عده چیست|شرایط عده|انواع عده|بررسی تخصصی

عده چیست

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی عده چیست؟ و شرایط عده پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله عده چیست

مفهوم عده

مدت زمانی می باشد که زن بعد از طلاق از شوهر یا فوت او باید نگه داشته و قادر به ازدواج با شخص دیگری نمی باشد. در شرع اسلام فلسفه وجودی عده مهیا نمودن زمانی برای رجوع مرد و حفظ حیات جنین شناخته شده است. پس دسته ای از اشخاص آن را یک حکم عالمانه می شناسند یعنی باید بدون پرسش از دلیل اجرا شود و علت آن را هم فقط شرع می داند.

انواع عده

همان طور که قبلاً اشاره شد عده مدت زمانی می باشد که زن باید آن را نگه داشته و سپری کند و طی این مدت قادر نیست ازدواج دوباره با شخص دیگری داشته باشد. در قانون برای عده انواعی ذکر شده است که عموماً با هم متفاوت هستند. عده طلاق و وفات و  عده در موارد نزدیکی به شبهه و عده ی غائب مفقودالاثر.

قانون گذار عده زنی که بر اثر طلاق یا فسخ نکاح از شوهر فارغ شده است به نحو زیر اعلام داشته است:

عده زن حامله

بر اساس ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی عده طلاق زن حامله تا هنگام زایمان او ادامه می یابد. بنابراین اگر با مدت زمان کمی بعد از طلاق، وضع حمل  اتفاق بیفتد عده منقضی می شود و زن دوباره قادر است ازدواج کند.

عده
عده

عده زن نا باردار

با توجه به ماده ۱۱۵۱ قانون مدنی زنی که باردار نیست باید سه طهر عده نگه دارد. مقصود از طهر پاکی زن از عادت ماهانه می باشد و نیز مدت زمان بین دو عادت ماهانه را طهر یا پاکی گویند. چنان چه زن به مناسبت سنش یعنی با این که به سن یائسه نرسیده باشد و در سن زنی باشد که همچنان دارای عادت ماهیانه هستند اما عادت زنانگی نبیند مدت عده سه ماه می باشد.

زنان بی عده در طلاق

عده وفات در عقد دائم و موقت چهار ماه و ۱۰ روز می باشد. جز این که زن باردار شود و  متولد شدن جنین بیش از چهار ماه در روز به طول بینجامد که در این حالت مدت زمان عده تا هنگام زایش فرزند تلقی می‌شود. اما در حالتی که فاصله زمانی بین طلاق و به دنیا آمدن طفل کمتر از مدت مذکور باشد، عده زن همان چهار ماه و ۱۰ روز خواهد بود و به عقیده فقها عده وفات ابعدالاجلین است. یعنی بیشترین مدت در نظر گرفته می شود.

عده در موارد نزدیکی به شبهه

مقصود از وطی به شبهه یا نزدیکی به شبهه آن است که شخصی با  زنی رابطه فیزیکی داشته باشد بر این اساس و عقیده که او همسرش است در حالی که زن او نباشد. مثل آن که عقد ازدواج به شکل باطل انجام شود و اعتقاد بر درستی آن باشد و نزدیکی هم انجام شود.

بعد از آن که رابطه زناشویی و نزدیکی صورت گرفت بطلان و فساد های عقد محرز گردد که در این صورت وطی به شهبه  انجام شده است. چون در هنگام نزدیکی عقد نکاح باطل بوده اما زن و شوهر بنا به درستی آن  نهادند.

قانون مدنی در ماده ۱۱۵۷ مقرر داشته است که زنی که به شهبه با شخصی رابطه نزدیکی برقرار کند ملزم است عده طلاق را در نظر بگیرد. البته باید در نظر داشت که میان فقها در این مطلب که وجود شبهه در وطی به شبهه باید از طرف مرد باشد یا زن یا هر دو نفر اختلاف عقیده وجود دارد.

عده
عده

نظر اکثریت فقها بر آن است که وطی به شبهه از طرف مرد شرط در نظر گرفته می شود و شبهه از طرف زن را دچار شک و ابهام می دانند و بر اساس احتیاط دسته ای هم آن را وطی به شبهه  قلمداد می نمایند. مقنن صراحتا در ماده مذکور شبهه از طرف زن را از موارد وطی به شبهه برشمرده است.

عده در صیغه

بذل مدت و انقضای مدت از دسته شیوه‌های پایان بخشیدن به نکاح موقت است. نکاح موقت از دسته مقررات خاص تشیع می باشد و اهل تسنن مقرراتی راجع به این موضوع ندارند. مدت زمان عده در پایان مدت و بذل مدت اندکی کوتاه تر از طلاق می‌باشد و مدت آن دو پاکی شمرده می شود. در حالتی که در طلاق سه پاکی می باشد.

چنان چه زن در هنگام بذل مدت یا انقضای مدت مطلقه شود مدت زمان عده ی او تا هنگام زایش خواهد بود.

عده پایان مدت و بذل مدت برای زنی که به اقتضای سنش عادت زنانه نمی شود ۴۵ روز در نظر گرفته شده است. زنان یائسه در این صورت عده نخواهند داشت.

عده همسر غائب مفقودالاثر

راجع به زنی که همسر او غایب مفقودالاثر شده است دو فرض پیش می‌آید و قابل تصور است.

1- زنی که شوهر او مفقودالاثر شده است و با اجازه حاکم شرعی طلاق خود را اخذ نموده باید عده وفات نگه دارد.

2- زنی که شوهرش مفقودالاثر شده است و حکم موت فرضی از طرف دادگاه صادر شده است باید عده وفات را نگه دارد.

