سوگند و انواع آن|نکات مهم و شرایط سوگند

سوگند و انواع آن چیست؟

سوگند
سوگند

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی سوگند و انواع آن چیست؟و نکات مهم سوگند و انواع آن پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

از جمله دلایل اثباتی که هم در حوزه حقوقی و همچنین کیفری مورد استفاده قرار می گیرد سوگند یا قسم می باشد که در زمینه ی پرونده های کیفری قسامه  نیز به آن اضافه می شود که به شکلی قسم تلقی می گردد. سوگند در امور حقوقی و کیفری دارای سابقه ی قدیمی می باشد.

مفهوم سوگند یا قسم

سوگند یا قسم در واقع یک اخبار می باشد که به صورت تشریفاتی انجام می شود و بر اساس آن شخص خداوند یا سایر مقدسات گواه گرفته می شود. تا اظهارات یا تعهد مورد تاثیر قرار بگیرد. در صورتی که اصولا نباید اظهارات اشخاص به شکل ضرر یا به سود آن ها قابل استفاده و ترتیب اثر  داده شود اما گفتاری که اساس آن سوگند است از آن جایی که به سبب ترس از خدا اظهار می شود و جنبه دینی دارد ترتیب اثر داده می شود.

انواع سوگند

سوگند قضایی و اثباتی به سه دسته قابل تقسیم می باشد. سوگند قاطع دعوا و سوگند تکمیلی و سوگند استظهاری.

سوگند بتی یا  قاطع دعوا

منظور از سوگند بتی سوگندی می‌باشد که به واسطه ی آن ادعای شخص مدعی اثبات شده یا ساقط می گردد. با توجه به ماده ی ۱۳۲۵ قانون مدنی در اختلافاتی که به موجب شهادت گواهان قابل اثبات می باشد، مدعی این امکان را دارد دعوای خودش را که از سوی مدعی علیه انکار شده است مشروط به قسم او کند و نیز با عنایت به ماده ی ۱۳۲۶ قانون مدنی مدعی علیه همچنین این امکان را دارد در شرایطی که  ادعای سقوط دین یا تعهد آن را نمایند حکم به دعوا را مشروط به قسم مدعی  کند.

دعاوی قابل اثبات با سوگند بتی

بر طبق ماده ۲۷۱ قانون آیین دادرسی مدنی در همه ی اختلافات مالی و حقوق الناس مثل نکاح و طلاق و نسب و وکالت و وصیت و رجوع در طلاق که اسناد و مدارک دارای اعتبار دیگری را نداشته باشد سوگند شرعی با در نظر گرفتن شرایط خاص ملاک صدور حکم قرار می گیرد.

شرایط سوگند بتی

اگر نگاهی به ماده ی ۲۷۰ قانون آیین دادرسی مدنی بیندازیم متوجه می شویم که در موضوعاتی که صدور حکم دادگاه مشروط به سوگند شرعی است، دادگاه به تقاضای مدعی قرار اتیان سوگند صادر نموده و در آن عنوان سوگند فردی که باید سوگند بخورد مشخص می نماید. شرایط ماهوی این شکل از سوگند بدین ترتیب است که ادعا باید بدون علت و سبب باشد. ادعا باید به شخصی که سوگند می‌خورد انتساب یابد. موضوع از دسته موضوعاتی باشد که بتواند به منظور سوگند قرار بگیرد و شخصی که سوگند می‌خورد شرایط قانونی ضروری را دارا باشد. اگر خوانده در جواب خواهان ادعایی بر اساس برائت ذمه از طرف خواهان یا اخذ مال مورد ادعا یا صلح و هبه راجع به آن یا مالکیت مال بر اساس یکی از عقود اقامه نماید دعوا تغییر یافته و خواهان ، خوانده و خوانده، خواهان محسوب می شود و با توجه به این موضوع با آن ها برخورد خواهد شد.

سوگند
سوگند

پس در شرایطی امکان دارد به سوگند تمسک  یافت که ادعایی وجود داشته باشد و دلیل و نشانه‌ای بر درستی ادعا در کار نباشد. بر اساس ماده ۱۳۲۵ قانون مدنی در اختلافاتی که با شهادت شهود قابلیت اثبات دارد مدعی قادر است  حکم به دعوای خودش را  که مورد انکار مدعی علیه واقع شده است  مشروط به قسم او کند. از سوی دیگر مدعی علیه قادر است در شرایطی که مدعی سقوط دینی و تعهد آن شود رای دعوا را منوط به قسم مدعی کند.

نکته قابل توجه آن که مدعی  و مدعی علیه در دو ماده قبل در شرایطی قادرند درخواست قسم از شخص دیگر کنند که عمل یا موضوع دعوا به شخص آن طرف انتساب یابد. پس در دعاوی راجع به صغیر و مجنون این امکان وجود ندارد که قسم را بر ولی و وصی و قیم انتساب داد.  جز راجع به رفتار های انجام شده از طرف آن ها تا زمانی که  در جایگاه ولایت یا وصایت یا قیمومت  قرار دارند و نیز در همه مواردی که موضوع به یک طرف قابل انتساب باشد.

سوگند تکمیلی

منظور از سوگند تکمیلی سوگندی می باشد که به منظور کامل کردن اسباب ناقصی که مدعی ارائه کرده است به وسیله او انجام می شود. پس تفاوت آن با سوگند بتی در آن است که از یک طرف درست است که مدعی سبب و علتی را اقامه کرده است اما این علت با صرف نظر شخص خواهان یا خوانده ی دعوا به تنهایی قابلیت اثبات ادعا را نخواهد داشت.

