ضابط دادگستری|انواع ضابط دادگستری|شرایط و اختیارات انان

ضابط دادگستری کیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی ضابط دادگستری چیست؟ و نکات مهم ضابط دادگستری پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه ضابط دادگستری :

امکان دارد که در رسانه های اجتماعی و یا روزنامه ها و جراید کلمه ضوابط بسیار نگارش شده باشد. اما در مورد معنا و مفهوم آن لازم است توضیحاتی داده شود .ضابط در لغت به مفهوم حفظ کننده می باشد. این کلمه از لغت ضبط که به مفهوم حفظ کردن است دریافت شده است.

ضابطان دادگستری همان پلیس قضایی هستند. در حقیقت آن ها مأمورانی می باشند که تحت نظارت و آموزش دادستان در مورد مشکلاتی مثل کشف جرم و شناسایی آن وپیشگیری از اختفا و گریز متهم و ابلاغ و اجرا نمودن تصمیمات قضایی و گردآوری ادلّه آثار جرم اقداماتی را  بر اساس قانون انجام می دهند. هیچ فردی نمی تواند در جایگاه ضابط قرار بگیرد. جز این که قانون این درجه را برای او رسمی بداند و معین نموده باشد.

ضابط دادگستری
ضابط دادگستری

انواع ضابطان دادگستری :

ضابطان دادگستری به سه دسته تقسیم می شوند. نوع اول ضابطان عام هستند. یعنی اشخاصی که در مورد همه جرایم می توانند تصرف کنند. جز آن دسته از جرایمی که قانون برای آن ها استثنا کرده باشد. در برابر ضابطان عام، ضابطان خاص وجود دارند.

آن‌ها اشخاصی هستند که در هیچ یک از جرایم نمی توانند دخول کنند. جز آن دسته از جرایمی که قانون برای آن ها به رسمیت شناخته است.عده‌ای دیگر ظابطان دادگستری تحت عنوان ضابطان دادگستری نظامی می باشند که در مورد جرایمی تحقیقات و دخل و تصرف دارند که در صلاحیت دادگاه نظامی می باشد.

ضابطان عام دادگستری :

با توجه به قانون آیین دادرسی کیفری که در سال ۱۳۹۲ تصویب شده است مقصود از ضابطان ، آن افسران و درجه داران نیروی انتظامی و فرماندهان آموزش دیده می‌باشد.

بر اساس ماده ۴ قانون نیروی انتظامی مصوب سال ۱۳۶۴ تکالیفی که برای ضابطان پیش‌بینی شده است مواردی از این دست می باشد که در زیر شرح داده شده است.

جلوگیری از وقوع جرم و کشف جرایم و مبارزه با فساد و مبارزه با قاچاق مواد مخدر و تجسس و بازرسی در مورد جرایم و حفظ اثر و ادله ی جرم و بازداشت مجرمین و متهمین و پیشگیری از اختفاء و گریز آن ها و در آخر اجرا نمودن و ابلاغ احکام قضایی می‌باشد. این دسته از ضابطان دادگستری تنها در بخشی از جرایم خاص دارای اختیار می باشند.

ضابط دادگستری
ضابط دادگستری

ضابطان خاص دادگستری:

مقصود از ضابطان خاص دادگستری کلیه اشخاصی می باشد که بر اساس آن دسته از قوانین خاص تلقی می‌شوند.

رئیس و معاونین و ماموران زندان ها راجع به کلیه اموری که به زندانیان ارتباط پیدا می کند و ماموران سازمان وزارت اطلاعات کشور در مورد عملیات ضروری به منظور پیشگیری از فساد و اختلال در نظم و امنیت کشور و جرایم تروریستی و جرایمی که در این حوزه ها مرتبط است و اطلاعات سپاه و نیروهای بسیج سپاه در محدوده ای که از لحاظ قانونی برای آن ها مشخص شده‌ است. ضابط دادگستری خاص تلقی می‌شود.

جز مواردی که در مورد آن ها بحث شده اشخاص دیگری نیز هستند که تحت عنوان ضابط دادگستری شناسایی می‌شوند و مأمورانی که به منظور دریافت عایدات دولت و کشف قاچاق حضور دارند و نیز پلیس راه آهن و کدخدا و فرمانده کشتی و فرمانده هواپیما و ماموران حفاظت از سازمان گمرک کشور و ماموران شهرداری و گارد حفاظت از بنادر که در کلیه موارد در محدوده قانون خاص راجع به خود صلاحیت دارند، ضابط خاص معرفی می شود.

