سرقت حدی|تفاوت سرقت حدی و تعزیری|مجازات سرقت حدی

سرقت حدی چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی سرقت حدی چیست؟ و شرایط سرقت حدی پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله سرقت حدی

سرقت چیست :

از مهمترین جرایم علیه اموال و مالکیت اشخاص، جرم سرقت می باشد. قانون مجازات اسلامی که در سال ۱۳۹۲ تصویب شده است در بیان مفهوم سرقت در ماده ۲۶۷ چنین تشریح می دارد که سرقت به مفهوم ربودن مال متعلق به غیر می باشد.

 عناصر جرم سرقت

برای اینکه هر جرمی واقع شود ۳ رکن لازم است که در زیر به ارکان اصلی جرم سرقت اشارهمی کنیم:

 عنصر مادی :

وقتی اقدامی از سوی یک فرد انجام بگیرد و جرم حاصل شود، عنصر مادی صورت گرفته است. در جرم سرقت عنصر مادی به شکل جابه جا کردن و ربودن و نیز مخفی نمودن، اقدام ربایش انجام می شود. از ضروریات جرم سرقت این است که سارق بدون توافق مالک یا متصرف خواه به شکل علنی یا به شکل پنهانی مال دیگری را برباید.

 عنصر معنوی

برای این که یک جرم انجام شود، باید نیت و هدف مرتکب مشخص باشد و از پیش برای آن مصمم بوده باشد و برنامه ریزی کند. بنابراین از یک طرف  هم باید تصمیم به ربودن مال که یک هدف آن می باشد را داشته باشد  یا به عبارتی سوءنیت و از طرف دیگر نیت مالک شدن آن مال، یعنی سوء نیت خاص را هم دارا باشد. پس به منظور این که شخصی مرتکب جرم سرقت شود، اول باید هدف و انجام سرقت داشته باشد و دوم باید مطلع باشد که مالی که می خواهد برباید از آن فرد دیگری است.

سرقت حدی
سرقت حدی

 عنصر قانونی

چنان چه برای یک عمل در قانون، مجازات تعیین شود، یعنی آن عمل جرم می باشد. بنابراین برای احراز همه جرایم و مجازات نیاز مبرم به این عنصر می باشد و ویژگی های یک مال که به سرقت می رود سه دسته می باشد:

1-  مالی که دزدیده می شود حتماً باید چیزی باشد که امکان جابجایی و انتقال را داشته باشد.

2- مال باید متعلق به فرد دیگری در هنگام سرقت باشد.

3- مال ربوده شده باید از مالکیت صاحب آن بیرون آید و به تصرف فرد دزد درآید.

 انواع سرقت:

سرقت بر اساس اندازه مجازات و ماهیت آن به شکل های مختلف سرقت حدی و سرقت تعزیری تقسیم می شود و خود سرقت حدی هم دو شاخه دارد: سرقت با شرایط خاص و راهزن.

سرقت به معنای برداشتن، ربودن مالی که به شخصی دیگر متعلق است. در همه موضوعات راجع به سرقت سارق باید آن چه را که ربوده است به صاحب مال برگرداند و اگر اصل مال را در اختیار نداشته باشد، باید عوض آن یعنی قیمت مال را بپرداز.د قیمت مالی که ربوده شده است به نرخ روز محاسبه می شود.

با توجه با آن چه که اشاره شد، با توجه به قانون، سرقت حدی به انواع مختلفی قابل تقسیم می باشد. بر طبق قانون سرقت به دو دسته تعزیری و حدی قابل تقسیم خواهد بود و در لغت به مفهوم ربودن مال دیگری بدون اجازه او می باشد. سرقت حدی و تعزیری دو موضوع متفاوت از هم هستند که هر کدام دارای قوانین ویژه خود می باشند.