در صورتی که در سوگند بتی مدعی هیچ علتی را ارائه نکرده است. دعاوی قابل استناد با سوگند تکمیلی با توجه به ماده ۲۷۷ قانون جدید در برگیرنده ی همه ی دعاوی مالی که به هر علتی به ذمه تعلق می‌گیرد مثل قرض و ثمن معامله و مال الاجاره و دیه جنایات و مهریه و نفقه و ضمان به طلب یا طلاق به اضافه ی دعاوی که هدف آن مال می باشد مانند بیع و صلح و اجاره و هبه وصیت به سود مدعی و جنایت خطایی و شبه عمد منجر به دیه. اگر برای خواهان امکان مطرح کردن دلیل شرعی نباشد، او قادر است با معرفی یک شاهد مرد یا دو شاهد زن به اضافه ی یک سوگند ادعای خود را به اثبات برساند.

سوگند استظهاری

سوگند
سوگند

با عنایت به ماده ی ۱۳۳۳ قانون مدنی در دعوای متوفی اگر اصل حق اثبات برسد و باقی مانده ی آن از نظر قاضی قابل اثبات نباشد، قاضی این امکان را دارد که از مدعی تقاضا کند به منظور بقای حق خود قسم بخورد. در این خصوص شخصی که از او تقاضای قسم شده است این امکان را ندارد که قسم را به مدعی علیه رد کند و نیز با توجه به ماده ی ۲۷۸ قانون آیین دادرسی مدنی در دعوای بر میت بعد از اقامه ی دلیل، سوگند خواهان نیز ضرورت دارد و اگر از سوگند خوردن خودداری کند حق او از بین می رود و اگر خواهان در دعوای متوفی در جایگاه وارث و ذی حق باشد و بر اثبات ادعای خود دلیل بیاورد، مضاف بر آن باید سوگند بخورد .

وقتی که سوگند نخورد حق مورد ادعا او ساقط می‌شود. اگر وراث متعدد باشند هر یک راجع به سهم خود باید سوگند بخورند. اگر عده‌ای قسم بخورند و بقیه نخورند ادعا نسبت به اشخاصی که قسم خورده اند ثابت شده و نسبت به آن ها که نخورده اند از بین می‌رود. اگر وراث خوانده چند نفر باشند و خواهان فرد دیگری باشد بعد از اقامه ی دلیل به وسیله ی خواهان یک قسم کافی می باشد.

عدم حضور در جلسه ی اتیان سوگند

پس از آن که قرار اتیان سوگند صادر شد، اگر شخصی که باید قسم بخورد در جلسه ی دادگاه حاضر نشود دادگاه در همان جلسه تعیین می کند که سوگند خورده شود و کسی که باید قسم بخورد اگر حاضر نشود دادگاه تعیین وقت می کند و دو طرف را دعوت می نماید. حال اگر شخصی که ملزم به قسم یاد کردن است بدون دلیل موجه حضور پیدا نکند یا پس از آن که در جلسه ی دادگاه حاضر شد از اتیان قسم خودداری کند، نکول تلقی شده و دادگاه اتیان سوگند را به طرف دعوا رد کرده و با قسم خوردن حکم صادر خواهد شد وگرنه دعوا منحل می‌شود.

در برگ احضاریه به منظور حضور و نتیجه عدم حضور، این موضوع باید درج شود. چنان چه شخصی که باید قسم بخورد به منظور پذیرش یا رد سوگند تقاضای فرصت کند، دادگاه این امکان را دارد به مقداری که سبب زیان طرف مقابل نشود یک دفعه  به او فرصت اعطا کند.

سکوت مدعی علیه و اثر آن

بر اساس ماده  ی۲۷۶ قانون آیین دادرسی مدنی چنان چه خوانده در جلسه ی دادرسی در برابر ادعای خواهان به علت مشکلاتی مثل لکنت زبان یا لال بودن ساکت شود، قاضی دادگاه مستقیماً یا از طریق مترجم یا متخصص هدف او را محقق می سازد یا مشکل را رفع می‌کند و اگر سکوت خوانده و خودداری  به سبب عمد و اذیت باشد آن گاه ضمن آن که تذکرات لازم را راجع به پیامدهای شرعی و قانونی مخفی کردن حقیقت می‌دهد سه بار به خوانده تذکر می‌دهد که اگر خودداری کند ناکل محسوب شده و در این شرایط با قسم خواهان دعوا ثابت شده و حکم بر محکومیت خوانده صادر خواهد شد.

نکول مدعی علیه و اثر آن

سوگند
سوگند

اگر مدعی علیه فرقی نمی کند خواهان یا خوانده ی دعوا باشد از ادای قسم جلوگیری کند و از اختیار خودش به منظور قسم نسبت به مدعی بهره گیرد و این موضوع را به دادگاه اعلام کند تعیین تکلیف در مورد ادعا با پیچیدگی‌های مواجه خواهد شد. چون از یک طرف ادعا هیچ دلیلی ندارد و از طرف دیگر مدعی علیه با وجود اقامه نمودن ادعا و تقاضای سوگند از ادای قسم و رد آن به مدعی جلوگیری کرده و این موضوع را به دادگاه اعلام نموده است.

با توجه به ماده ی ۲۷۴ قانون فوق اگر منکر از ادای قسم و مدعی و خواهان نکول نکند دادگاه سه دفعه به منظور قسم خوردن یا رد آن به خواهان تذکر می دهد وگرنه ناکل خواهد بود. اگر خوانده بر عقیده ی خود اصرار کند دادگاه قسم خوردن را به خواهان انتقال داده و با قسم ادعا اثبات شده و بر اساس آن رای صادر می شود. اگر خواهان از ادای قسم خودداری کند ادعا از بین می رود