه انقلاب :

در نظام حقوقی کشور، بر اساس اصل ۱۵۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مرجع رسمی تظلمات و شکایات دادگاه می باشد و تشکیل دادگاه و تعیین صلاحیت آن ها بر عهده قانون است.

این سوال در ذهن کسانی که می‌خواهند حقوق خود را احقاق نمایند، پیش می‌آید که وقتی قصد پیگیری دعاوی خود را دارند باید به کدام مرجع قضایی رجوع نمایند؟  دادگاه ها به چند دسته تقسیم شدند؟  هر یک از دادگاه ها صلاحیت رسیدگی به کدام دعاوی و جرایم را دارند؟

یکی از دادگاه های  اختصاصی در نظام جمهوری اسلامی ایران، دادگاه انقلاب می باشد. بسیار بدیهی است که هر حکومت جدیدی اندیشه های خاصی را برای اثبات خود مطرح می کند. دادگاه انقلاب، مصداقی در همین راستا می باشد تا جهت سرنگونی مبارزان با انقلاب ، مقررات طولانی  و پیچیده راه را برای رسیدن به هدف ناهموار نکند.

ذکر این نکته نیز قابل توجه است که پیش بینی این دادگاه در قوانین عادی و نیز در قانون تشکیل دادگاه عمومی انقلاب که در سال ۱۳۷۳ تصویب شد، ظاهرا لطمه ای به مشروعیت دادگاه انقلاب نمی زند. اما هرگاه به جرمی در دادگاه انقلاب رسیدگی می شود که ظاهراً باید در دادگاه عمومی، دادرسی می شده است ، بسیاری از منتقدان مشروعیت دادگاه انقلاب را زیر سوال می برند .

در این بخش از مقاله یاروکیل سعی ما بر این است که شناختی اجمالی راجع به دادگاه های انقلاب، نحوه تشکیل آن و صلاحیت رسیدگی آن  و وکیلی که باید در آن حضور یابد و مورد اعتماد موکل باشد و جرایمی که رسیدگی به آن ها در صلاحیت دادگاه انقلاب است و اعضای تشکیل دهنده آن و مقایسه آن با دادسرا را مورد بحث قرار دهیم.

فلسفه پیدایش دادگاه انقلاب:

بعد از انقلاب اسلامی، الزام به وجود دادگاهی برای حفاظت از هنجارها و ارزش ها و اهمیت جمهوری اسلامی بیش از پیش محسوس بود و به همین سبب دادگاه انقلاب برای رسیدگی به جرایم در این زمینه با یک دیدگاه خاص قضایی تشکیل شد.

دادگاه های انقلاب به  اضافه دادسرای انقلاب، مراجع قضایی انقلابی بودند که بر اثر شرایط انقلاب اسلامی ایجاد شده است. دادگاه انقلاب تکلیف رسیدگی ماهوی و صدور حکم نسبت به جرایمی را عهده دار است که بر اساس قانون در صلاحیت این دادگاه قرار دارد.

در اولین روزهای بعد از پیروزی انقلاب محاکماتی که در دادگاه انقلاب انجام می شد، به شکل فوق العاده از سوی هیئتی صورت می گرفت که آن هیئت، ترکیبی از یکی از اعضای شورای انقلاب، نماینده حضرت امام و نماینده‌ای از سوی روحانیون بود.

در سال ۱۳۰۵ اما بعد از انقلاب این دادگاه ها و عملکرد آن ها به شکل مطلوب  نبود و هماهنگی و انسجام  نداشت. برای پیشگیری از این حجم از نابسامانی در خرداد ۵۸ دادگاه های انقلاب بر اساس آیین نامه دادگاه ها و دادسراهای انقلاب به نظم در آمد و زیر نظر شورای انقلاب و دولت واقع شد.

