دادیار|وظایف دادیار|انواع دادیار|نکات مهم

دادیار کیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی دادیار کیست؟ و نکات مهم دادیاری پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله دادیار

مقدمه دادیار

در هر جامعه مقرراتی برقرار می باشد که از سوی مجلس آن کشور و نمایندگان آن مورد تصویب قرار می‌گیرد. اشخاصی که در جهت خلاف این قانون رفتار نمایند در اصطلاح مرتکب جرم می‌شوند. مرجعی که به جرم این افراد رسیدگی می نماید دادگاه می باشد. اما خود دادگاه متشکل از افراد مختلفی می باشد.

شغلی مثل وکالت برای افراد بیشتر شناخته شده است. اما افراد کمتری از شغل دادیاری و حدود اختیارات آن مطلع هستند. تا پیش از این که دادسرا به وجود بیاید تنها دادگاه برقرار بود و بسیاری از افراد که به دادگاه ها احضار می شدند، مجرمان واقعی نبودند تا در دادگاه در برابر قاضی حاضر شوند. در نتیجه دادسراها به وجود آمدند تا تنها مجرمان واقعی در دادگاه حاضر گردند. اما دادیار ها که در رشته علوم قضایی تحصیل می نمایند.

به کشف و بررسی جرم می پردازند و البته که خیلی از موضوعات را پیش از  رسیدن به مرحله دادگاه در میان خود توافق می‌کنند و حل و فصل می نمایند. دادیارها شخصیت شناس های بسیار متبحری هستند و آموزش دیده اند که چطور درست را از نادرست متمایز کنند و کارهای آن ها کشف جرم و پیگیری دعوا و صدور قرار تعقیب است. دادیارها در دادسرا تحت ریاست و نظارت دادستان انجام وظیفه می‌کنند.

همان طور که قبلا هم اشاره کردیم، دادیار مقام قضایی می‌باشد که در دادسرا زیر نظر داددستان وظایف خود را انجام می‌دهند و از نظر اظهار نظر و رای از دادستان پیروی می کنند. در دستگاه قضا پیگیری و تعقیب جرایمی که در جامعه اتفاق می‌افتد وظیفه دادسرا می باشد خواه شکایت از سوی شاکی انجام شود خواه در پرونده‌هایی که طرف جرم، جامعه می باشد.

دادسرا رای صادر نمی کند و این وظیفه دادگاه است که اقدام به صدور رای نماید. اما اجرای حکم وظیفه دادسرا می باشد. دادسرا عموما ازچند بخش که دادیاری نامیده می‌شود متشکل است. دادیاری ها بر اساس نوع جرم دسته بندی شده و هر یک از سوی یک دادیار مدیریت می شود.

وقتی از طرف دادستان ارجاعی به دادیار انجام می شود، دادیار سرپرستی و تحقیقات مقدماتی اجرای احکام و بقیه تکالیفی که به عهده دادستان است را بر عهده می گیرد. وقتی دادیار در دادگاه حضور پیدا می کند هدف دفاع از کیفرخواست می‌باشد که  به نام دادستان اظهار نظر می نماید.

دادیار
دادیار

او در مورد اجرای احکام بر اساس قوانین تکلیفش را انجام می‌دهد. عموماً پرونده‌هایی که موضوع شان جرایم سبک است مثل تصادفات رانندگی و توهین و فحاشی به دادیار رجوع می شود. چنان چه  در یک پرونده اختلاف میان دادیار و دادستان ایجاد شود نظر دادستان باید اجرا شده و دادیار باید از نظر دادستان پیروی کند.

وظایف دادیار

دادیار ها افراد بسیار مهمی هستند که در دادسراها فعالیت می کنند و در اعمال وظایف و حدود اختیارات خود  تابع نظر مافوق خود یعنی دادستان ها می باشند .

بعد از آن که جرمی به دادسرا گزارش می شود می بایست که به آن جرم رسیدگی شود . وظایف رسیدگی به این جرائم بر عهده ی افرادی است که در دادسرا هستند که این افراد همگی زیر نظر رییس دادسرا یعنی دادستان هستند که سلسله مراتب مقامات آن ها متفاوت است و وظایف متفاوتی نیز دارند . برخی از آن ها بخشی از وظایف دادستان را انجام می دهند و برخی دیگر وظایف مخصوص به خود را دارند .