ازدواج با زنی در عده دیگری

انعقاد عقد ازدواج با زنی که در عده شخص دیگری واقع شده است درست مانند ازدواج با زن ‌شوهردار می باشد.  در صورت نا آگاهی نسبت به عده  و حرمت عقد ازدواج یا یکی از این دو موضوع ، چنان چه رابطه نزدیکی برقرار نشود عقد نکاح باطل خواهد بود، اما حرمت ابدی به وجود نمی‌آید. اما چنان چه یکی از زن و شوهر آگاه و دیگری نسبت به موضوع بی اطلاع باشد، باز در این شرایط هم حرمت ابدی به وجود خواهد آمد.

اگر مردی با زنی که در عده قرار دارد با نادانی نسبت به در عده قرار داشتن زن و حرمت نکاح با او عقد ازدواج را منعقد کند و بعد از پایان عده رابطه ی نزدیکی برقرار نماید، بر اساس نظر بیشتر فقها حرمت ابدی به وجود نخواهد آمد . پس دو عامل سبب حرمت ابدی ازدواج مذکور خواهد شد. یکی آگاهی نسبت به عده و حرمت ازدواج و دیگری نزدیکی در زمان عده، اگر هر یک از این دو مورد وجود نداشته باشد حرمت ابدی حاصل نخواهد شد.

زنا با زن در عده رجعی

اگر زنی در عده رجعی قرار داشته باشد زنا با او سبب حرمت ابدی خواهد شد. چون زنا با این زن در حکم زنا با زن شوهردار تلقی خواهد شد. بنابراین زنا با زنی که در عده ی  وفات و طلاق بائن یا عده دیگری به جز عده رجعی می باشد سبب حرمت ابدی نمی شود.

عده
عده

عده وفات شوهر

شکلی از عده بر اساس متن قرآن و قانون مدت چهار ماه و ده روز می باشد. اگر زن حامله باشد تا زمان زایش طفل، زن در عده می‌ماند. به شرط آن که کمتر از چهار ماه و ده  روز نباشد. به بیان دیگر اگر زن حامله باشد عده تا هنگام وضع حمل ادامه پیدا می کند. اما اگر فاصله فوت شوهر تا زایش زن کمتر از چهار ماه و ده روز باشد عده برابر با  چهار ماه و ده روز خواهد بود.

عده در سایر طلاق ها

از جمله اقسام طلاق، طلاق خلع و مبارات و سه طلاقه می باشد.

در طلاق خلع و مبارات و سه طلاقه تا زمانی که زن به مرد رجوع نکرده باشد عده برقرار است. در طلاق خلع که می‌توان آن را از جمله طلاق‌های توافقی برشمرد و در آن زن به سبب نفرتی که از مرد دارد و با موافقت با مرد مالی را به او هبه می کند تا از بند زوجیت با مرد آزاد شود، به بیان ساده‌تر زن عنوان مهرم حلال و جانم آزاد را بر زبان می‌آورد، قادر است تا پیش از طلاق خلع و حتی بعد از طلاق در مدت زمان عده و تا پیش از اتمام آن به بذل یا فدیه مراجعه کند. در این حالت طلاق خلعی به طلاق رجعی بدل شده و مرد قادر است در زمان عده به زن برگردد. این موضوع راجع به عده در طلاق خلع، راجع به طلاق مبارات هم جاری و صادق است. همان طور که می دانیم در برابر طلاق خلعی طلاق مبارات واقع می‌شود که نفرت و بیزاری زن و شوهر به شکل متقابل و دو طرفه است.

نوع دیگر طلاق سه طلاقه شدن زن است که در آن مرد سه بار پشت سرهم زن را طلاق می دهد. فرقی نمی کند که عقد در هر بار از طلاق حاصل از رجوع یا نکاح جدید باشد. به زبان عامه به این شکل طلاق سه طلاقه گفته می شود .مدت زمان عده سه طلاقه مساوی با سه دفعه پاکیزگی و سه طهر تلقی می شود.

به بیان دیگر چنان چه زنی باردار نباشد، روز بعد از انعقاد و جاری شدن صیغه طلاق عادت ماهیانه شود و بعد از آن پاک گردد یک پاکی برای او شمرده می شود و وقتی دوباره عادت ماهیانه شود و پاک شود پاکی دوم تلقی می‌شود و وقتی بار سوم عادت ماهیانه شود و پاک گردد پاکی سوم شمرده می‌شود. پایان این پاکی برابر است با آغاز عادت ‌ماهیانه چهارم. در این صورت عده طلاق برای این زن خاتمه می یابد و قادر است که ازدواج دیگری را انجام دهد.

عده فسخ نکاح

اگر بخواهیم در مورد فسخ به طور خلاصه توضیح دهیم از جمله موارد انحلال نکاح تلقی می شود که با توجه به عیوبی که در زن و مرد وجود دارد یا فریبی که در ازدواج صورت گرفته است یا تخلف از شرط صفت واقع شده است، فسخ نکاح محرز می شود.

عده
عده

در نظر گرفتن این که طلاق و فسخ نکاح با هم تفاوت هایی دارند و تشریفاتی که در طلاق انجام می‌شود در فسخ نکاح وجود ندارد و از جمله شرایط طلاق حضور دو مرد عادل و شاهد و جاری شدن صیغه طلاق است که در فسخ نکاح ضرورتی به آن نمی باشد. از جمله شباهت های فسخ نکاح و طلاق هم باید عده این دو را در نظر گرفت که برابر تلقی می‌شوند.