دیه|شرایط دیه|نکات مهم و میزان دیه|

دیه چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی دیه چیست؟ و شرایط دیه پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله دیه

مقدمه دیه

با توجه به قوانین اسلام و تعریف های فقهی،  به دنبال قتل انسان یا نقص عضو، مبلغی به عنوان تضمین خسارت به شخص آسیب دیده پرداخت می گردد. این مبلغ به عنوان دیه یا خون بها شناخته می‌شود.

مفهوم دیه

از نظر حقوقی چنان چه فردی به شکل عمد یا غیرعمد به جان یا مال دیگری آسیب بزند و خسارت و زیان مادی و معنوی را برای دیگری سبب شود، باید خسارت را جبران کند. در این حالت پول یا مالی که در این مسیر پرداخت می شود دیه یا خون بها نام می گیرد. بر اساس قانون پرداخت دیه در جایی به عنوان مجازات اصلی و در جایی هم جایگزین قصاص خواهد بود.

انواع دیه

در حالت های گوناگون و با توجه به قانون مجازات اسلامی دیه به انواع متفاوتی قابل تقسیم بندی می شود که در زیر به شرح آن می پردازیم:

دیه قتل

دیه قتل یک دیه کامل می باشد که مبلغ آن هر سال از سوی قوه قضاییه اعلام می گردد.

دیه منافع اعضا

در شرایطی که فرد مجرم عملیات و اقداماتی را صورت دهد که دیگری حواس خود را  از دست بدهد، شخص خاطی باید دیه منافع آن اعضا را پرداخت کند. مثلاً شخصی با فریادهای بلند خود سبب شود که شخص دیگر توانایی شنیدنش از دست برود. اما به خود گوش آسیبی وارد نشود. این شکل از دیه شامل مواردی مثل دیه شنوایی، دیه عقل، دیه بویایی، دیه  بینایی و دیه صوت و دیه گویایی خواهد بود.

دیه جراحت

دیه
دیه

در  حالتی که شخصی سبب جنایتی شود که شخص مقابل با جراحت مواجه شود، باید دیه جراحت را پرداخت کند. که تعیین مبلغ آن با توجه به میزان جراحت و با تشخیص پزشکی قانونی انجام می‌شود. مثل ایجاد  کبودی و زخم و تورم.

دیه اعضای بدن

در حالتی که از یک عضو فقط یک عدد در بدن انسان وجود داشته باشد و مجرمان آن را از بین ببرد باید دیه کامل پرداخت کند اما اگر از آن عضو دو عدد موجود باشد از بین بردن یکی از آن دو عضو سبب پرداخت یک دوم   دیه کامل خواهد بود  و چنان چه هر دو عضو از بین برود مبلغ دیه به شکل کامل محاسبه می شود.

نحوه محاسبه دیه

شیوه محاسبه دیه با توجه به مبلغ دیه ای که از سوی قوه قضاییه به شکل سالانه اعلام می شود، تعیین می گردد. به همین منظور پزشکی قانونی با اعلام میزان صدمات وارد شده به شخص و اعلام و ابلاغ آن به دادگاه محاسبه دیه را آسان می کند و دادگاه با توجه به گواهی پزشکی قانونی مبلغ دیه را تعیین می نماید. سوالی که در ذهن ایجاد می شود آن است که مبلغ اعلام شده از سوی  قوه قضاییه چطور تعیین می گردد؟ در پاسخ به این سوال باید گفت بر اساس قانون مجازات اسلامی مبلغ دیه کامل یک انسان مساوی با نرخ روز ۱۰۰ شتر سالم است. اما امروزه این هزینه با توجه به ملاک های جامعه امروز مشخص می‌شود.

اندازه دیه کامل و دیه اعضای بدن

به شکل کلی دیه کامل یک انسان و اعضای بدن هر سال از سوی قوه قضاییه مشخص می گردد که بر اساس آخرین مبلغ اعلام شده به شکل زیر می باشد:

دیه کامل در ماه های غیر حرام ۲۷۰ میلیون تومان و دیه کامل در ماه های حرام ۳۶۰ میلیون تومان می باشد.

