داوری|شرایط داوری|نکات مهم داوری

داوری چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی داوری چیست؟ و نکات مهم داوری پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مفهوم داوری :

در حقوق تعاریف مختلفی از داوری ارائه شده است. اما بهترین تعریفی را که می توان از داوری ارائه کرد بر اساس نظر حقوق دانان آن است که داوری  شیوه ای می باشد که با به کار بردن آن دو یا چند فرد حل معضلی را که در آن دارای منفعت هستند، به یک یا چند نفر دیگر که داور یا در داوران تلقی می شوند واگذار می نمایند.

اختیار داوران حاصل از یک قرارداد، خصوصی می باشد و بر اساس آن قرار داد اتخاذ تصمیم می کنند. بی آن که برای انجام این تکلیف از سوی دولت به آن ها اختیاری واگذار شده باشد.

داوری
داوری

داوری و قضاوت :

در حقیقت آن چه که از داور مورد تقاضا قرار می‌گیرد ، رفع اختلافات و تصمیم‌گیری در مورد قضیه مورد اختلاف به واسطه ی صدور یک تصمیم قطعی می باشد. پس از احکام صادره ی داور درست مانند احکام قضایی خصوصیت اعتبار امر مختومه را دارا می باشد و تصمیم داور قابلیت رسیدگی مجدد به وسیله ی هیچ یک از محاکم قضایی یاد شده را نخواهد داشت.

خصوصیات داوری :

داوری یک توافق می‌باشد بر قبول نتیجه.  قضاوت یک قرارداد خصوصی است  و از این نظر با تأسیسات حقوقی مثل کارشناسی و سازش فرق می کند. هیچ کدام از دو طرف یک اختلاف تجاری را نمی توان به داوری اجبار نمود. جز این که قبلا نسبت به آن راضی شده باشند.

مثلاً در زمان قرارداد اصلی یا با آن توافق نمایند. فرضا چنان چه بعد از بروز یک اختلاف راجع به قرارداد خرید و فروش دو طرف توافق نمایند که اختلافات حادثه را به داوری بسپارند عموماً به هماهنگی و توافق بر داوری پس از بروز اختلاف قرارداد داوری ختم می شود.

شرایط داوری :

در مورد این موضوع باید اشاره کرد که قرارداد داوری چه شرایطی را باید دارا باشد؟

مقررات کشورها شیوه ی یکسانی را در نظر نگرفته اند. مثلاً ماده ۱۴۲۳ قانون ‌آیین‌ دادرسی فرانسه مقرر داشته است که شرط داوری باید به شکل کتبی در زمان قرارداد اصلی در سندی که به قرارداد اصلی ارجاع می‌شود مورد تراضی واقع شده باشد و گرنه باطل خواهد بود.

داوری
داوری

با توجه به ماده ی ۱۴۲۹ قانون فوق در مورد قرارداد داوری یعنی تراضی پس از احراز اختلاف بیان داشته است و به علاوه این موضوع را نیز مورد عنایت قرار داده است که چنان چه توافق بر اساس صورت مجلس انجام شده باشد که در پیشگاه داور تهیه و تنظیم شود باید به وسیله ی دو طرف مورد امضا قرار بگیرد.

این در صورتی است که قانون آیین دادرسی مدنی ایران نسبت به توافق دو طرف به منظور لازم الاجرا بودن توافق داوری معتقد است و هیچ گونه شرط شکلی به‌ منظور درستی قرارداد داوری مشخص ننموده است.

حل مسئله قانونی آیین دادرسی مدنی که پس از قانون دادرسی تجاری بین المللی  که در سال ۱۳۷۶ به تصویب رسیده است با شیوه حل کنونی امروزه توأمان می‌باشد. چون قانون کنونی بر ضرورت کتبی بودن توافق راجع به داوری تاکید داشته است.

بر اساس ماده ۷ قانون فوق الذکر توافق نامه ی داوری باید به دنبال سندی به امضای دو طرف برسد یا مبادله نامه یا تلکس یا  تلگرام یا مانند آن ها بر احراز موافقتنامه مذکور دلالت داشته باشد یا یکی از دو طرف به دنبال تعامل درخواست داوری و دفاعی، احراز آن را ادعا ننماید و طرف مقابل در عمل آن را بپذیرد.

به طور کلی این امکان وجود دارد که دعاوی حاصل از اختلافات قراردادی و نیز غیر قراردادی را به واسطه نهاد داوری رفع نمود. از خصوصیات داوری می توان به سرعت و دقت زیاد آرا و احکام داوری اشاره کرد. رفع اختلافات به واسطه ی داوری مضاف بر سرعت بیشتر نسبت به دادگاه های قضایی هزینه ی کمتری نیز برای دو طرف قرارداد به دنبال خواهد داشت.

عموما در قراردادها، یک یا چند نفر در جایگاه داور بین دو طرف واقع می شوند تا در این حالت با بروز اختلافات قراردادی تصمیم‌گیری کنند اما این شخص یا اشخاص انحصاراً بر اساس قرارداد ذکر شده داور تلقی می‌شوند و نیز داوری سبب رفع موانع قضایی در حل و فصل اختلافات خواهد شد.

با این وجود برگزیدن آگاهانه و با دانش داور یا داوران در قراردادها سبب رسیدگی حرفه ای و دقیق در اختلافات قراردادی می‌شود. اختیارات داور یا داوران  حاصل از اراده دو طرف قرارداد می باشد. یعنی تا دو طرف با هم تراضی نکنند ،داوری به آن ها تحمیل نخواهد شد.