سرقت حدی به جرمی اطلاق می شود که مجازات آن در حد تعیین شده و شرع آن را مشخص نموده است. با توجه به ماده ۲۶۶ قانون مجازات اسلامی شرایط سرقت حدی نیز به انواع مختلفی قابل تقسیم است و با وجود احراز به این موارد فرد مرتکب سرقت حدی می شود و باید مجازات ویژه در مورد آن اعمال شود.

شرایط سرقت حدی:

-در شرایطی که چیز مسروقه از نظر شرعی دارای  مالیات باشد، یعنی مالی که به سرقت رفته است از نظر حقوقی دارای ارزش مالی باشد.

– در صورتی که مال مسروقه در حرز قرار داشته باشد. یعنی مال در مکانی امن مثل گاو صندوق واقع شده باشد. -چنان چه سارق آن ،هتک حرز کند. یعنی محل نگهداری مال را از بین ببرد. مثلاً قفل گاوصندوق را بشکند یا باز کند. در این صورت از دسته سرقت های حدی به شمار می رود و نیز در شرایطی که سارق مال را از حرز بیرون بکشد نیز همین حکم جاری خواهد بود. مثلاً اگر شخصی قفل گاوصندوق را باز کند و دیگری مال را از گاوصندوق بردارد، سرقت حدی تلقی نمی شود. چون بر اساس ماده مذکور در قانون به منظور احراز سرقت حدی سارق خودش باید هتک حرز نماید و خودش باید مال را از حرز بیرون کند .

– در شرایطی که هتک حرز و سرقت به شکل پنهانی انجام شود مرتکب سرقت حدی را انجام داده است.

– اگر سارق پدر یا جد پدری مالک مال نباشد.

– ارزش مال مسروقه در هنگام بیرون نمودن آن از هرز برابر چهار و نیم نخود طلای مسکوک باشد .

– در صورتی که مال مسروقه از اموال دولتی و عمومی و وقف عام و به منظور عام نباشد .

– در شرایطی که سرقت در زمان قحطی انجام نشود، از جمله موارد سرقت حدی خواهد بود.

سرقت حدی
سرقت حدی

– از دیگر موارد سرقت حدی می‌توان به مواردی مثل این که صاحب مال از سارق در نزد مراجع قضایی شکایت نماید .

– صاحب مال پیش از اثبات سرقت سارق ، او را ببخشد .

– مال مسروقه قبل از اثبات جرم به ملکیت سارق درنیاید.

-مال مسروقه پیش از اثبات سرقت تحت مالک واقع نشود .

– مال مسروقه خودش یک مالی که قبلا سرقت یا غصب شده است نباشد.

مفهوم حرز:

در ماده ۲۶۹ قانون مدنی چنین مقرر شده است که حرز در واقع مکان مناسبی است که مال از نظر عرفی در آن قرار می‌گیرد و از دستبرد محفوظ می‌ماند. از رایج‌ترین مثال‌هایی که می‌توان راجع به حرز اشاره کرد گاوصندوق است و حتی در زمان باز کردن یا شکستن گاوصندوق و خارج نمودن طلا از داخل آن می باشد.

بنابراین هر مکان و جایی که از نظر عرفی راجع به مال محل و مکان نگهداری کننده محسوب شود، می‌تواند عنوان حرز را بگیرد و در شرایطی که حتی حرز به وسیله سارق انجام شود موجبات تحقق و اثبات جرم سرقت حدی و جاری نمودن حد بر آن مهیا شده است. بنابراین مفهوم حرز در سرقت حدی نقض غیرمجاز حرز می باشد.

مثلاً تخریب و شکستن حرز، بالا رفتن از دیوار، باز کردن و شکستن قفل، همه این موارد از جمله هتک حرز ها هستند و در مادهه ی ۲۷۱ قانون مجازات اسلامی این موارد مستند قرار گرفته اند و از جمله امور مجازات سرقت حدی بر سارق هتک حرز است.