گروهی از افراد که در دادسرا مشغول به کار می باشند دادیار ها هستند که به طور معمول از قضات تازه وارد هستند و در پایین ترین مقام در دادسرا  هستند و تحت امر دادستان هستند . در ادامه به این که وظایف دادیار چیست و ارتباط دادیار با دادستان چگونه است پرداخته می شود .

دادیار ها قاضی های تازه کار هستند که به دستور دادستان، در ابتدا که افراد به قصد دعوی کیفری وارد دادسرا می شوند، اول با آن ها برخورد می کنند و دادیار وظیفه دارد امور تحقیقاتی و مقدماتی را انجام دهد . دادیار ها پذیرای بخشی از وظایف دادستان هستند .

دادیار با کسب اجازه از دادستان می تواند در دادگاه به جای دادستان از کیفر خواست دفاع کند . به دلیل حجم بالای پرونده ها دادستان این گونه از وظایف را نیز بر عهده ی دادیار قرار داده است .

خصوصیات دادیار

 انعطاف ناپذیری

منظور، قطعیت در اجرای قانون است.  یک دادیار نباید احساساتی باشد. بنابراین عدم انعطاف پذیری از شاخصه های اصلی ویژگی دادیار می باشد.

 مدیریت و تدبر

به عهده گرفتن کنترل دادگاه و اشخاص بر دوش دادیار می باشد. دادیار اداره یک واحد از دادسرا را عهده دار است. زمانی که هر چیزی در سمت خودش واقع می‌شود، نشان دهنده ی آن است که او مدیری متدبر و باهوش است.

 برخورداری از قدرت تجزیه و تحلیل

در امور قضایی تمایز درست و غلط بسیار دشوار است. بنابراین دادیار ها دارای قدرت تجزیه و تحلیل بسیار خوبی هستند.

 نفوذ ناپذیری

متهمان و شاکیان در خیلی از موضوعات تمایل دارند با اعطای پول به دادیار رای دادسرا را به سود خودشان تغییر دهند. اما دادیار ها قبول نمی کنند و هیچ چیز بر رای درست آن ها تاثیر گذار نیست.

 با حوصله بودن

دادیار
دادیار

دادسراها همواره افراد آسیب دیده و مجرمان خطرناک را می پذیرند و میان متهمان و شاکیان عموماً دعوا و زد و خورد هایی حادث می‌شود. دادیار ها روزانه شاهد این شکل از رفتارها می باشد و آن را به عنوان بخشی از کار خود قبول کردند.

 طبقه بندی دادیار ها

داد یار شامل چند گروه می شود:

دادیار تحقیق

دادیار اظهارنظر

دادیار اجرای احکام

دادیار ناظر زندان و دادیار نماینده دادستان در دادگاه

 دادیار تحقیق

انجام تحقیقات مقدماتی از جمله تکالیف به دادسرا   و بر دوش رئیس دادسرا یعنی شخص دادستان می باشد. دادستان به عنوان مدیر دادسرا زیر نظر خود قادر است تکالیفش را میان معاونین دادسرا و دادیار آن تقسیم نماید. پس در شرایطی که دادستان  این دسته از تکالیف  را بر دوش دادیار قرار داد او دادیار تحقیق خواهد بود. برخی اوقات دادستان غائب است و یکی از دادیاران وظایف او را انجام می دهد.

 دادیار اظهارنظر

دادیار اظهارنظر در جایگاه کارشناس  زیر نظر دادستان در دادسرا انجام وظیفه می کند. زمانی که حکمی از سوی بازپرس صادر می گردد، به بررسی این احکام پرداخته و آن را رد یا تایید می نماید و در نهایت به دادستان ارجاع می کند تا تصمیم نهایی را اتخاذ کند. حقیقتاً دادیار اظهارنظر در جایگاه دستیار دادستان فعالیت می‌کند و نقش پررنگی در دادسرا ایفا می نماید. چون قادر هستند در مورد آرای بازپرس اظهار نظر کنند.

