شروط باطل و مبطل در ازدواج|انواع شروط باطل و مبطل در نکاح|

شروط باطل و مبطل در ازدواج چیست؟

شروط باطل و مبطل در ازدواج
شروط باطل و مبطل در ازدواج

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی شروط باطل و مبطل در ازدواج پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مفهوم شرط در ازدواج

شرط به مفهوم اخذ و التزام و یا تعهدی است که در ضمن عقد دیگری همواره پیرو عقد اصلی می باشد. با توجه به ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی هر کدام از زن و شوهر این امکان را دارند که شروطی را در سند ازدواج قید کنند. به شرط آن که خلاف طبیعت و ذات عقد نباشد.

مثلا این که شرط شود اگر شوهر زن دیگری اختیار کند یا در مدتی که غائب است ترک انفاق کند یا بر زندگی زن سوقصد کند یا سوء رفتاری کند که زندگی آن ها دشوار شود و زن نتواند آن را تحمل کند یا زن وکیل در توکیل شود که بعد از آن که در دادگاه توانست موضوع را به اثبات برساند خودش را مطلقه کند.

وقتی زن و مردی تصمیم می گیرند با هم ازدواج کنند از نظر عرفی بعضی از شروط در ضمن عقد نکاح به عنوان شروط دوازده گانه در قباله ازدواج درج شده است که زن  و مرد  با حضور در دفتر رسمی ازدواج بعد از انعقاد عقد نکاح آن ها را امضا می نمایند.

اما این امکان وجود دارد که زن و شوهر تعداد شروط خاصی به این موارد اضافه کنند و در صورتی که شخص مقابل این شروط را امضا کنند متعهد می شوند که آن ها را انجام دهند و شخص مقابل هم می تواند انجام آن ها را مطالبه نماید. اما با این حال امکان دارد که زن و مرد در هنگام عقد نکاح شروطی را قید کنند که بر اساس دلایل حقوقی و قانونی باطل باشد. اطلاع از شروط باطل در حین عقد ازدواج برای همه اشخاصی که تصمیم به انعقاد عقد نکاح دارند امری بسیار ضروری می باشد.

شروط ضمن عقد نکاح

شروطی که در ضمن عقد نکاح گنجانده می شود به سه دسته قابل تقسیم است:

شرط صحیح

شرطی است که خودش باید مورد رعایت قرار بگیرد و تعهد آور است و به عقد نکاح ضرری نمی رساند.

شرط باطل

شرطی می‌باشد که خود شرط مورد رعایت قرار نمی‌گیرد. اما زن و شوهر قادرند آن شرط را کنار گذاشته و عقد نکاح صحیح خواهد بود.

شروط باطل و مبطل در ازدواج
شروط باطل و مبطل در ازدواج

شرط باطل و مبطل در ازدواج

منظور از این شرط  آن است که سبب ابطال عقد می گردد و اگر زن و شوهر تمایل داشته باشند شرط را کنار بگذارند به نکاح آسیب‌ رسانده است و بر آن اثر گذاشته است.

همان طور که زن و شوهر این امکان را دارند که شروط صحیحیو  ضمن عقد ازدواج قید کنند با شخص مقابل با توافق نسبت به آن متعهد شوند این امکان هم وجود دارد که برخی اوقات شرط هایی در ضمن عقد نکاح جاری شود که به علل قانونی و شرعی باطل باشد.

انواع شروط باطل در نکاح

شروط باطل به دو دسته باطل و مبطل تقسیم می شود:

1- دسته‌ای از این شروط ، وقتی در هنگام عقد ازدواج قید می شوند باطل هستند و اثری در عقد ازدواج ندارند و فقط خود شرط باطل می باشد.

2- دسته ی دیگری از شروط که در حین عقد نکاح درج می گردد هم خود شروط باطل است و هم عقد ازدواج را باطل می کند.

3- شروطی که باطل اند و مبطل نیستند.

دسته ای از شروط هستند که وقتی زن و شوهر این شروط را در عقد ازدواج درج می‌کنند، خود شروط باطل اند اما برای عقد ازدواج باطل کننده نمی‌باشند. شرط هایی که خودشان باطل است اما به درست بودن عقد ازدواج آسیب نمی رسانند و اثری بر عقد ازدواج ندارند. در قانون مدنی بیان شده است که با توجه به ماده ۲۳۲ قانون مدنی شروط باطل کننده عقد ازدواج به سه دسته تقسیم می شود و می توان آن ها را مورد بررسی قرار داد.