سرقت حدی مجنون و صغیر:

سرقت حدی
سرقت حدی

چنان چه کسی مالی را به وسیله ی مجنون یا طفل غیر ممیز یا حیوان یا هر جسم بی جان دیگری از هرز بیرون ببرد، مباشر تلقی شده و مجازات سرقت حدی نسبت به او اعمال خواهد شد و در شرایطی که مباشر طفل ممیز باشد، رفتار آمر شامل مجازات های تعزیری خواهد بود. مقصود از آمر در ماده مذکور شخصی است که به مجنون یا صغیر غیر ممیز ، فرمان انجام سرقت و دزدی را صادر می‌کند و فاعل معنوی و مغز متفکر این جرم می باشد.

مجازات در سرقت حدی:

مجازات جرم سرقت حدی بر اساس ماده ۲۷۸ قانون مجازات اسلامی تعیین شده است که

در مرحله نخست قطع چهار انگشت دست راست سارق از انتهای آن، به شکلی که انگشت شست و کف دست به جای بماند.

در مرحله دوم قطع پای چپ سارق از پایین برآمدگی آن می‌باشد. به شکلی که نصف قدم و مقداری از محل مسح باقی بماند.

در مرتبه سوم  حبس ابد به دنبال خواهد داشت .

در مرحله چهارم اعدام خواهد بود. حتی اگر سرقت در زندان انجام شود.

بر اساس تبصره یک ماده فوق چنان چه سارق یا دزد که سرقت حدی را انجام می دهد دارای عضو متعلق قطع نباشد، بر اساس مورد شامل یکی از سرقت های تعزیری خواهد شد. به بیان دیگر چنان چه به منظور اجرای حکم قطع عضو معلوم شد که سارق پای چپ خود را در یک تصادف از دست داده است،  پای راست او قطع نمی‌شود و عضو دیگر هم جانشین ان عضو نخواهد شد.

تفاوت سرقت تعزیری با سرقت حدی:

سرقت حدی از جمله حدود الهی می‌باشد.

حدود الهی به مفهوم آن دسته از جرائم و مجازات هایی است که شرع مقدس یعنی خداوند در مورد نوع و اندازه مجازات آن جرایم، در شرع تکلیف را معین کرده و تخطی از آن میسر نیست. بنابراین سرقت حدی جرم می باشد که به وسیله خداوند جرم انگاری شده و عقوبت آن یعنی مجازات سرقت حدی را نیز پروردگار مقرر نموده است. سرقت حدی از دسته موارد قراردادی بوده و به وسیله انسان مندرج شده است و نوع و اندازه مجازات آن هم به وسیله قانون گذار مشخص شده است. بنابراین قابلیت تخفیف و تعلیق و تبدیل مجازات را دارد.

نکات سرقت حدی:

-مال مسروقه باید در حرز واقع شده باشد. هنگامی سارق مرتکب سرقت حدی شده است که مال را از آخرین حرز بیرون ببرد. مثلاً مالی اگر داخل جعبه ای در گاو صندوق واقع شده است، اگر جعبه ی داخل گاو صندوق را باز کند، سرقت حدی نخواهد بود اما اگر از گاوصندوق بردارد، سرقت حدی تلقی می‌شود .

-منظور از هتک حرز فقط شکستن حرز نمی باشد. بالا رفتن و باز کردن و آتش زدن نیز هتک حرز تلقی می شود.

– در شرایطی که مکان نگهداری مال از شخصی مخفی شود، آن مکان برای او و اشخاصی که از سوی او حق دسترسی به مکان را دارند، حرز تلقی نمی‌شود.

سرقت حدی
سرقت حدی

-در مورد سرقت در زمان  قحطی میزان و خصوصیت مال اهمیت ندارد. مثلاً چنان چه در هنگام قحطی غذا، طلا سرقت شود، باز هم مشمول عنوان سرقت حدی نخواهد شد.

-اگر دو نفر به شکل مشترک مالی را از حرز بیرون ببرند و سهم جداگانه آن ها باید  به حد نصاب برسد که در این صورت سهم هرکدام برابر با چهار و نیم نخود طلای مسکوک می شود.