بر این اساس دادگاه انقلاب با دستور امام خمینی در مرکز استان ایجاد شد و با توصیه ی دولت و تصویب شورای انقلاب و بعد از دریافت اذن  از رهبری منحل می شود. دادگاه انقلاب از سه عضو اصلی و دو عضو علی البدل تشکیل یافت. اعضای اصلی آن عبارتند از یک قاضی شرعی به پیشنهاد شورای انقلاب و تصویب امام، یک قاضی دادگستری به انتخاب قاضی شرع، و یک نفر که مورد اعتماد مردم و آگاه به مقتضیات زمان می باشد.

دادگاه انقلاب
دادگاه انقلاب

رئیس دادگاه انقلاب  قاضی شرعی می باشد. احکامی که از دادگاه انقلاب صادر می شود، قطعی و و غیر قابل تجدید نظر است. کیفر و مجازات هایی که در این دادگاه تعیین می‌شود، بر اساس حدود و شرع اسلام شامل اعدام و حبس و تبعید و ضبط غیر مشروع است.

قانون حدود صلاحیت دادسرا و دادگاه انقلاب، که در اردیبهشت ۱۳۶۲ تصویب شد،

صلاحیت دادسرا و دادگاه انقلاب

1- تمامی جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی و محاربه و فساد فی الارض.

2-  سوء قصد نسبت به مقامات رسمی کشور.

3- تمامی جرایم مربوط به قاچاق مواد مخدر.

4- قتل و کشتار و حبس و شکنجه به‌منظور براندازی حکومت.

5- غارت بیت المال.

6- گرانفروشی و احتکار ارزاق عمومی.

انواع دادسرا ها و وضایف آن ها را در مقاله انواع دادسرا مطالعه کنید.

 بر  اساس ماده ۳۰۳ قانون آیین دادرسی کیفری، این دادگاه به منظور تامین مجازات جرایم زیر ایجاد گردید:

-جرایمی که بر ضد امنیت داخلی و خارجی اتفاق می‌افتد و محاربه افساد فی الارض را در بر می گیرد و تبانی و اجتماع بر ضد حکومت اسلامی و آتش سوزی و تخریب اموال و اعمال مسلحانه با نیت مقابله  و مبارزه با نظام جمهوری اسلامی.

-هر نوع اهانت به بنیان گذار انقلاب اسلامی یعنی امام خمینی و مقام معظم رهبری جرم می باشد و مجرم در دادگاه انقلاب مورد محاکمه قرار می گیرد.

-تمامی جرایم مربوط به حمل و نگهداری و ساخت و توزیع و قاچاق مواد مخدر در صلاحیت دادگاه انقلاب است.

با توجه به ماده ۴۴ قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، دادرسی به جرایم قاچاق کالا و ارزی که سازمان یافته و حرفه‌ای باشد و قاچاق کالای ممنوعه و ارزی که ضرورتش حکم حبس یا انفصال از خدمات دولتی است، در صلاحیت دادگاه انقلاب قرار دارد.

حدود صلاحیت دادگاه انقلاب:

دادگاه انقلاب
دادگاه انقلاب

در نخستین روزهای انقلاب، اوضاعی در جامعه برقرار بود که به منظور رسیدگی به پرونده های حاکمان نظام شاهنشاهی پهلوی  و همین طور اشخاصی که در نظم و امنیت کشور اختلال ایجاد می‌کردند و هدفشان مبارزه با حکومت اسلامی بود، دادگاه انقلاب ایجاد شد. امروزه با توجه به ماده مصوب سال ۱۳۹۲  صلاحیت دادگاه انقلاب محدود به بخشی از امور کیفری می باشد. بر اساس این

قانون دادگاه های کیفری چند شاخه می شوند که یکی از شاخه های آن دادگاه انقلاب است

خصوصیات وکیل دادگاه انقلاب:

نخستین گام در گزینش یک وکیل به ویژه وکیلی که برای دادگاه انقلاب برگزیده می شود، این است که پرونده های وکالت او وارسی شود که دارای اعتبار باشد. چون شخص موکل می خواهد به وکیل دادگاه انقلاب اعتماد کند، پس باید سابقه و پیشینه او را مورد ملاحظه و بررسی قرار دهد تا بتواند پرونده سنگین کیفری خود را به او بسپارد.

