رضایت نامه بیمار|شرایط و نکات مهم رضایت نامه بیمار

رضایت نامه بیمار چیست؟

رضایت نامه بیمار
رضایت نامه بیمار

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی رضایت نامه بیمار چیست؟ و نکات مهم رضایت نامه بیمار پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه رضایت نامه از بیمار :

امروزه به سبب افزایش اعمال جراحی زیبایی و مانند آن مسئولیت پزشکی دارای حساسیت زیادی شده است و بسیار مورد عنایت قانونگذار قرار گرفته است. جراحی هایی از این دست به سبب خطر زیادی که متوجه آنان است تعهدات بسیاری برای پزشکان به دنبال خواهد داشت و از یک طرف درمان و موضوعات راجع به آن در حکم شمشیر دو لبه ای می باشد که هم به سلامت بیمار منجر می‌شود و هم امکان دارد به او صدمه بزند.

در این رابطه با یک سری مسائل حقوقی ارتباط می ‌یابیم که در این مقاله سعی شده است به آن پرداخته شود. نخست باید نگاهی به مبانی مسئولیت و تعهد پزشکی در قانون مجازات اسلامی که در سال ۱۳۹۲ به تصویب رسیده است انداخت و بعد از آن در بخش بعد رضایت نامه و علت تأخیر آن را مورد عنایت قرار داد و در بخش آخر مفهوم قصور و تقصیر را مورد نظر قرار داده و در نهایت تقصیر پرستار یا بیمار را باید توجیه نمود.

مفهوم رضایت نامه بیمار:

اخذ رضایت نامه در موضوعات پزشکی و درمانی درست برابر با همان امضا و تایید فرد می باشد که از طریق آن بیمار توافق می کند که خود را زیر نظر تشخیص درمان پزشکی و کادر درمان قرار دهد و از این طریق اعتماد خود را به کادر پزشکی اعلام می کند. برائت نامه در حقیقت فرمی می باشد که در آن بیمار تایید می کند که چنان چه پزشک کوتاهی یا اشتباهی را مرتکب شود و صدمه ای به او بزند او را متعهد به این موضوع ندارد.

اساس تعهد پزشکی در قانون مجازات اسلامی:

قانون گذار در قانون تصویب شده جدید که در سال ۱۳۹۲ در باب قانون مجازات اسلامی تصویب شده است مضاف بر این که حقوق بیمار را در نظر گرفته است، به منظور حمایت از پزشکان دریافت رضایتنامه و برائت نامه از بیماران را نیز از شرایط از بین برنده ی تعهد پزشکی تلقی کرده است.

در حقوق مسئولیت پزشک اساساً بر مبنای نظریه تقصیر قرار دارد. یعنی پزشک وقتی متعهد و موظف به جبران ضرر و زیان است که تقصیر او اثبات شود.قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ به منظور حمایت بیشتر از بیمار گام هایی را برداشته است .

قانون پیشین فقط تقصیر را علتی در جهت مسئولیت پزشک تلقی می نمود. اما قانون مذکور اصول علمی و عملی را نیز مورد عنایت قرار داده است . به منظور بحث راجع به تعهد و مسئولیت پزشکی نخست باید ماده قانونی راجع به آن را توضیح داد و بعد از آن به منظور قانونگذار پرداخت.

بر اساس ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ مقرر شده است که اگر پزشک درمان هایی که انجام می دهد سبب تلف یا صدمه بدنی شود ضامن پرداخت دیه می باشد. جز آن که فعالیت بر اساس قوانین پزشکی و موازین فنی صورت گرفته باشد.

یا این که پیش از درمان برائت دریافت کرده باشد و تقصیری را هم در این راه مرتکب نشود و اگر دریافت برائت از بیمار به سبب عدم بلوغ یا جنون او اعتبار نداشته باشد یا دریافت برائت از او به علت بیهوشی و مانند آن میسر نشده است برائت از ولی بیمار اخذ می‌شود.

