دستور موقت|شرایط دستور موقت|اعتراض به دستور موقت

دستور موقت چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی دستور موقت چیست؟ و نکات مهم دستور موقت پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه دستور موقت :

امروزه از جمله با اهمیت ترین سرمایه های بشری زمان می باشد. زیرا که برخی اوقات با گذشتن زمان ضررها و خساراتی به اشخاص وارد می‌شود که بعد از آن قابل جبران نیست. یکی از مشکلات بزرگ جامعه حقوقی در کشور ایران اطاله روند دادرسی به سبب گستردگی پرونده‌های قضایی در مراجع مذکور می‌باشد و این موضوع سبب نگرانی های زیادی برای رجوع کنندگان به دادگاه ها شده است.

دستور موقت
دستور موقت

به خصوص در مواردی که اطاله دادرسی سبب ورود خسارت به خواهان دعوا می شود. به همین سبب قانونگذار در ماده ۳۱۰ قانون آیین دادرسی مدنی به شکل صریح از دستور موقت در امور حقوقی صحبت کرده است که مقرر داشته در موضوعاتی که تعیین تکلیف آن ضروری و فوری است دادگاه به تقاضای ذینفع با شرایطی خاص دستور موقت را صادر می کند .

اما در امور کیفری این موضوع به تصریح قانون آیین دادرسی مدنی نمی باشد و قانونگذار در قانون آیین دادرسی کیفری صریحاً در مورد دستور موقت کیفری و یا دستور موقت در اموری که فوری است صحبتی ننموده و فقط در تبصره یک ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی در قسمت تعزیرات که در سال ۱۳۷۵ به تصویب رسیده است .

در موضوع جرایم تصرف عدوانی و ممانعت از حق و مزاحمت به دستور فوری اشاره داشته است و چنین تعیین کرده که مقام قضایی با تنظیم صورت مجلس دستور متوقف کردن عملیات متجاوز را تا صدور رای نهایی خواهد داد. اما باید در نظر داشت که موضوع دادرسی فوری و دستور موقت به اندازه‌ای مهم است که  در نهادها و محاکم مختلف  نفوذ یافته است.

مفهوم دستور موقت :

به طور کلی ضرورت دادرسی سریع در بخشی از امور، قانونگذار را وادار نمود تا نهادی را به عنوان دستور موقت معرفی نماید. تا از تضییع شدن برخی از حقوق پیشگیری شود. دستور موقت در حقیقت صدور دستور فوری و بدون رعایت تشریفات قانونی است و در موضوعاتی صادر می‌شود که سرعتی بوده و تاخیر در آن سبب ورود ضرر و زیان های جبران ناپذیر می شود.

باید در نظر داشت که دادرسی سریع فقط شامل دستور موقت و صدور آن می‌شود و صدور قرار تامین خواسته نیز از موارد دادرسی سریع می باشد. اما باید اشاره کرد که اصولا گستره دستور موقت از تامین خواسته بیشتر می باشد. زیرا با توجه به ماده ۳۱۶ قانون آیین دادرسی مدنی مقرر شده است که دستور موقت در برگیرنده ی توقیف مال و منع از انجام ترک فعل و فعل خواهد شد.

شرایط صدور دستور موقت :

از دست شرایط اصلی صدور دستور موقت با توجه به ماده ۳۱۰ قانون آیین دادرسی مدنی ذینفع است بنابراین اصولاً نخستین باید تقاضای صدور دستور موقت را نماید و مرجع قضایی مستقیماً حق صدور دستور موقت را نخواهد داشت .

دستور موقت نیازمند رعایت تشریفات قانون آیین دادرسی مدنی نمی باشد از همین که تقاضا انجام شود حتی اگر به صورت شفاهی درخواست داده شود امکان صدور دستور موقت جاری خواهد شد که در این حالت دادگاه باید مراتب را در صورتمجلس مندرج کند و به امضای تقاضا کننده برسد.