انواع شروط باطل و غیر مبطل ازدواج

1- شرط غیر مقدور

فرض کنید شخصی در حین عقد نکاح چنان شرط کند که باید شخص مرده ای را زنده کند یا یک زبان انگلیسی را در مدت یک روز به شخص کامل  یاد دهد.  شرط غیر مقدور باطل است اما به عقد ازدواج خدشه‌ای وارد نمی کند.

2- شرط بی فایده

در این دسته از شروط مثلاً زن و شوهر شرط می‌کنند که یکی از آن ها فاصله بین کشور ایران تا ترکیه را با پای پیاده سفر کند. این شرط هم باطل خواهد بود. اما به عقد ازدواج آسیب نمی زند و اثری بر آن نخواهد داشت و بر صحت عقد ازدواج اثر گذار نیست.

3- شرط نامشروع

فرض بر این که زن و شوهر با هم شرط کنند که به طور کامل در رفت و آمد های خود زن آزاد باشد و یا مدیریت و ریاست خانه تحت نظر زن باشد. این دسته از شروط هم از آن جایی که با شرایط قانون مدنی در تضاد است باطل می باشد. اما به صحت عقد ازدواج خللی وارد نمی‌کند و بر درستی آن بی اثر است.

شروط باطل و مبطل

شروط باطل و مبطل در ازدواج
شروط باطل و مبطل در ازدواج

مضاف بر شروطی که در بالا ذکر شد دسته ای از شروط هستند که ضمن آن که خودشان باطل اند به درستی عقد ازدواج هم خدشه می زنند و باعث ابطال عقد ازدواج می شوند. بر اساس ماده ۲۳۳ قانون مدنی شروطی که تحت عنوان باطل و مبطل عقد ازدواج شناخته می‌شود، شرط هایی هستند که با مقتضای عقد نکاح در مخالفت قرار دارند.

شرطی که خلاف مقتضای عقد نکاح باشد یعنی شرطی که با ذات و طبیعت عقد ازدواج مغایرت کند. مثلاً در صورتی که در عقد ازدواج شرط شود که زن و شوهر به تعهدات خود در این ازدواج پایبند نبوده و زن تمکین خاص انجام ندهد و رابطه زوجیت بین آن ها به وجود نیاید این شرط از آن جایی که خلاف ذات و طبیعت عقد ازدواج می باشد مضاف بر این که شرط باطل است، عقد ازدواج را نیز باطل می کند.

شروط صحیح عقد

شروط صحیح عقد به سه دسته تقسیم می شوند: 1- شرط صفت 2-  شرط فعل 3- شرط نتیجه.

در ماده ۲۳۴ قانون مدنی این شروط بیان شده است. در ماده ۱۱ و ۱۹ قانون مدنی و در قباله ازدواج شروطی مقرر شده است که زن و شوهر قادرند شروطی را که خلاف مقتضای عقد نباشد و دارای منفعت عقلانی باشد و مشروع باشد را با هم توافق نموده و ضرورت دارد که بر اساس قاعده المومنون عند شروطهم به شروط ۱۲ گانه ضمن عقد، وفادار و پایبند شوند.

از جمله مصادیق شروط ضمن عقد شرط ادامه تحصیل و اشتغال زوجه و وکالت زوجه و صدور جواز خارج از کشور شدن و تقسیم اموال موجود بین زن و شوهر بعد از طلاق و وکالت مطلق زوجه در طلاق می‌باشد و نتیجه آن که هر شرطی که با شرع و اخلاق حسنه و مصلحت عموم در تضاد نباشد قید آن در سند ازدواج بی اشکال است. برخی از این شروط از چنان ضمانت اجرایی برخوردارند که زن در حالت فقدان آن موارد، قادر است حق طلاق را اخذ کند. اما زن و شوهر قادر نیستند شرطی را که تمایل دارند در عقد نکاح درج نمایند که با ذات عقد و طبیعت آن در تغایر باشد.

شرط تحصیل

اگرچه حق تحصیل از حقوق اساسی هر فرد است ، اما برای پرهیز از مشکلات احتمالی عبارت زیر برای درج در سند ازدواج پیشنهاد می شود:  زوج ، زوجه را در ادامه تحصیل تا هر مرحله که زوجه لازم بداند و در هر کجا که شرایط ایجاب نماید مخیر می سازد.