برعکس آن هم صادق خواهد بود یعنی یک فرد شاکی اگر بخواهد دعوای خود را در دادگاه انقلاب اقامه کند، پیش از هر چیز باید وکیل صلاحیت دار در این امر را برگزید.

وکیل دادگاه انقلاب باید تسلط کافی و اشراف قاطع نسبت به مقررات مربوط به امور کیفری که در دادگاه انقلاب رسیدگی می شود، داشته و اصول و فن دفاع و طرح دعوا را بلد باشد. بر این اساس شیوه صحیح دفاع از سوی وکیل در دادگاه انقلاب مستلزم آشنایی او با روند پیشرفت یک پرونده در این دادگاه و اطلاع و تسلط کامل به موضوع می باشد که قرار است در دادگاه انقلاب بررسی شود.

وکیل دادگاه انقلاب باید به اشکال مختلف مجازات و اندازه آن ها که در این دادگاه صادر می شود مسلط باشد. در حقیقت وکیل دادگاه انقلاب ضرورتاً باید به همه اصول و مسائل دعاوی کیفری وارد باشد.  

مصداق جرایم کیفری در دادگاه انقلاب

در قانون مجازات اسلامی از ماده ۴۹۸ تا ۵۱۲ این قانون، مصادیق جرایمی که در دادگاه انقلاب قابل رسیدگی هستند، بیان شده است. اگر به شکل مختصر بخواهیم مصادیق آن  را بازگو کنیم باید بگوییم، جرایمی که در دادگاه انقلاب قابلیت رسیدگی دارد  به این شرح است که:

– اگر کسی یا افرادی جلسه یا جلساتی را تشکیل دهند و هدفشان قتل و غارت و ایجاد ترس و وحشت در بین مردم باشد، از مصادیق جرایمی است که در دادگاه انقلاب باید به آن رسیدگی شود.

– چنان چه افرادی به شکل دسته جمعی در شب به خانه و کاشانه مردم حمله ور شوند و دست به غارت و دزدی اموال آن ها ضمن اعمال خشونت و ترس و تهدید بزنند، جرم آن ها باید در در دادگاه انقلاب مورد دادرسی واقع شود.

خالی از لطف نیست که بگوییم این دسته از جرایم اثرات بسیار منفی بر اذهان عمومی می گذارد و امنیت کشور را به خطر انداخته و باعث سلب آرامش و آسایش عموم مردم می شود. فلذا در شرایطی که نسبت به افراد خشونتی از این شکل خشونت ها وارد شود، باید برای طرح و اقامه دعوا در دادگاه  وکیلی را انتخاب کنند که بتوانند به شکل کامل حقوق خود را دریافت نمایند.

تفاوت دادگاه انقلاب و دادسرای انقلاب:

دادسرای عمومی و انقلاب که در جوار دادگاه ها قرار دارد، یک مرجع رسیدگی صالح قضایی هستند که به شکل مقدماتی رسیدگی به جرایم را عهده دار هستند. ریاست دادسرای انقلاب بر عهده دادستان می باشد.

در مراحل مقدماتی صدور حکم را انجام می‌دهد و اسناد و مدارک موجود در پرونده را در اختیار دادگاه کیفری رسیدگی کننده به جرم می گذارد. پس از این که جرمی در دادسرا اعلام شد، اولین وظیفه ی دادسرای انقلاب کشف جرم می باشد.

