طبقات و درجات ارث در قانون|شیوه ارث بری|

طبقات ارث چیست ؟

طبقات ارث
طبقات ارث

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی طبقات ارث چیست؟ و شرایط طبقات ارث پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله طبقات و درجات ارث در قانون

مقدمه طبقات ارث

بعد از آن که شخصی در جامعه فوت کند، اموال و  دارایی از او بر جای می‌ماند که میان خانواده و نزدیکان متوفی تقسیم می شود. این تقسیم بندی در قانون مدنی با عنوان قواعد و قوانین ارث مقرر شده است که بخش اصلی این مباحث وراثت از آن برداشت شده است.

 مفهوم ارث

در معنای لغوی به مفهوم ماترک و ترکه است و در اصطلاح انتقال قهری دارایی و حقوق مالی شخص متوفی به وراث می باشد. بعد از فوت متوفی دارایی های به جای مانده از او ترکه نام می‌گیرد.

طبقات و درجات در ارث

طبقه اول

پدر و مادر و فرزندان متوفی در طبقه اول ارث جای می‌گیرند و شیوه درجه بندی آن ها بدین ترتیب است که پدر و مادر و فرزندان در درجه اول و فرزندان فرزندان این طبقه در درجه دوم و فرزندان نوه در درجه سوم طبقه اول واقع می شوند.

طبقه دوم

شامل پدربزرگ و مادربزرگ و خواهر و برادر و خواهر زادگان و برادر زاده ها نمی گردد. یعنی پدر و مادر مادر و مادر و پدر پدر به اضافه خواهر و برادر متوفی در درجه اول واقع می‌شوند و پدر و مادر پدر بزرگ و مادر بزرگی که در قید حیات باشد به اضافه خواهرزادگان و برادر زادگان متوفی در درجه دوم از طبقه دوم قرار می گیرند.

طبقه سوم

که آخرین طبقه می‌باشد، در برگیرنده ی عمو و عمه و خاله و دایی و فرزندان آن‌ها است. عمو و عمه و دایی ها خاله ها در  درجه اول و فرزندان آن ها یعنی پسر عمو دختر خاله پسر عمه و دختر دایی و ذیل آن ها در درجه دوم از طبقه سوم واقع می شوند.

همسر و طبقه ارث بری

طبقات ارث
طبقات ارث

در طبقات وراث شخصی وجود دارد که در هر شرایط ارث خود را برداشت می‌کند. اما در هیچ کدام از طبقات قرار نمی‌گیرد. همسر در قانون مدنی در هیچ کدام از طبقات ارث نیست و در کنار هر طبقه ای که در قید حیات باشد سهم الارث خود را می‌گیرد و هیچ یک  از خویشاوندان مانع ارث بردن او نخواهد شد. مثلاً پدر و مادر متوفی مانع ارث بری خواهر و برادر او می شود. چون همان طور که قبلاً هم اشاره شد پدر و مادر در طبقه اول و خواهر و برادر در طبقه دوم واقع می‌شوند و هر کس که در طبقه اول حضور داشته باشد، نوبت به طبقه بعد نخواهد رسید. اما برخلاف آن  در مورد همسر با وجود آن که پدر و مادر و فرزندان در طبقه اول وجود داشته باشد مانع ارث بری او نمی شود.

شیوه ارث بری در قانون ایران

روش ارث بردن طبقات مذکور به اضافه درجاتی که در مورد آن ها صحبت شد بدین ترتیب است که نخست طبقه اول اگر کسی در این طبقه در قید حیات باشد، مثلاً شخص متوفی فرزند و مادر و پدرش زنده باشند دیگر نوبت به طبقه دوم و سوم نمی رسد. هر آن چه که از اموال به جای بماند در همان طبقه اول تقسیم ترکه صورت می‌گیرد. اما اگر در طبقه اول شخصی در قید حیات نبود، به سراغ طبقه دوم رفته و مثلاً چنان چه پدربزرگ و مادربزرگ متوفی در قید حیات باشند یا خواهر و برادری داشته باشد هر آن چه از او به جای مانده است میان آن ها تقسیم می شود.

لازم به ذکر است که تا زمانی که درجه اول حاضر باشد نوبت به درجه دوم نمی رسد و موضوع درجات بعدی فقط در صورتی است که در درجه اول حاضر نباشد و سرانجام اگر طبقه دوم ارث زنده نباشد یا  وجود نداشته باشد به سراغ طبقه سوم رفته که شامل عمو و عمه و دایی و خاله و فرزندان آن ها که در درجه دوم از طبقه سوم می باشد، می روند و دارایی و ترکه متوفی بر اساس قوانین ارث میان آن ها تقسیم می‌شود.

امری بودن قانون ارث

ارث از دسته مقررات امری تلقی می شود. زیرا در قوانین و مقررات اصل بر امری بودن می باشد و قاعده معینی ندارد. اما باید اشاره کرد که در اصل مقرراتی که با نظم عمومی و اخلاق حسنه و احوال شخصیه و اهلیت و شرایط اساسی صحت معامله و عقود غیر مالی از جمله نکاح و ارث مرتبط می باشد امری تلقی می‌شود و فقط مقرراتی که به اموال و آثار مالی  قراردادها ارتباط دارد جزو قوانین تکمیلی خواهد بود و بر خلاف آن می‌توان تراضی نمود. ارث از جمله احوال شخصیه می باشد و مشخصا از قوانین امری تلقی می‌شود و بر خلاف آن نمی‌توان به توافق رسید.