رضایت نامه بیمار
رضایت نامه بیمار

در تبصره یک ماده فوق الذکر چنین مقرر شده است که درصورتی که قصور و تقصیر پزشکی اتفاق نیفتد، در علم و عمل برای او تعهدی برقرار نیست. حتی اگر برائت نیز دریافت نکرده باشد. در تبصره ۲ همین ماده چنین تعیین شده است که ولی بیمار دربرگیرنده ولی خاص و ولی عام می باشد. منظور از ولی خاص پدر یا مادر و ولی عام مقام رهبری است.

در جایی که دسترسی به ولی خاص نباشد و  اصلاً ولی خاص وجود نداشته باشد ، رئیس قوه‌قضاییه با کسب اجازه از مقام رهبری و واگذاری اختیار به دادستان های مربوطه  برائت لازم را به پزشک اعطا می نماید.

ظاهراً از این ماده می‌توان دریافت که قانونگذار اصل را بر تعهد پزشک قرار داده و بعد استثنائات آن را شرح داده است. یعنی همواره باید همه جنبه‌ها پیش‌بینی شود و همه مقررات پزشکی مورد رعایت قرار بگیرد و در شرایطی که حتی یک ضابطه کوچک و قانون کوچک رعایت نشود، پزشک مسئول خواهد داشت.

بنابراین چنانچه اعمال پزشک بر اساس مقررات پزشکی و موازین فنی صورت نگیرد و تقصیر کند فرقی نمی‌کند که برائت دریافت کرده باشد یا خیر در هرحال مقصر و مسئول شناخته می‌شود.

دریافت رضایت  از بیمار  بالغ :

یکی از نکات دیگری که باید به آن اشاره کرد این است که شخص بالغ از آن جایی که دارای ولی نمی باشد نیازمند دریافت اجازه از ولی هم نیست و رضایت از خود شخص دریافت می شود. اما چنان چه فرد بیهوش بوده و نیازمند اقدامات سریع باشد با توجه به اجازه قانونی یعنی آن چه که در بند ج ماده ۱۸۵ و ماده ۴۹۸ قانون مجازات اسلامی مقرر شده است اقدام می‌گردد. یعنی این امکان وجود دارد که بدون دریافت رضایتنامه معالجات لازم را انجام داد. اما اگر این موضوع اورژانسی نیست و فوریت ندارد می‌توان صبر نمود تا بیمار هو خود را به دست بیاورد و بعد از آن اظهار رضایت نامه اتخاذ شود.

دریافت رضایت در موارد فوری:

با توجه به بند ج ماده ۱۵۸ قانون مجازات اسلامی چنین مقرر شده است که هر نوع عمل جراحی یا طبی که مشروعیت داشته باشد با رضایت شخص یا ولی و سرپرستان یا نمایندگان قانونی او و بر اساس موازین فنی و علمی و نظامات دولتی صورت می‌گیرد قابل مجازات نمی باشد.

پس در موارد اورژانسی دریافت رضایت ضرورتی ندارد و همچنین در موارد ضروری که کسب برائت امکان‌پذیر نیست و پزشک به منظور نجات بیمار بر اساس مقررات اقدامات لازم برای درمان انجام می دهد شخص، ضامن طلب یا صدمات وارد شده نمی باشد.

فایده اخذ برائت  نامه بیمار:

فایده برائت نامه آن است که چنان چه پزشک از بیمار برائتی دریافت نکند وظیفه اثبات عدم تقصیر بر دوش خود او قرار می گیرد. اما هنگامی که از بیمار برائت نامه دریافت می‌کند بار اثبات تقصیر بر عهده خود بیمار می باشد که باید در دادگاه سعی کند ادعای خویش یعنی تقصیر و اشتباه پزشک را به ثبوت برساند.

