ممانعت از حق و نحوه ی اثبات آن|نکات مهم

ممانعت از حق و نحوه ی اثبات آن چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی دعوای ممانعت از حق و نحوه ی اثبات آن چیست؟ و نکات مهم دعوای ممانعت از حق و نحوه ی اثبات آن پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه ممانعت از حق :

در قانون آیین دادرسی مدنی ، سه نوع دعوا به طور خاص مورد بررسی قرار گرفته است که اصطلاحا به این سه دعوا ، دعاوی سه گانه ی تصرف گفته می شود .

اشخاص ، بر اموال ، ممکن است علاقه هایی هم چون مالکیت ، حق انتفاع و حق ارتفاق داشته باشند .

حق مالکیت ، بازرترین  نوع حق عینی  می باشد و حق انتفاع و حق ارتفاق ، در مراحل بعدی قرار می گیرند

ممانعت از حق
ممانعت از حق

حق عینی ، در برابر اشخاص ثالث ، قابل استناد می باشد و بنابراین ، اشخاص باید به حقوق افراد نسبت به اموال احترام گذاشته و به این حقوق تعرض و تجاوز نکنند ‌.

در صورتی که اشخاص ، به حق مالکیت و یا حق انتفاع و حق ارتفاق یکدیگر تعرض نمایند ، دعوای سه گانه ی تصرف قابل طرح می باشد .

در این مقاله ، به بررسی دعاوی تصرف و نحوه ی طرح این گونه دعاوی و به طور خاص ، دعوای ممانعت از حق می پردازیم .

دعاوی سه گانه ی تصرف :

  • دعوای رفع تصرف عدوانی
  • دعوای ممانعت از حق
  • دعوای رفع مزاحمت

دعوای رفع تصرف عدوانی :

برای اقامه ی این گونه دعاوی ، نیاز به سه عنصر زیر داریم :

  1. سبق تصرف خواهان :

خواهان ، نسبت به مال مورو نظر دارای سابقه ی تصرف باشد .

در واقع در دعاوی رفع تصرف عدوانی ، به دنبال اثبات مالکیت شخص نیستیم بلکه درصدد حمایت از تصرف خواهان می باشیم . بنابراین همین که خواهان بتواند سبق تصرف خود را در مال مورد دعوا به اثبات برساند کافی بوده و نیازی به اثبات مالکیت خود نمی باشد .

ارائه ی سند مالکیت ، می تواند اماره ای بر سبق تصرف باشد .

اوصاف تصرف :

تصرفی مد نظر ما می باشد که دارای سه وصف زیر باشد :

  • مستمر بودن تصرف
  • مستقر ( ماندگار ) بودن تصرف
  • علنی بودن تصرف

در صورتی که تصرف دارای سه ویژگی فوق باشد ، مورد حمایت قانون قرار خواهد گرفت .

ممانعت از حق
ممانعت از حق

لحوق تصرف خوانده :

فی الواقع خوانده ی دعوا با تصرف عدوانی مال مورد نظر ، آن را از تصرف شخص خواهان خارج کرده است . بنابراین تصرف خوانده پس از تصرفات خواهان می باشد .

عدوانی بودن تصرف خوانده :

شخص خوانده بدون مجوز قانونی و بدون رضایت خواهان او را از تصرف بر مال خارج کرده و خود بر مال مورد نظر تسلط و تصرف یافته است . بنابراین حتی اگر شخص خوانده مالک مال مورد نظر نیز باشد اگر بدون مجوز قانونی و بدون رضایت خواهان و به نحو عدوانی او را از تصرف بر مال خارج نماید ، ممکن است که در دعوا محکوم واقع شود .

بنابراین مطابق ماده ی صد و پنجاه و هشت  قانون آیین دادرسی مدنی ، دعوای تصرف عدوانی دعوایی است  که شخص خواهان که در واقع متصرف سابق مال می باشد اقامه نموده است مبنی بر این که خوانده بدون رضایت او مال غیر منقول را از تصرف وی خارج کرده و از محکمه اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال تقاضا می نماید .

دعوای رفع ممانعت از حق :

ماده ی صد و پنجاه و نه قانون ایین دادرسی ، به دعوای رفع ممانعت از حق پرداخته است .

فرض کنید که شخصی حق استفاده از یک ملک را دارد ؛ به طور مثال نسبت به یک مال غیر منقول حق ارتفاق و یا حق انتفاع وجود دارد .

در صورتی که شخص دیگری مانع استفاده صاحب حق از حق انتفاع و ارتفاق خود شود ، در این صورت دعوای رفع ممانعت از حق قابل اقامه می باشد .

فرض کنید که شخصی نسبت به یک ملک دارای حق عبور (  ارتفاق ) می باشد ، اگر مالک ملک از عبور دارنده حق  ممانعت کند ، در این صورت دارنده حق می تواند از محکمه رفع ممانعت از حق خود را تقاضا نماید .

همان طور که در دعوای رفع تصرف عدوانی مطرح کردیم ، در دعاوی سه گانه قانون گذار در پی اثبات مالکیت نمی باشد و تنها درصدد حمایت از شخص متصرف سابق می باشد . بنابرین محکمه در دعوای رفع ممانعت از حق تنها به بررسی سبق استفاده خواهان و ممانعت خوانده می پردازد و در واقع  مشروعیت استفاده خواهان و یا قانونی بودن حق ارتفاق و انتفاع وی مورد توجه نمی باشد .

به عبارت دیگر محکمه نسبت به این امر که آیا استفاده سابق خواهان بر حق بوده است یا خیر نمی پردازد .