شرط اشتغال

مطابق قانون ، اگر شغل زن منافی با مصالح خانواده یا حیثیت شوهر یا زن باشد مرد می تواند همسر خود را از آن شغل منع کند . با توجه به این که امکان تفسیرهای مختلف از این متن قانونی وجود دارد ، گنجاندن عبارت اخیر در سند ازدواج پیشنهاد می شود: ” زوج ، زوجه را در اشتغال به هر شغلی که مایل باشد ، در هر کجا که شرایط ایجاب نماید مخیر می کند. ”

منع زوج از اشتغال زوجه

اگر در قباله ازدواج در قسمت مشخصات طرفین در مورد زن نوشته شود کارمند،کارگر یا هر عنوان دیگر اصل بر این است که شوهر با علم و اطلاع از شغل خانم با او ازدواج کرده است پس دیگر نمی‌تواند او را از ادامه اشتغال منع کند.

شرط اجازه خروج از کشور

مطابق قانون زنان متاهل فقط با اجازه کتبی همسر خود می توانند از کشور خارج شوند. برای این منظور درج عبارت زیر در عقدنامه پیشنهاد می شود:

” زوج به زوجه ، وکالت بلاعزل می دهد که با همه اختیارات قانونی بدون نیاز به اجازه شفاهی یا کتبی مجدد شوهر ، از کشور خارج شود . تعیین مدت ، مقصد و شرایط مربوط به مسافرت به خارج از کشور به صلاحدید خود زن است . ”

شرط وکالت زوجه در طلاق

مطابق قانون ، زن تنها در موارد بسیار خاص می تواند از همسر خود جدا شود . با شرط زیر زن این اجازه را دارد تا در هر زمان و به هر دلیلی ، خود مستقلا از دادگاه تقاضای طلاق کند . برای این امر درج عبارت به شکل زیر پیشنهاد می شود:

“زوج به زوجه وکالت بلاعزل با حق توکیل به غیر می دهد تا زوجه در هر زمان و تحت هر شرایطی از جانب زوج اقدام به مطلقه نمودن خود از قید زوجیت زوج به هر قسم طلاق ، اعم از بائن و رجعی و خلع یا مبارات .به هر طریقی اعم از این که اخذ یا بذل مهریه کند.

شرایط  دوازده گانه ی مندرج درقباله ی ازدواج

الف- در بند الف شروط ضمن عقد نکاح مندرج شده است که ضمن عقد نکاح یا عقد خارج لازم زوج شرط نمود، هرگاه طلاق به درخواست زوجه نباشد و طبق تشخیص دادگاه تقاضای طلاق ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سو اخلاق و رفتار وی نباشد زوج موظف است تا نصف دارایی موجود خود را که در ایام زناشویی با او به دست آورده یا معادل آن را طبق نظر دادگاه بلاعوض به زوجه منتقل نماید.

خیلی از افراد در نگاه نخست این اشتباه و استنباط دارند که نصف اموال چه طور به زوجه می رسد؟ بحث نصف اموال نیست. اولاً تا نصف اموال است. یعنی ممکن است از  یک درصد تا ۵۰ درصد بنا به تشخیص دادگاه حکم قطعی شود. ثانیا باید شرایطی محقق شود.

شرایط تحقق نصف اموال و اعطای آن به زن

1- اولا طلاق به درخواست زوجه نباشد.

شروط باطل و مبطل در ازدواج
شروط باطل و مبطل در ازدواج

2-  طلاق ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سو اخلاق و رفتار نباشه

3- این اموال در ایام زناشویی به دست آمده باشد.

لذا اگر این شرایط موجود بود و موانع هم مفقود بود. زوجه مستحق است تا نصف دارایی از اموال زوج را از طریق دادگاه تصاحب کند.

ب- در بند ب مقرر شده است  که زوج به زوجه وکالت بلاعزل با حق توکیل غیر داد. باید گفت وکالت بلاعزل یعنی شخص  نمی تواند وکیل را  عزل  کند و  با حق توکیل یعنی  زن  می تواند وکیل بگیرد. که در موارد مشروحه ذیل با رجوع به دادگاه و اخذ مجوز از دادگاه پس از انتخاب نوع طلاق خود را مطلقه نماید و نیز به زوجه وکالت بلاعزل با حق توکیل غیر داد تا در صورت بذل از طرف او قبول نماید.

همان طور که می دانیم در طلاق خلع طلاقی که کراهت از جانب زوجه است، زن باید مقداری وجه معادل مهر  یا مازاد ببخشد یا بذل کند که بتواند حق طلاق و اجازه طلاق را اخذ کند.