ارش چیست

برخی اوقات  برای بعضی از صدمات در قانون مجازات اسلامی دیه تعیین نشده است. به همین سبب در هنگام مواجه با این موضوعات دادگاه بر اساس گواهی پزشکی قانونی و با علم خود مبلغی را تحت عنوان ارش اعلام می‌کند که شخص خطاکار مکلف به پرداخت آن است و می‌توان گفت که آن بخش از خسارات وارد شده به اعضای بدن که اندازه آن در قانون و شرع مشخص نشده است، ارش اطلاق می شود.

شیوه محاسبه ارش

– میزان آسیب وارد شده به شخص

-با توجه به دیه

-با توجه به نظر کارشناس

تفاوت دیه مرد و زن

بر اساس مواد ۵۶۷ ۵۶۲ قانون مجازات اسلامی در شرایطی که آسیب و صدمات منجر به نقص عضو و زوال منافع شود، اندازه دیه زن یک دوم دیه مرد خواهد بود. نکته قابل توجه این که تامین ما به التفاوت دیه زن و مرد بر اساس ماده ۵۵۱ قانون مجازات اسلامی در جرایم بر دوش صندوق تامین خسارات بدنی می باشد.

. مثل شرایطی که به زن آسیب وارد شده است پرداخت می‌شود یا صدمه از شکل جراحت، منجر به زوال منافع یا نقص عضو نمی شود که در این حالت تفاوتی بین زن و مرد نمی باشد و دیه و ارش زن حتی در حالتی که بیشتر از یک سوم باشد، یک دوم نخواهد شد و با دیه مرد مساوی است. از سوی دیگر بر اساس قانون در مورد خسارت های وارد شده بر شخص ثالث که به وسیله حوادث رانندگی به وقوع می‌پیوندد و دیه از طرف شرکت‌های بیمه پرداخت می گردد، هیچ فرقی بین زن و مرد نیز و هر دو جنس از دیه کامل بهره می برند.

دیه
دیه

دیه در ماه حرام

قبلا هم گفتیم که دیه در ماه حرام و غیر حرام با هم فرق می‌کند. پس می‌توان گفت با توجه به ماده ۵۵۵ قانون مجازات اسلامی چنان چه رفتار مرتکب و خود مضروب هر دو در ماه های حرام اتفاق بیفتد یا در محدوده حرم مکه صورت پذیرد چه عمل به شکل عمدی باشد چه به شکل غیر عمدی، مضاف بر دیه نفس یک سوم دیه هم به آن اضافه  شده و شخص خاطی لازم است آن را پرداخت کند. که به این حالت تغلیظ دیه گفته میشود

نکته: قابل توجه است که ماه های حرام عبارتند از محرم و رجب و ذی اقعده و ذی الحجه

نکته لازم الذکر  دیگر آن است که بر اساس تبصره ماده فوق معیار شروع و پایان ماه های حرام غروب شرعی می باشد. به بیان دیگر ماه رجب از غروب  شرعی روز آخر ماه جمادی الثانی شروع شده و با غروب آخرین روز ماه رجب خاتمه می یابد.

انواع دیه و ارش جراحت‌های وارده به سر و صورت

حارصه: خراش پوستی بی آن که خونی از آن جاری شود و یک صدم دیه کامل را خواهد داشت.

دامیه: خراش سطحی که سبب بریدگی گوشت گردد و توام با خونریزی کم یا زیاد باشد، دوصدم دیه کامل را خواهد داشت.

متلاحمه: خراشی که سبب بریدگی عمیق گوشت گردد اما به پوست نازک روی استخوان وارد نشود سه صدم  دیه کامل خواهد بود.

سمحاق: خراشی که به پوست نازک روی استخوان رسیده باشد، چهارصدم دیه کامل را به دنبال دارد.

موضحه: جراحتی که پوست نازک روی استخوان کنار زند و استخوان نمایان گردد، پنج صدم دیه کامل را خواهد داشت.

هاشمه: جنایتی که سبب شکستگی استخوان گردد حتی اگر خراش ایجاد نکند ده صدم دیه کامل را خواهد داشت.