شرط دوم صدور دستور موقت آن است که باید در موضوعاتی انجام شود که مشخص نمودن نتیجه آن ضروری و فوریت داشته باشد در حقیقت فوریت داشتن مو موضوع از جمله شرایط مهم صدور دستور موقت میباشدکه مرجع صلاحیتدار به منظور تعیین فوریت یا عدم فوریت قاضی رسیدگی کننده به پرونده می باشد و نیز هزینه دادرسی آن چنان چه در حین دعوای دیگری اقامه نشده باشد باید پرداخت گردد که هزینه آن برابر با دعاوی غیر مالی و کم می باشد.

دستور موقت
دستور موقت

شیوه ی اجرای دستور موقت :

پس از آن که ذینفع تقاضا نمود و شرایط اساسی به منظور صدور دستور موقت محقق شد. قاضی رسیدگی کننده به پرونده بی آن که در ماهیت دعوای اقامه شده وارد شود، فقط دستوری برای پیشگیری از ورود خسارت صادر می نماید و در جایگاه بیان ذیحق یا عدم ذی حق بودن هیچ یک از دو طرف نمی باشد. بر این اساس هیچ رابطه ای بین صدور قرار دستور موقت به وسیله قاضی و حکم قطعی در ماهیت دعوای اصلی جاری نیست و امکان دارد که این دو موضوع با هم در تضاد قرار بگیرد.

صدور دستور موقت نیازمند پرداخت خسارت احتمالی است که در اصطلاح به آن تودیع خسارت احتمالی در دستور موقت اطلاق می شود. در شرایطی که بعد از صدور دستور موقت خواهان بی حق شناخته نشود و به دنبال اجرای این دستور حقی از خوانده تلف شود این خسارت از محل خسارت احتمالی که  به صندوق دادگستری واریز شده است جبران می‌شود.

با توجه به ماده ۳۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی باید اشاره نمود که بیان کلمه مناسب بعد از تامین نمایانگر آن است که اصولا محدودیتی در مورد تامین سپرده شده جاری نیست و خسارت احتمالی امکان دارد وجه نقد یا اوراق تجاری یا مال منقول یا غیرمنقول باشد.

در صورتی که تامین خواسته محدود به وجه نقد و یا اوراق بهادار می باشد. نکته‌ای که باید به آن اشاره داشت آن که در دسته ای از پرونده ها بر اساس ماهیت پرونده نمی‌توان خسارتی را پیش بینی نمود و بر این اساس صدور دستور موقت بدون واریزی خسارت احتمالی میسر است.

از دسته ی این موضوعات دستور موقت حضانت فرزند است. حضانت به مفهوم حق و تکلیف حفظ فرزند است که این تقاضا اصولاً هنگام ارائه دادخواست طلاق زن و شوهر اقامه می‌شود. اما به سبب طولانی شدن روند دادرسی در این خصوص هر یک از زن و شوهر قادر است پیش از شروع به رسیدگی به دعوای طلاق دستور موقت به منظور حضانت فرزند را درخواست کنند. این دستور موقت بدون واریز خسارت احتمالی انجام می‌شود

رفع اثر از دستور موقت :

با توجه به وجه تسمیه دستور موقت بر اساس قانون بدین ترتیب از آن رفع اثر می شود؛

-بر اساس ماده ۳۱۸ قانون آیین دادرسی مدنی چنان چه قبل از صدور قرار دستور موقت در دعوای اصلی مطرح نشود تقاضا کننده حداکثر ظرف بیست روز از زمان صدور دستور موقت  زمان خواهد داشت تا به دادگاه صلاحیت دار رجوع نموده و تقاضای خود را تقدیم و گواهی آن را به دادگاهی که دستور موقت را صادر کرده است ارائه کند و علاوه  بر تقاضای طرف از دستور موقت رفع اثر می شود.