دعوای رفع مزاحمت :

در دعوای رفع مزاحمت از حق ، خوانده مال مورد نظر را از تصرف خواهان خارج نمی کند بلکه با انجام اقدامات خود در استفاده خواهان از حق خود مزاحمت ایجاد می کند .

فرض کنید که شخصی حق انتفاع از مالی را دارد و شخص خوانده با انجام اقدامات خود در تصرفات خواهان مزاحمت ایجاد می نماید بدون آن که مال را از تصرف وی خارج کند . در این صورت خواهان می‌تواند در محکمه دعوای رفع مزاحمت از حق را مطرح کند .

خواهان در دعوای رفع مزاحمت از حق کافی است که در محکمه اثبات نماید که متصرف ملک می باشد و دیگر اثبات مالکیت او الزامی نیست و همچنین باید مزاحمت شخص خوانده را نیز اثبات کند.

مزاحمت نیز باید در حال حاضر یعنی در هنگام اقامه دعوا در جریان باشد .

بنابراین اگر مزاحمت قبلا رفع شده باشد ، دیگر طرح دعوای مزاحمت ممکن نمی باشد .

اوصاف مشترک دعاوی سه گانه :

  • هر سه ی دعاوی سه گانه دعاوی غیر منقول می باشند و بنابراین دادگاه صالح ، دادگاه محل وقوع مال غیر منقول می باشد .
  • هر سه دعاوی سه گانه ، در زمره ی دعاوی غیر مالی اعتباری می باشند . با توجه به غیر مالی بودن این دعاوی ، امکان تجدید نظر خواهی از رای صادره وجود خواهد داشت .
  • در تمامی دعاوی سه گانه  ، محکمه به احراز مالکیت خواهان نمی پردازد و تنها سبق تصرف خواهان را مورد بررسی قرار می دهد . در واقع در دعاوی سه گانه و به طور خاص در دعوای رفع ممانعت از حق ، در پی حمایت از سبق تصرف می باشیم .
  • به موجب قانون جدید ، طرح دعاوی سه گانه ، محدود به مهلت زمانی خاصی نمی باشد.

تقدم و تاخر دعاوی مالکیت و رفع ممانعت از حق :

در صورتی که شخصی ابتدا دادخواستی جهت اثبات حق انتفاع و یا حق ارتفاق خود بر مال غیر منقولی بدهد دیگر نمی تواند علیه همان خوانده ، دعوای ممانعت از حق اقامه نماید و در این صورت ، قرار عدم استماع دعوا صادر خواهد شد .

ممانعت از حق
ممانعت از حق

دعاوی طاری در دعوای ممانعت از حق :

  • در دعوای ظاری رفع ممانعت از حق ، ورود ثالث اصلی ، امکان پذیر است اما ورود ثالث تبعی در این دعوا و سایر دعاوی سه گانه راه ندارد .
  • امکان جلب ثالث در دعوای رفع ممانعت از حق و هم چنین سایر دعاوی سه گانه وجود ندارد .
  • امکان طرح دعوای متقابل در دعوای رفع ممانعت از حق وجود دارد .

طرح دعوای ممانعت از حق توسط امین :

فرض کنید شخصی مال غیر منقولی را که نسبت به آن دارای حق انتفاع می باشد را به امینی سپرده باشد و شخص خوانده مانع استفاده ی امین از مال شود . در این صورت به دو صورت طرح دعوای ممانعت از حق امکان پذیر می باشد .

  • طرح دعوای ممانعت از حق به قائم مقامی از جانب صاحب حق : در این صورت امین باید رابطه ی خود را با صاحب حق در محکمه اثبات کند .
  • طرح دعوای ممانعت از حق توسط امین بالاصاله : در این صورت شخص امین با استناد به تصرف سابق خود ، دعوای رفع ممانعت از حق را اقامه می کند .

طرح دعوای ممانعت از حق علیه دستگاه دولتی :

در صورتی که دستگاه های دولتی مانع استفاده ی صاحب حق از مال موضوع حق شوند ، صاحب حق می تواند علیه دستگاه ایجاد کننده ی مانع ، دعوای رفع ممانعت از حق اقامه نماید .

دادگاه حقوقی عمومی محل وقوع مال غیر منقول صالح به رسیدگی می باشد .

حمایت قانون گذار از دعاوی سه گانه :

قانون گذار ، حمایت های ویژه ای را از دعاوی سه گانه ی تصرف به عمل اورده است .

  • رسیدگی به دعاوی سه گانه از جمله دعوای رفع ممانعت از حق ، نیازی به رعایت تشریفات دادرسی نخواهد داشت .
  • رسیدگی به دعاوی مزبور ، خارج از نوبت انجام می شود .
  • اجرای حکم صادره در خصوص دعاوی سه گانه ی تصرف ، نیازی به قطعی شدن رای نداشته و فورا اجرا می شود .
  • تجدید نظر خواهی از رای صادره ، فاقد اثر تعلیقی بوده و اجرای رای را متوقف نخواهد کرد . اما اجرای حکم ، مانند سایر ارا نیاز به ابلاغ رای به خوانده دارد .
  • برای اجرای حکم ، نیازی به صدور اجراییه نبوده و دادگاه صادر کننده ی رای ، بلافاصله دستور اجرای آن را خواهد داد .
ممانعت از حق
ممانعت از حق

در صورت صدور دستور موقت ، اجرای آن ، نیازی به تایید رئیس حوزه ی قضایی ندارد و همچنین صدور دستور موقت ، نیازی به سپردن تامین نخواهد داشت .