منقله: جنایتی که درمان آن جز با جا به جا نمودن استخوان امکان پذیر نباشد. پانزده صدم دیه کامل را به دنبال دارد.

مامومه:  جنایتی که باعث شود به کیسه مغز برسد یک سوم دیه کامل خواهد شد.

دامغه:  صدمه و جراحتی  سبب شود کیسه مغز پاره شود که موضوع بر دیه شکستگی سر ارش پاره شدن کیسه مغز را هم به دنبال خواهد داشت.

ارش جراحت وارده به بدن

در این مورد باید گفت که دیه جراحت های وارد شده به بدن به میزان یک دوم جراحت های وارد شده به سر و صورت می باشد.

حارصه: جراحت پوستی بی‌ .آن که سبب خونریزی شود نیم صدم دیه کامل است

دیه
دیه

دامیه : جراحت و خراش پوستی که سبب بریده شدن گوشت شود و خونریزی کم یا زیاد داشته باشد. یک

صدم دیه کامل خواهد بود.

متلاحمه : جراحت منجر به بریدگی عمیق گوش، متلاحمه خواهد بود. اما طوری که به پوست نازک روی استخوان رسد ،دیه آن یک و نیم صدم دیه کامل است.

سمحاق: جراحتی که به پوست نازک روی استخوان برسد و دیه آن دو صدم دیه کامل است.

زمان مطالبه دیه

با در نظر گرفتن متن قانون باید گفت که دیه هنگامی قابلیت مطالبه و درخواست را دارد که جنایت یا غیر عمد باشد، مثل تصادفات رانندگی منجر به مرگ یا جرح. یا وارد کردن جنایت در هنگامی که با قصد و نیت انجام نشده باشد. اما بر اساس تقصیر او باشد و یا این که جنایت به شکل عمدی صورت گیرد. اما قصاص جاری نشود .مثل وقتی که اولیای دم از قصاص چشم پوشی می کنند. اما گرایش به دریافت دیه دارند و یا جنایت عمدی به شکلی است که اگر قصاص انجام شود آسیبی بیشتر از جنایت قابل قصاص برجانی وارد می گردد. در این حالت شخص مجنی علیه یعنی شخصی که جنایت بر او وارد شده است و یا در فرض مرگ، ولی دم با اقامه شکایت کیفری و محکومیت جانی قادر هستند اقدام به درخواست دیه کنند.

پس مجازات مشمول دیه  در دو مورد خلاصه می شود:

قتل شبه عمد

یعنی وقتی که شخصی قصد کشتن شخص را نداشته باشد اما باعث قتل او گردد که در قانون به این قتل شبه عمد اطلاق می شود و شامل دیه است.

فوت بر اثر جرایم رانندگی

همه اتفاقاتی که در جرایم رانندگی سبب فوت شخص یا باعث صدمه دیدن بخش از بدن و می‌شود، بر اساس قانون شامل دیه می گردد. اندازه دیه با توجه به مقدار صدمه وارد شده به شخص تعیین می‌شود.

مرجع صالح به رسیدگی پرونده دیه

پرونده های راجع به دیه در دادگاه کیفری یا دادسرا رسیدگی می‌شود. در این دادگاه نیازی به ارائه دادخواست و پرداخت هزینه جداگانه نمی باشد. چنان چه شخصی درخواست دیه خود را به اشتباه و به سبب عدم مشاوره گرفتن از وکیل دیه به دادگاه حقوقی ببرد، باید به منظور رسیدگی به پرونده دادخواستی تنظیم کند و نیز باید هزینه جداگانه را پرداخت نماید.

وکیل دیه

دیه
دیه

وکیل دیه وظایف حیاتی و مهمی را بر دوش دارد و همه خدمات حقوقی کیفری راجع به دیه را با در نظر گرفتن تجربه و دانشی که در این حوزه دارد به عهده می‌گیرد. او قادر است با قدرت خود دیه قتلی را برای اولیای دم اخذ کند و یا هر موضوعی که راجع به دیه مطرح شود را حل و فصل نماید. بنابراین قبل از طرح این باید  موضوع  از یک وکیل  دیه در شیراز مشاوره گرفت.