طبقات ارث
طبقات ارث

به این مفهوم که نمی‌توان شخصی را از ارث محروم کرد و شخصی را به ارث وارد نمود. مثلاً در ازدواج موقت شرط ارث بری  از یکدیگر باطل خواهد بود و نیز اگر در ازدواج دائم شرط قرار داده شود که زن و شوهر از هم ارث می برند باطل خواهد بود. چون قوانین ارث امری تلقی می شود.

تقسیم بندی خویشاوندان

از جمله مواردی که ضرورت دارد در بحث طبقات و درجات ارث راجع به آن اشراف داشت، تقسیم خویشاوندان می‌باشد.

خویشاوندان نسبی

به رابطه‌ای که بین دو شخص به واسطه تولد به وجود می‌آید رابطه نسبی اطلاق می شود. رابطه نسبی امکان دارد به شکل مستقیم صورت بگیرد مثل رابطه پدر با دختر و پسرش یا بر اثر واسطه انجام شود مثل رابطه بین دو خواهر یا دو برادر که بر اثر پدر با یکدیگر ایجاد شده و آنها خویشاوند شده اند.

خویشاوندان سببی

منظور از خویشاوندان سببی خویشاوندانی می باشد که رابطه ی آن ها بر اثر ازدواج به وجود آمده است. یعنی رابطه‌ای که بین دو شخص به واسطه ازدواج حاصل شود به آن رابطه سببی اطلاق می شود. مانند رابطه ای که زن با ازدواج با پدر شوهر و مادرشوهرش می‌یابد.

سهم الارث اولاد

چنان چه فرزند میت دختر باشد و فقط یک دختر و پدر و مادر را دارا باشد ،دختر نیمی از ارث و پدر و مادر به اندازه تعیین شده در قانون ارث می‌برند. حال اگر متوفی دارای دو دختر و پدر مادر باشد دختران دو سوم از میراث را برداشته و پدر و مادر به اندازه تعیین شده در قانون ارث خواهد برد. اگر فقط وارثان متوفی یک یا چند دختر باشد کل ارث به آن ها می‌رسد.

البته باید در نظر داشت که قبل از تقسیم ترکه در مرحله اول هزینه کفن و دفن و بدهکاری های متوفی باید کم شود و یا اگر میت وصیتی داشته باشد بر اساس آن عمل گردد و بعد از آن ترکه تقسیم شود.

اگر فرزند متوفی پسر باشد، فرزند پسر از دسته وارثانی می باشد که همواره نزدیک بر است . در قانون اندازه مشخصی برای ارث پدری تعیین نشده مثلاً چنان چه متوفی یک یا چند پسر دارا بوده و پدر و مادر نیز داشته باشد، پدر و مادر یک سوم از ارث را برده و بقیه بین پسران به شکل مساوی تقسیم می شود و یا در شرایطی که میت فقط یک یا چند پسر داشته باشد، کل ارث به آن ها می‌رسد. حال در صورتی که میت هم فرزند دختر و هم فرزند پسر و مضاف بر آن پدر و مادر را نیز دارا باشد به والدین یک سوم از ارث و بقیه به فرزندان می‌رسد. در این صورت دو برابر ارث به پسران و بقیه به دختران خواهد رسید.

سهم الارث اجداد پدری و اجداد مادری

طبقات ارث
طبقات ارث

اگر متوفی فقط پدر و مادر بزرگ داشته باشد کل ارث به آن ها خواهد رسید. البته باید در نظر داشت که اگر در این حالت پدر و مادر بزرگ پدری باشد بر اساس قاعده ذکور دو برابر زنان ارث می گیرند اما اگر پدر و مادر بزرگ مادری باشد کل میراث بین آن ها به شکل مساوی تقسیم خواهد شد و اگر متوفی هم پدربزرگ و مادربزرگ پدری و هم پدربزرگ و مادربزرگ مادری را دارا باشد، اجداد مادر یک سوم از میراث و بقیه آن به اجداد پدری خواهد رسید که در اجداد مادری اگر هر دو در قید حیات باشند ارث بین آن ها به اندازه مساوی تقسیم می‌شود و در اجداد پدری هم اگر هر دوی آن ها زنده باشند مردان دو برابر زنان ارث می برند. حال در صورتی که میت خواهر و برادر نیز داشته باشد اگر خویشاوندان مادری حاضر باشند یک سوم از  ترکه به آن ها می‌رسد و دو سوم باقیمانده به خویشاوندان پدری خواهد رسید.

تقسیم ترکه در خویشاوندان مادری به شکل مساوی و در خویشاوندان پدری مردان دو برابر زنان ارث می برند. البته نکته قابل توجه این که چنان چه خویشاوندان مادری فقط یک خواهر یا برادر باشند منحصراً یک ششم از میراث را به ارث می برند.

سهم الارث طبقه سوم

اشخاصی که در طبقه سوم خویشاوندان نسبی واقع می شوند، مثل عمو و عمه و خاله و دایی و فرزندان آن ها می باشد و البته باید در نظر داشت که این طبقه به دو درجه یا بیشتر نیز تقسیم بندی می شود. درجه اول  عمه و عمو  و دایی می‌باشد و در درجه سوم فرزندان آن ها واقع می‌شود و نیز عمه و عمو و خاله و دایی پدر و مادر و فرزندان آن ها هم در این طبقه قرار می‌گیرند. نکته بسیار قابل توجه آن است که در هنگام تقسیم ارث ابتدا باید سهم الارث زوج یا زوجه پرداخت شود و بعد از آن سهم ارث بقیه داده شود.