مفهوم جرایم مشهود :

ضابطان دادگستری در جرایم مشهود و غیر مشهود دارای تکالیف مختلفی هستند. با توجه به ماده ۴۵ قانون آیین دادرسی کیفری ابتدا به تعریف جرایم مشهود می پردازیم.

در این دسته از قوانین چنین مقرر شده است که چنان چه جرمی در  پیشگاه ضابطان دادگستری صورت بگیرد و یا این که ماموران در محل جرم حاضر باشند و یا این که اثرات جرم را بعد از آن که اتفاق افتاده است به رویت برساند. جرم فوق در گروه جرایم مشهود قرار می گیرد.

– شرایطی که شخصی جرمی نسبت به آن اتفاق افتاده است و یا دو نفر یا بیش از دو نفر فردی را به عنوان مرتکب شناسایی کنند.

-اگر بعد از اتفاق افتادن جرم دلایل و آثار جرم در متهم آشکار شود یا این که بعد از وقوع جرم متهم بخواهد فرار کند و یا در حالت گریز باشد جرم مشهود تلقی می شود.

-چنان چه متهم خودش را به ماموران شناسایی کند و یا ولگرد باشد و یا این که فردی که جرم در خانه اش به وقوع پیوسته است و تقاضای ورود مأموران را نماید باز هم جرم مشهود تلقی می شود.

تکلیف ضابطان دادگستری در جرایم غیر مشهود :

جرایم غیر مشهود به کلی جرایمی گفته می شود که در گروه جرایم مشهود واقع نمی شوند. بر اساس ماده ۴۴ قانون آیین دادرسی کیفری در این دسته از جرایم ضابطان دادگستری باید همین که از وقوع جرم مطلع شدند موضوع را به دادستان  اطلاع دهند.

 ضابط دادگستری
ضابط دادگستری

این گروه از ضابطان مکلف هستند که در سریعترین زمان و مدتی که به وسیله ی مقام قضایی و یا دادستان برای آن ها مشخص شده است، پرونده را کامل کنند و چنان چه این موضوع برای آن ها امکان پذیر نباشد باید گزارش لازم را با نگارش دلایل موجود بفرستند.

وظایف ضابطین دادگستری در جرم غیر مشهود :

مصداق‌های جرم غیر مشهود قابل محدودیت نیست. در واقع با عنایت به محدود شدن ماده ۴۵ قانون آیین دادرسی کیفری هر جرمی که مشهود نیست، غیر مشهود تلقی می‌شود و اختیارات ضابطین دادگستری در جرایم غیر مشهود محدودتر از جرایم مشروط مشهود است.

بر اساس بخش اول ماده ۴۴ قانون آیین دادرسی کیفری ضابطین دادگستری همین که از وقوع جرم اطلاع یافتند، در جرایم غیر مشهود باید آن را به منظور دریافت تکلیف و دستور ضروری به دادستان قضایی اطلاع دهند.

پس در جرایم غیرمشهود ضابطین دادگستری پیش از دریافت تکلیف و دستور از مقام قضایی هیچ وظیفه ای جز حفظ آثار و علائم جانی بر دوش نخواهند داشت و نیز با توجه به ماده ۳۵ قانون مذکور ضابطین دادگستری موظفند در سریعترین زمان و در مدت زمانی که دادستان یا مقام قضایی مرتبط مشخص می‌کند راجع به انجام فرامین و تکمیل پرونده فعالیت نمایند.

اگر اجرای دستور یا تکمیل پرونده ممکن نشود ضابطان باید در خاتمه مدت مشخص شده گزارش آن را با بیان دلیل برای دادستان  یا مقام قضایی بفرستند.

محدودیت های ضابطان :

-ضابطان دادگستری در مورد جرایم غیر مشهود قادر نیستند بدون این که از مقامات صلاحیتدار اجازه دریافت کنند وارد خانه اشخاص شوند .

-ضابطان دادگستری حق حفظ و نگهداری متهم را برای بیشتر از ۲۴ ساعت نخواهد داشت. جز این که با اطلاع دادستان اقدام به این عمل نمایند.