دادگاه انقلاب
دادگاه انقلاب

کشف جرم به عهده ضابطان دادگستری یعنی نیروهای سپاه و بسیج و مأموران کشف جرم و نیروی انتظامی می باشد. کشف جرم به این مفهوم است که جرم اتفاق افتاده است. در مرحله دوم،  وظیفه دیگر دادسرا تعقیب متهم است که به  دو طریق انجام می شود. در جرایم قابل گذشت و جرایم غیر قابل گذشت.

تحقیقات مقدماتی مرحله دیگری است که در دادسرای عمومی یا انقلاب انجام می شود. در این مرحله وظیفه دادسرا تحقیق راجع به نحوه وقوع جرم  می باشد. یعنی دادسرا علل و جهاتی که در جرم اثر داشته است را مورد بررسی قرار می‌دهد و دلایل و اسناد لازم را جمع آوری می کند. حفظ این مدارک از دیگر وظایف دادسرا می‌باشد و این نهاد باید مقدماتی را آماده کند تا از  پنهان شدن  یا فرار متهم  هم جلوگیری به عمل آورد.

پس از آن که تحقیقات مقدماتی در دادسرا صورت گرفت، پرونده به دادگاه ارسال می شود که یکی از شاخه های دادگاه کیفری دادگاه انقلاب می باشد. جرایمی که در صلاحیت دادگاه انقلاب است  به این دادگاه ارسال می شود و رسیدگی به آن آغاز شده و حکم صادر می شود.  حکمی که از  دادگاه انقلاب صادر می شود  قطعی و غیر قابل تجدید نظر می باشد.

بنابراین درست است که دادگاه کیفری ۲ و دادگاه های انقلاب واجد صلاحیت های ذاتی مختلفی هستند، اما اعمال تحقیقات مقدماتی در جرایم موضوع  جرایم در صلاحیت دادگاه های انقلاب، بر عهده دادسرای انقلاب همان دادگاه با عنوان دادسرای انقلاب می باشد.

استثنائات جرایم در صلاحیت دادگاه انقلاب:

علاوه بر مواردی که پیشتر اشاره کردیم که از جمله جرایمی است که  رسیدگی به آن در صلاحیت  دادگاه انقلاب می باشد ، در زیر به سایر مواردی که بر اساس قانون خاص در صلاحیت دادگاه انقلاب قرار دارند اشاره می شود:

ماده ۳ قانون شیوه ی اجرای اصل ۴۹ قانون اساسی

در این ماده اشاره شده است که به منظور اجرای اصل ۴۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، شورای عالی قضایی وظیفه دارد در مرکز هر یک از استان های کشور و شهرستان هایی که ضرورت می‌باشد، شعبه یا شعبی از دادگاه انقلاب را به منظور رسیدگی و اثبات شرعی دعاوی  ایجاد کند.

– تبصره ۶ قانون اصلاح قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوراکی و آشامیدنی مصوب سال ۱۳۷۴.

بر اساس این ماده جرائمی که موضوع آن ها مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد مخدر است، رسیدگی به آن ها در صلاحیت دادگاه انقلاب اسلامی خواهد بود.

–  تبصره ۳ ماده ۴۴ قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب سال ۱۳۹۲

در این ماده می خوانیم که جرایمی که با موضوع قاچاق کالا و ارز به شکل سازمان یافته و حرفه ای اتفاق می‌افتد و نیز قاچاق کالاهای ممنوع و قاچاق کالا و ارزی که ضرورتش حبس یا انفصال از خدمات دولتی می باشد، صلاحیت رسیدگی به آن در دادسرا و دادگاه انقلاب می باشد.

– ماده ۱۱ قانون نحوه مجازات اشخاصی که در امور سمعی و بصری اقدامات غیر مجاز انجام می‌دهند که این قانون مصوب سال ۱۳۸۶ می باشد.

با توجه به این ماده قانونی رسیدگی  و دادرسی به  اعمالی که افراد در امور صوتی و تصویری به شکل غیر مجاز انجام می دهند در صلاحیت دادگاه انقلاب است.