 دادیار اجرای احکام

یکی از مهمترین تکالیف دادستان به موجب قانون اجرای احکام کیفری می باشد که از سوی دادگاه صادر میشود پیرو انجام این وظیفه یکی از انواع دادیاران دادیار اجرای احکام است که در حقیقت نماینده دادستان به منظور  اجرای احکام کیفری بعد از صدور رای از سوی دادگاه میباشد

 دادیار ناظر زندان

یکی از انواع دادیاران دادیار ناظر زندان است که نماینده دادستان در انجام امور راجع به زندان و زندانیان می‌باشد. مشکلات و مسائل مختلف زندانیان مثل مرخصی آن ها، موافقت با پیشنهاد اعطای آزادی مشروط به زندانیان و ملاحظه شرایط اعطای عفو به زندانیان و عناوینی از این دست، در حیطه ی وظایف دادیار زندان می باشد.

 دادیار نماینده دادستان در دادگاه

از جمله تکالیف دادستان این است که پس از ملاحظه جرم و اعمال تحقیقات مقدماتی کیفرخواست را صادر کند. در کیفرخواست صادره این که بر اساس تحقیقات مجرم چه کسی است و به چه دلیلی جرم اتفاق افتاده است، نوشته شده است تا قاضی دادگاه با استفاده از آن قادر باشد رای را صادر کند. دادستان مکلف است به منظور دفاع از آن چه در کیفرخواست قید شده و شرح وقوع جرم، در دادگاه حاضر شود. بنابراین دادستان این امکان را دارد که تکلیف حضورش در دادگاه را به دادیار نماینده دادستان در دادگاه محول نماید.

ارتباط دادیار و دادستان

دادیار
دادیار

همان طور که گفتیم دادستان می تواند برخی از وظایف خود را به دادیار محول کند اما حدودی وجود دارد . درست است که دادیار اختیار عمل دارد اما تا حدی که دادستان به او اجازه داده باشد امکان پذیر است و در صورت بروز اختلاف نظر میان دادیار و دادستان نظر دادستان ارجحیت دارد و دادیار در اعمال نظریات خویش اختیار ندارد . دادیار می بایست از دستورات دادستان بطور کامل پیروی کرده و علاوه بر آن حق مخالفت با نظر معاون دادستان را نیز ندارد.

سلسله مراتب مقامات دادسرا مربوط به همان دادسرا می باشد. یعنی آن که دادیار وظیفه دارد از نظریات و دستورات دادستان شعبه ی خویش پیروی کند. اما هیچ گونه اجباری بر او نیست که از دستورات دادستان شعب دیگر نیز پیروی کند.

 مقایسه ی دادیار و دادستان

دادستان در واقع رئیس دادسرا و مسئول مدیریت مجموعه ای است که زیر نظر او واقع شده‌اند و بر کارهای آن ها نظارت می نماید. جز در مواردی که دادستان بعضی از تکالیف خود مثل ارجاع شکایت، نظارت بر ضابطین قضایی، اظهارنظر در مورد تأسیسات دادیار و بازپرس را به معاونین واگذار کند. در این مورد وظیفه اصلی معاونین کمک‌رسانی به دادستان در انجام وظایف اداری در دادسرا می باشد.

مقایسه وظایف دادیار و بازپرس

هر دو مقام فوق تکلیف انجام رسیدگی و تحقیقات در مورد شکایت و پیگیری متهمان را بر دوش دارند. با این اختلاف که بر اساس بند ز ماده ۳ قانون اصلاحی تشکیل دادگاه عمومی و انقلاب همه قرارهای دادیار باید با موافقت دادستان صادر شود و در شرایطی که بین دادستان و دادیار اختلاف نظری به وجود آید، دادستان نظرش اولویت دارد و دادیار باید از نظر دادستان پیروی کند.

اما اگر بین دادستان و بازپرس اختلافی حادث شود ((به استثنای جایی که بازپرس قرار بازداشت موقت متهم را صادر می نماید ) و دادستان  با آن مخالفت کند در این صورت نظر دادستان اجرا خواهد شد و نیز در صورتی که دادستان تحقیقات را ناقص ببیند و درخواست تکمیل تحقیقات را بکند، بازپرس وظیفه دارد تحقیقاتی که مورد نظر دادستان است را انجام دهد.

اما در بقیه موارد اگر میان آن ها اختلاف حاصل شود، مرجع حل اختلاف دادگاه خواهد بود و نظر دادستان یا بازپرسی که میانشان اختلاف است بدون تصدیق دادگاه اجرا نخواهد شد. مثل اختلاف در مورد صدور قرار مجرمیت یا اختلاف در صلاحیت رسیدگی یا اختلاف در قرار منع تعقیب.