تفاوت داوری با کارشناسی و میانجیگری :

درکارشناسی، کارشناس فقط اظهارنظر می‌کند. در صورتی که رای داور و نظر او برای دو طرف لازم الاجرا و پیروی می‌باشد. در سازش هم دو طرف به واسطه گری و میانجی گری فرد یا افرادی راضی می‌شوند بی آن که به تصمیم آن شخص پایبند باشند.

تصمیم میانجیگر وقتی ضرورت خواهد داشت که دو طرف به آن الحاق یابند. در صورتی که رای داور به دو طرف تحمیل می‌شود و الزامی نیست که مورد پذیرش دو طرف واقع شود. همچنین بر خلاف داوری که عموماً پیش از بروز اختلاف تعیین می‌شود، میانجیگری ضرورتاً پس از وقوع اختلاف انجام می گیرد.

الزام آور بودن رای داور :

یکی از مهم ترین تفاوت های داوری با دیگر روش های جایگزین حل اختلاف ضرورت حکم داور است. در سازش و میانجیگری چنان چه دو طرف نظر شخص سوم را نپذیرند، هیچ ضرورتی برای آن ها ایجاد نمی‌شود. اما در داوری در حالتی که یکی از دو طرف عموما محکوم علیه رای داوری تصمیمات داور را انجام ندهد به واسطه ی مرجع قضایی ملزم و مجبور خواهد شد.

قرارداد داوری یا به عبارتی شرط داوری درست مانند بقیه قرارداد ها  باید از شرایط صحت ماده ۱۹۲ قانون مدنی تبعیت کند. یعنی قرارداد داوری باید برای درست واقع شدن در آن دو طرف دارای اهلیت و قصد باشند و همچنین طرفین قرارداد داوری باید نسبت به آن رضایت داشته باشند.

موضوع قرارداد داوری باید معین باشد و جهت آن معامله از مشروعیت برخوردار باشد. چنان چه یکی از شروط صحت قرارداد در انعقاد موافقتنامه داوری یا در شرط داوری مورد رعایت قرار نگیرد، اصل موافقتنامه شرط داوری بی اعتبار خواهد بود.

در این حالت با توجه به ماده ۴۶۱ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی رسیدگی به آن از صلاحیت داور بیرون خواهد بود و در صلاحیت دادگاه واقع می شود.

داوری
داوری

شرایط داوری خوب :

-توافق نامه یا شرط داوری باید به شکل مکتوب باشد. هرچند اگر دو طرف بر اساس توافق شفاهی نسبت به داوری تراضی کرده باشند و از نظر اثبات در این مورد اختلافی برقرار نباشد، امکان رجوع اختلاف به داوری با توجه به توافق شفاهی دو طرف نیز برقرار خواهد بود.

-شرط یا موافقتنامه ی داوری باید صراحت اصل صلاحیت داور به منظور رسیدگی به اختلاف را بیان نماید.

-لازمه ی شرط داوری  نباید پذیرش هم زمان صلاحیت دادگاه و داور باشد. بدین مفهوم که شرط یا توافقنامه ی داوری باید به ‌منظور دادرسی به اختلاف به داوری اعطای صلاحیت کند و از دادگاه سلب صلاحیت نموده باشد .

– ویژگی های داور را با دقت و با جزئیات ریز تعیین کرده باشد

-مکان داوری را تعیین نماید. یعنی جایی که داور در آن مکان عمل داوری را جاری می سازد صراحتا مشخص شده باشد.

-این امکان وجود دارد که دو طرف قرار را بر این گذاشته باشند که قبل از داوری با تمسک به شیوه‌ای دیگر حل اختلاف مثل مذاکره و مصالحه و غیره اقدام به برطرف نمودن اختلاف نمایند.

در این حالت بهتر آن است که برای هر یک از این مراحل زمان و موعد معینی را در نظر داشت و شیوه ی انجام هر یک از مراحل مذکور را تا قبل از داوری با جزئیات دقیق تعیین نمود. این موضوع باعث می‌شود که ایرادات احتمالی نسبت به شیوه های حل اختلاف رفع شود.

-درست تر آن است که شرط یا موافقتنامه داوری شامل تعیین قوانین و مقررات حاکم بر داوری و زبان آن باشد.

– شرط یا توافقنامه ی داوری نباید شامل زمان‌ها و موضوع قرارداد و تعهدات غیر قابل اندازه گیری و مبهم باشد.

مثلاً دو طرف در شرط داوری درج کنند که همه همکاری خود را به منظور کسب بهترین روش ممکن در کوتاهترین زمان انجام خواهند داد در این حالت بهترین راه حل ممکن یا به بهترین همکاری و شیوه دستیابی به بهترین راه حل کمترین زمان همه این موارد ابهام دارد و هیچ تعهدی برای طرف مقابل ایجاد نکرده است است این عبارات مبهم و کلی را نباید در توافق نامه داوری به کار برد

داوری
داوری

-حدود اختیارات داور و محدوده ی صلاحیت او باید در توافق نامه ی داوری به طور دقیق تعیین شود.

نکته‌ای که باید در نظر داشت که آن است که شرط یا توافقنامه ی داوری این امکان را نخواهد داشت که شامل تعهداتی برای اشخاصی غیر از دو طرف داوری باشد.

-مدت داوری در توافق نامه داوری و شرط داوری باید ذکر شود.

-پذیرش داوری در این توافقنامه حتماً باید دریافت شود