شرایط شهود در دادسرا و دادگاه|نکات مهم شرایط شهود|

شرایط شهود چیست؟

شرایط شهود
شرایط شهود

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی شرایط شهود چیست؟ و شرایط شهود پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مفهوم شاهد و شرایط شهود:

بر اساس ماده ۱۳۱۳ قانون مدنی تعیین شده است که از جمله شروط شاهد  بلوغ و عقل و ایمان و طهارت مولد می باشد. در تبصره یک این ماده مقرر شده است که عدالت شاهد باید به یکی از روش های شرعی برای دادگاه محرز شود.

در تبصره ۲ ماده فوق مقرر شده که شهادت کسی که نفع شخصی به شکل عین یا منفعت یا حق رد دعوا را دارا باشد و نیز شهادت اشخاصی که گدایی را شغل خویش قرار دهند، قابل پذیرش نمی باشد. پیش از آن که این ماده مورد اصلاح قرار بگیرد قبلاً تسلط این شرایط و اشراف آن بیشتر مشخص بود. به شکلی که افراد ولگرد و مشهور به فساد اخلاقی و شهادت محکومان به موضوع جنحه که خود دادگاه آن ها را از حق شهادت محروم نموده بود، نیز قادر نبودند شهادت دهند.

بلوغ:

بر اساس تبصره ۱ ماده ۱۲۱۰ قانون مدنی سن بلوغ در پسر ۱۵ سال و دختر ۹ سال کامل قمری می باشد. در ماده ۱۳۱۳ قانون مدنی تعیین شده است که شهادت اطفالی که به سن پانزده سال کامل نرسیده اند امکان ندارد و تنها برای اضافه شدن به اطلاع قابل شنیدن می باشد. جز در مواردی که قانون شهادت این دسته از افراد را دارای اعتبار بداند.

عقل:

شاهد باید دارای عقل باشد. پس شهادت شخص مجنون دائمی به طور مطلق اعتبار ندارد. در ماده ۱۳۱۳ قانون مدنی که در سال ۱۳۶۱ تصویب شده بود و نیز در ماده ۱۳۱۴ قبلاً تعیین شده بود که شهادت دیوانه در حالت جنون قابل پذیرش نیست. شهادت مجنون ادواری فقط در هنگام افاقه دارای اعتبار است. منوط بر آن که مجنون ادواری در هنگام انجام شهادت در حالت افاقه باشد. از این ماده برداشت می‌شود که اصل بر افاقه و عدم جنون است و شخصی که ادعای جنون دارد باید ادعای خود را به اثبات برساند.

عدالت:

شرایط شهود
شرایط شهود

شاهد باید عدالت داشته باشد. در مفهوم عدالت باید گفت عادل شخصی است که مرتکب گناه کبیره نشود و نسبت به گناهان صغیره اصرار نکند و کار خلافی مرتکب نشده باشد. یعنی عملی انجام نشود که از نظر عرفی ناپسند محسوب شود . عده‌ای از افراد بر این باورند که اصل بر عدالت  شاهد است. عده‌ای دیگر معتقدند که عدالت شاهد باید برای دادرس ثابت شود.

عدالت یک مفهوم نسبی در حقوق می باشد. عدالت مرجع تقلید و قاضی و شاهد و امام جماعت هر یک گستره مختلفی خواهند داشت. در حقیقت مقصود از عدالت در هر حوزه شرایطی راجع به آن می باشد.

شاهد نیز باید شایستگی ادای شهادت را دارا باشد. چنان چه شاهد یکی از شرایط تعیین شده برای شهادت را نداشته باشد دادگاه به طور مستقیم موظف است که شهادت او را استعمال نکند.

ایمان:

شاهد باید اعتقاد به مذهب رسمی و خداوند داشته باشد. در ماده ۱۳۱۳ قانون مدنی در مورد شهادت این مورد تعیین شده است که در مواد منسوخ شده قبلی تعیین نشده بود. ایمان در الفاظ مشترک بسیاری توضیح داده شده است.

با توجه به آیه ۲۸۲ سوره بقره ایمان نشان از عدالت در صلاحیت شاهد دارد نه مذهب. در این آیه تاکید به شهادت گرفتن غیر مسلمان با ایمان شده است نه مسلمان غیر عادل. پس نه تنها باید ایمان را در واقع نوعی عدالت شناخت، بلکه باید دو طرف دعوا یا یکی از آن ها حداقل مسلمان باشد.

طهارت مولد:

منظور از این مورد آن است که شاهد از روابط نامشروع متولد نشده باشد. در حقیقت از نظر قانون گذار فرزند متولد از زنا که بیرون از نظام خانواده رشد پیدا کرده باشد، موضوع اتهام واقع می‌شود. در کشور اسلامی اصل بر طهارت مولد می باشد و این موضوع  نیازمند اثبات نیست.

فرزند متولد از شبهه نیز به طفل مشروع الحاق می یابد.  حفظ اعتبار و احترام به شخصیت اشخاص این ضرورت را ایجاد می‌کند که اگر ایرادی به طهارت مولد در شاهد دادگاه وارد شود دادگاه موظف است که آن را به یکی از شیوه های شرعی و قانونی محقق نماید.

ذینفع نبودن:

بر اساس ماده ۱۳۱۳ قانون مدنی که در سال  و ۱۳۷۰ تصویب شده بود شخصی که در دعوا دارای منفعت شخصی باشد، قادر نیست به عنوان شاهد مورد قبول دادگاه قرار بگیرد. اما در ماده اصلاحی سال ۱۳۷۲ تبصره ماده ۱۳۰۹ قانون مدنی شهادت شخصی که سود شخصی به شکل عینی و منفعت یا حق در دعوا دارا باشد قابل قبول نیست .