-ضابطان دادگستری مکلف هستند نتیجه عملیات خود را به شکل فوری به دادستان گزارش کنند. چنان چه دادستان اقدامات انجام شده را کافی نداند قادر است تکمیل شدن آن را تقاضا کند. در این حالت ضابطان باید بر اساس دستور دادستان عملیات قانونی را به منظور کشف جرم تکمیل تحقیقات انجام دهند.

اما آن ها قادر نیستند که متهم را تحت نظارت خود نگهداری کنند. اما اگر در جرایم مشهود حفظ متهم به منظور تکمیل تحقیقات ضرورت داشته باشد، ضابطان باید موضوع اتهام و دلایل آن را فورا به شکل کتبی و متهم تفهیم و ابلاغ کنند و موضوع را فوراً به منظور تصمیم گیری به اطلاع دادستان گزارش کنند در هر صورت باید در نظر داشت که ضابطان قادر نیستند بیشتر از ۲۴ ساعت متهم را حفظ نمایند.

– اختیار اخذ تامین برای ضابطان وجود ندارد

– مضاف بر حضور دادستان و یا بازپرس باید تحقیقات ضروری به ضابطان تحقیق  داده شود

– مضاف بر موارد ذکر شده آن‌ها حق دخل و تصرف در جرایم اطفال و منافی عفت را نیز ندارد.

ضابط و کارت ویژه :

با توجه به آن چه که تاکنون بدان اشاره شد ضابطان خاص در حوزه وظایف خویش اقدام می نمایند و ضرورت دارد که حتماً دارای کارت ضابط باشند. البته در قانون اخیر دریافت کارت ضابط با سپری شدن دوره های ویژه ای‌ انجام می گیرد تا اشخاص درخواست دهنده با حضور در کلاس های پیش بینی شده به شکل کامل با قوانین و مقررات آشنایی پیدا کنند و تحقیقات و اقدامات انجام گرفته از طرف اشخاصی که این کارت را در اختیار نداشته باشند، ممنوع بوده و از لحاظ قانونی اعتباری نخواهد داشت.

بر اساس قانون مجازات اسلامی  مامورانی که بدون در اختیار داشتن کارت ضابط عملیات را انجام می‌دهند، به سه ماه تا یک سال انفصال از خدمات دولتی محکوم و نیز مجازات مقام‌های قضایی اگر هم عملیات را به ماموران بدون کارت ارجاع می‌دهند محکومیت انتظامی تا درجه ۴ خواهند شد.

نظارت دادستان بر ضابط :

مدیریت و نظارت بر ضابطان دادگستری از نظر تکلیفی که به عنوان ضابط بر دوش دارند با مقام دادستان می باشد. بقیه مقامات قضایی نیز در عملیاتی که به ضابطان مربوط نمی‌شود سبب محکومیت انتظامی آن ها تا درجه ۴ خواهد شد.

دادستان تکلیف دارد که با هدف نظارت بر درستی انجام وظایف ضابطان واحدهای مربوطه را حداقل هر دو ماه یک بار بازرسی کنند و در هر موضوع مراتب را در دفتر ویژه‌ای که به این دلیل فراهم شده است درج  نماید و فرامین ضروری را صادر نماید. در حقیقت بازدید سرزده دادستان از کلانتری‌ها خودش می‌تواند باعث پیشگیری از جرایم ضابطان نسبت به متهمان شود.

شیوه بازجویی از متهم :

ضابط دادگستری
ضابط دادگستری

بازجویی از متهم مقررات و تشریفات خاص خود را دارد. در بازجویی از متهم استفاده از اجبار و قوه قهریه و اکراه و بهره گیری از کلمات توهین آمیز و مطرح نمودن سوالات تلقینی یا اخلال کننده و نیز پرسش های خارج از موضوع اتهام ممنوعیت دارد و بیانات متهم در پاسخ به این دسته سوالات و اظهاراتی که حاصل از اجبار و اکراه باشد بلا اثر بی اعتبار خواهد بود و تاریخ  و زمان مدت بازجوئی باید  در برگه هایی صورت مجلس مندرج گردد و به امضا اثر انگشت متهم برسد.

بازجویی از اشخاص خاص هم باید با دقت بیشتری انجام شود. مثلاً بازجویی و تحقیق از  زنان  و اشخاص نابالغ در شرایطی که امکان داشته باشد باید به وسیله ضابطان آموزش دیده زن و با رعایت قوانین شرعی صورت گیرد.