– بر اساس ماده ی ۳۲۱ قانون مذکور چنان چه طرف دعوا یا خوانده ی دعوا دستور موقت تامین مقتضی با موضوع دستور موقت واریز کند، در شرایطی که دادگاه صلاح بداند از دستور موقت رفع اثر می‌کند.

– با توجه به ماده ی ۳۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی چنان چه علتی که سبب صدور دستور موقت شود رفع شود دادگاهی که دستور موقت را صادر کرده است و چنان چه اصل دعوا در دادگاه اقامه شده باشد دادگاه دادرسی کننده دستور را لغو می نماید.

– در شرایطی که تقاضا دهنده در دعوای اصلی محکوم به بی حقی شود یا قرار رد دعوا و عدم استماع صادر گردد دستور موقت بی اثر می شود.

دستور موقت
دستور موقت

اعتراض به دستور موقت :

چنان چه دادگاه  تقاضای دستور موقت فرد متقاضی را رد کند، قادر نیست راجع به رد درخواست صادر شده و یا پذیرش درخواست طرف مقابل تجدید نظر خواهی یا فرجام خواهی کند. جز این که نسبت به اصل حکم اعتراض صورت گیرد که در این شرایط شخص می تواند به اصل خواسته نسبت به دستور موقتی که رد یا پذیرش شده است تجدیدنظرخواهی نماید.اما باید در نظر داشت دستور موقت در هیچ موردی قابلیت فرجام خواهی یعنی اعتراض در دیوان عالی کشور را نیست

تفاوت دستور موقت و تامین خواسته :

به منظور اجرای دستور موقت حتماً باید موافقت رئیس قوه قضاییه دریافت شود اما اجرای تامین خواسته نیازمند تصدیق ایشان نیست.

خسارت احتمالی در تامین خواسته برابر با وجه نقد می‌باشد اما در دستور موقت امکان دارد وجه نقد نبوده مال باشد.

موضوع دستور موقت مالی یا انجام یا عدم انجام فعل می باشد. اما موضوع تامین خواسته الزاماً باید مال معلوم یا عین معین باشد.

در تامین خواسته نیاز به احراز و تحقق فوریت نمی باشد اما در دستور موقت ضرورت دارد.

چنان چه تامین خواسته پیش از دعوای اصلی تقاضا شود خواهان باید به مدت ۱۰ روز دعوای اصلی را اقامه کند اما در دستور موقت این مدت ۲۰ روز کاهش می یابد.

دستور موقت حضانت فرزند

هنگامی که دادخواست حضانت فرزند اقامه می شود تا وقتی که رای نهایی او قابل اجرا و صادر گردد مدت زمان طولانی می گذرد که این موضوع امکان دارد در تضاد و مصلحت طفل قرار بگیرد.

بنابراین این امکان وجود دارد که درخواست قرار دستور موقت حضانت طفل را از دادگاه نمود. صدور دستور موقت حضانت طفل ملزم به پرداخت خسارت احتمالی نیست و فقط باید فوری بودن این امر برای دادگاه محقق شود.

چنان چه تقاضای دستور موقت قبل از اقامه دعوای اصلی انجام شود باید به مدت ۲۰ روز دعوای اصلی حضانت اقامه شود و الا از دستور موقت رفع اثر خواهد شد.

دستور موقت
دستور موقت

دستور موقت دیوان عدالت اداری :

بر اساس ماده ۳۴ قانون آیین دادرسی دیوان عدالت اداری چنان چه شاکی در حین شکایت اصلی و پس از آن این ادعا را داشته باشد که از اجرا شدن تصمیمات امکان دارد ضرری به او وارد شود که جبران آن میسر نیست این امکان برای آن وجود دارد که درخواست دستور موقت بدون پرداخت هزینه دادرسی در مورد دعوی که در صلاحیت دیوان عدالت اداری است بنماید.

شعبه رسیدگی کننده چنان چه فوریت موضوع را احراز کرد دستور موقت براساس توقف اجرای اقدامات و تصمیمات صادر شده به طرف دعوا ابلاغ می نماید.