 مراحل ارجاع شکایت به دادیاری

وقتی پرونده به دادیاری ارجاع داده می شود با توجه به بند ح  ماده ۳۹ همه تصمیمات دادیار باید با موافقت و جلب نظر دادستان هماهنگ شود و در شرایطی که اختلاف میان آن دو حادث شود دادیار باید طبق نظر دادستان عمل کند و در این مورد بحثی نیست

 تفاوت شعبه دادیاری و بازپرسی

اختلاف دادیاری و بازپرسی عموماً در نوع پرونده‌هایی است که به آن ها ارجاع می‌شود. در یک دسته  از جرایم مهم و پرونده‌هایی که سنگین تر هستند و تحقیقات بیشتری نیاز دارند، رسیدگی به آن ها بعد از دادسرا در صلاحیت دادگاه کیفری استان قرار می‌گیرد. در  یک شعبه‌ی بازپرسی تحقیقات مقدماتی آن ها انجام می‌شود و دیگر به شعب دادیاری ارجاع نمی‌گردد و پرونده هایی که دارای مجازات سبک تری هستند در شعب دادیاری مورد رسیدگی قرار می‌گیرند.

 چگونه می توان دادیار شد

دادیار
دادیار

با توجه به گفته ی  وکیل پایه  یک دادگستری علاقه مندان برای ورود به این رشته و دریافت ابلاغ قضایی، ابتدا باید در آزمون قضاوت که سالانه از سوی قوه قضاییه برگزار می‌شود، شرکت نمایند. قابل توجه این که عموماً قوه قضاییه تعدادی از داوطلبان دارای شرایط را بدون آزمون قضاوت جذب می نماید. شرایط خاص این نوع جذب در اطلاعیه‌های مربوطه اعلام می گردد.

قبول شدگان در آزمون قضاوت بعد از آن که مصاحبه شفاهی را گذراندند و گزینش های اداری شدند وارد دوره کارآموزی می‌گردند. مدت این دوره برای فارغ التحصیلان دانشگاهی و حوزوی متفاوت می باشد. بعد از گذراندن این دوره و قبولی در آزمون اختبار، ابلاغ قضایی را کسب می‌کند. اشخاصی که ابلاغ قضایی دریافت می نمایند در دادسرا به عنوان دادیار مشغول به فعالیت می شوند. دادیاران ترفیع گرفته و رتبه قضایی خود را تکمیل می‌کنند و در شرایطی که پشتکار و توانمندی لازم را داشته باشد نهایتا می‌توانند قاضی شوند.

چند سالی زنان از شرکت در آزمون قضاوت محروم بودند. اما اخیراً این قانون ملغی گشته و آن ها قادرند در این آزمون شرکت نمایند. بسیاری از زنان بعد از قبولی در آزمون و دریافت ابلاغ قضایی تحت عنوان دادیار مشغول به کار می گردند.

فرصت شغلی دادیاری

دادیار در دادسرا قادر است کار کند. در مکان‌هایی که دادسرا نباشد دادیار به عنوان بازرس علی البدل خواهد بود. دادیار باید ۱۰ سال اول خدمت خود را بر اساس صلاحیت قوه قضاییه و در جایی که قوه قضاییه تعیین می‌نماید، فعالیت کند. در شرایطی که دادیار ترفیع بگیرد و پست های بالایی مثل قاضی را در اختیار داشته باشد، می‌تواند در بقیه بخش ها و سازمان های قضایی کشور نیز مشغول فعالیت شود.

 درامد دادیار

دادیاران با توجه به گروه های شغلی تعریف شده در قانون مدیریت خدمات کشوری حقوق خود را کسب می نمایند. در مورد میزان دریافتی آن ها اطلاعات جزئیاتی درج نشده است.

از نظر وکیل کیفری  با در نظر گرفتن این موضوع که شغل دادیاری بسیار پر مخاطره و حساس می باشد، باید دادیاران از نظر مالی در سطح خوبی باشند تا ریسک های موجود در حد زیادی پوشش داده شود و از طرف دیگر مشکلات مالی بر تصمیمات دادیاران اثر نگذارد.