مفهوم قصور و تقصیر:

با توجه به تبصره ۱ ماده ۱۴۵ قانون مجازات اسلامی در مورد تقصیر چنین مقرر شده است که مفهوم تقصیر دربرگیرنده بی احتیاطی و بی مبالاتی می باشد .یعنی مسامحه و غفلت و عدم مهارت و عدم رعایت نظامات دولتی و مانند آن ها از مصداق‌های بی مبالاتی و بی احتیاطی تلقی می‌شود. به شکل کلی اگر پزشک بر اساس آن چه در بالا ذکر شد با توجه به کتب پزشکی و اصول آن و نیز با توجه به علم روز اقدامات لازم را انجام نداده باشد مقصر محسوب می شود.

رضایت نامه بیمار
رضایت نامه بیمار

از طرف دیگر ترک فعل یا به بیان دیگر پزشک وظیفه ای را که بر عهده او گذاشته شده است را ترک کند، دارای مسئولیت خواهد بود. مثلاً چنان چه پزشک در حین کار استراحت نماید و این موضوع سبب از بین رفتن بیمار شود ضامن فرد است و با توجه به آن چه که در ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی مقرر شده است از موارد مسئولیت به شمار می‌رود. قاصر یعنی شخصی که کوتاهی کرده است.

کسی که راجع به موضوعی نادان است. یعنی چه هنگامی که موضوعی را نمی‌داند چه آن هنگام که تصور می کند نسبت به آن آگاه است اما در حقیقت ناآگاه می باشد. در قانون اخیر با توجه به این  موضوع ، پزشک قادر نیست در دفاع از خود به جهل نسبت به موضوعات علمی استناد نماید.

تقصیر پرستار یا بیمار:

موضوع دیگری که باید در مورد تعهد پزشکی در نظر داشت این است که پزشک فرامینی را به پرستار یا بیمار می دهد. در شرایطی که به علت فرامین پزشک اتلاف یا صدمه بدنی متوجه شخص بیمار شود، پزشک ضامن خواهد بود. جز آن که بر اساس ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی اقدام کند.

یعنی با توجه به مقررات پزشکی و موازین فنی دستوراتی را به پرستار یا بیمار داده باشد یا آن که پیش از رجوع رضایت و برائت دریافت کرده باشد و تقصیری هم در این مسیر مرتکب نشود. اما چنان چه بیمار و پرستار آگاه باشند که این دستورات پزشک غلط است و سبب صدمه و تلف خواهد شد و با این حال به دستور پزشک عمل نمایند، پزشک مسئولیتی نخواهد داشت و در واقع قانون گذار شخص بیمار را متعهد می شناسد.

شرایط بیمار رضایت دهنده:

در قوانین و مقررات جزایی کشور ایران دریافت رضایت نامه بیمار در امور پزشکی از اشخاص دارای اهلیت و صلاحیت اتخاذ می‌شود. یعنی دریافت رضایت پزشکی یا از بیماری گرفته می‌شود که بیش از ۱۸ سال سن قانونی دارد یا از ولی و سرپرست قانونی او دریافت می‌شود و با اخذ رضایت نامه بیمار به پزشک در امور پزشکی از شخص غیر بالغ و شخصی که صلاحیت ندارد بلا اثر است و درست مانند شرایطی است که هیچ رضایت یا برائتی از بیمار دریافت نشده است.

رضایتنامه آگاهانه بیمار به مفهوم آن است که در آغاز برای بیمار شرح داده می‌شود که قرار است چه نوع  اعمال پزشکی و درمانی و نیز عمل جراحی بر چه قسمت بدن او صورت بگیرد تا بیمار آگاه باشد که نسبت به چه چیزی رضایت و برائت خود را اعلام می نماید .

رضایت نامه بیمار
رضایت نامه بیمار

در این خصوص فرض نمایید بیماری که در شرایط خاصی مثل کم هوشی و بیهوش و حواس پرتی و عدم تمرکز به سبب درد زیاد باشد و راجع به اقدامی از طرف پزشک اعلام رضایت برای معالجه کند و در این خصوص هیچ دانشی نسبت به رضایت نامه به دست نیاورد، در این مورد باید گفت رضایت نامه آگاهانه بیمار به پزشک مفقود بوده و موضوع از دسته موضوعاتی می باشد که درست مانند آن است که رضایت و برائت از بیمار دریافت نشده است.