پس متهمان و اشخاص مظنون  با احتمال این که دریافت منفعت در دعوا را داشته باشند، نمی توانند به عنوان شاهد مورد قبول قرار بگیرند. مثلاً شهادت مرتهن به سود  راهن نباید قابل قبول باشد. چون چنان چه دادگاه رای به عدم مالکیت را هم بدهد طلب مرتهن بدون وثیقه می شود و نیز شهادت شریک به سود شریک او دارای ایراد می باشد.

عدم تکدی گری:

با توجه به ماده ۱۳۱۳ قانون مدنی اشخاصی که شغل خود را تکدی گری  قرار می‌دهند نمی توانند شاهد قرار بگیرند. اشخاص متکدی به علت آن که امکان دارد مورد اطاعت متهم واقع شوند، شهادت آن ها قابل قبول نیست.

مفهوم تکدی در معنای گسترده ی آن باید پذیرفته شود و اشخاص ولگرد را نیز شامل شود و شهادت شهود در اثبات مالکیت اراضی بسیار موثر است. در ثبت املاک در زمان تنظیم اظهارنامه ثبتی نیز این امکان وجود دارد که یکی از اسباب اثبات مالکیت مورد توجه واقع شود و نیز در هنگام تنظیم سند عادی و یا رسمی این امکان وجود دارد که از شهادت شاهد آن به منظور اثبات انتقال استفاده کرد. نیز در اثبات مالکیت برای صدور اراضی روستایی و اراضی شامل ماده ۱۴۷ و ۱۴۸ قانون ثبت یکی از شیوه های اثبات مالکیت شهادت مطلعین و همسایگان است.

شرایط شهود
شرایط شهود

ارکان شهادت:

-شهادت از دسته دلایل اخباری می باشد و حقی را خبر می دهد که قبلاً به وجود آمده است. پس شهادت قابلیت تصدیق و تکذیب را دارد. در واقع آن چه جملات اخباری از انشایی را جدا می کند ، همین موضوع می باشد که قابلیت تصدیق و تکذیب را خواهد داشت.

-اخبار به حق شهادت حقی را به وجود می آورد و حق به معنای گسترده کلمه مورد عنایت واقع شده است و دربرگیرنده کلیه حقوق عینی و دینی و مالی و غیرمالی می‌باشد.

-به نفع غیر. شهادت مثل اقرار به نفع غیر اخبار می گردد و اگر اخبار به نفع از خود خبر دهد این موضوع شهادت تلقی نمی‌شود و نوعی ادعا می باشد.

-به ضرر غیر. اقرار خبری می باشد که به ضرر خود خبر دهنده می باشد. اما در شهادت خبردهنده ضرری از خبر نمی بیند.

مراحل  تحقق شهادت:

-سه مرحله ضروری تحقق شهادت بدین ترتیب است که اولاً باید عمل یا اتفاق حقوقی یا حادثه ای در محضر شخص یا افرادی به شکلی رخ دهد که آن را با یکی از حواس خود احساس نمایند.

دوم بیان ارادی آن واقعه یا عمل حقوقی که در محضر آن ها اتفاق افتاده است که شکل شفاهی و یا کتبی در دادگاه صورت پذیرد.

سوم نحوه و شیوه ی اخبار، اعلامی و اعتبار یا عدم اعتبار آن به وسیله دادرس تشخیص داده شود.

شرایط ادای شهادت

-شهادت باید به شکل قطعی و یقینی صورت بگیرد- شهادت نباید با شک و تردید انجام شود. منظور از قطعی و یقین حالتی می باشد که در آن چیزی برای شخص واضح و شفاف شود و احتمال خطا برای آن نباشد. به منظور دستیابی به قطع و یقین و از بین رفتن تردید معمولاً شاهد باید از شیوه حسی که مقتضی با مفاد گواهی باشد اطلاعات خود را مستقیما دریافت کرده باشد و اطمینانی که شاهد به آن می‌رسد باید از راه عرفی و محسوس باشد و نه خیالبافی و حدس.

-هماهنگی شهادت با دعوا با هم- بر اساس ماده ۱۳۱۶ قانون مدنی شهادت باید بر دعوا منطبق باشد. اما چنان چه شهادت در لفظ مخالف یا در مفهوم موافق یا کمتر از ادعا باشد اشکالی ندارد. پس چنان چه موضوع دعوا بیع باشد اما شهادت شهود بر صلح و اجاره داده شود، پذیرفته نیست. اختلاف در شهادت شهود سبب از بین رفتن اعتبار آن خواهد شد.

اثر رجوع از شهادت:

شرایط شهود
شرایط شهود

در حالتی که شاهد از شهادت رجوع کند یا مشخص شود بر خلاف حقیقت شهادت داده است به شهادت او اثری بخشیده نمی شود. اهمیت کشف و اجرای عدالت موجب می‌شود اگر پیش از صدور رای شاهد از شهادت خود برگردد این شهادت از اسباب دلایل بیرون می‌رود و دادگاه با استناد به اسباب دیگری چنان چه وجود داشته باشد اقدام به صدور حکم و رفع خصومت نماید.

اما اگر بعد از صدور رای شاهد از شهادت خود برگردد و در مورد حق الناس بار رجوع شاهد   شخص از عدم اجرای رای غیر قابل نقضی زیان کرده است او قادر است  بر اساس اصل لاضرر و قاعده غرور اقدام به تقدیم دادخواست نسبت به شاهد کرده و خسارت را دریافت کند.

در مورد حقوق الله عموما مجازات‌های سنگین و غیرقابل جبران توام است شهادت دروغ هنگامی مستند واقع می‌شود که قبل از صدور رای یا بعد از صدور رای پیش از اجرای حد از اسباب نقض حکم شود.