عقد جعاله|شرایط جعاله|نکات مهم عقد جعاله که باید بدانید

عقد جعاله چیست

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی عقد جعاله چیست؟ و شرایط عقد جعاله پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله عقد جعاله چیست

مفهوم جعاله

جعاله از جمله عقود معین قانون مدنی محسوب می شود و در ماده ۵۶۷ قانون مدنی از آن صحبت شده است. در تعریف جعاله باید گفت که شخصی در مقابل انجام کاری مزدی را می‌گیرد و نیز در یک تعریف دیگر باید گفت که جعاله، التزام شخص به پرداخت پاداش و اجرت در برابر کاری می باشد. فرقی ندارد که شخص عامل یعنی آن شخصی که کار را انجام می‌دهد معین و معلوم و مشخص باشد یا خیر.

به عبارت دیگر از جمله مصادیق و مثال های جعاله، مژدگانی است. مثلاً شخصی مزدی را برای کسی که وسیله گم شده‌ی او را بیابد وضع می‌کند که اگر آن شی گم شده را یافت فلان مبلغ را به او اعطا می‌کند. این موضوع شکلی از جعاله خواهد بود.

طرفین عقد جعاله

عقد جعاله
عقد جعاله

در عقد جعاله مانند بقیه قراردادها دو طرف عقد اسم به‌ خصوصی دارا می باشند. شخصی که کار را سفارش می‌دهد یعنی قصد دارد که شخص دیگری آن فعالیت را به انجام برساند و برای آن مزد وضع می‌کند جاعل خوانده می‌شود و آن شخصی که آن کار به خصوص را انجام می‌دهد، عامل خواهد بود . مزد و مبلغ و وجه پولی که برای انجام کار مذکور از سوی جاعل پیش بینی می شود، در اصطلاح  جعل نامیده می شود.

لزوم عقد جعاله

قراردادها از نظر پایبندی به دو دسته لازم و جایز قابل تقسیم بندی می باشند. عقد جعاله هم دارای شکل خاصی است و از جمله قراردادهای جایز محسوب می شود. جواز این قرارداد و بر هم زدن آن تا هنگامی میسر است که عامل کار مورد سفارش را به انجام نرسانده است. اما همین که کار را انجام داد و  با خاتمه ی کار به منظور حفظ حقوق عامل قرارداد از جایز به لازم  تبدیل می شود و او دارای حق فسخ می‌گردد. جز بر اساس موارد مشخص.

بنابراین پیش از انجام کار، عقد جعاله جایز خواهد بود و هر کدام از دو طرف این امکان را دارند که آن قرارداد را برهم بزنند و از آن رجوع نمایند. اما همین که کار پایان یافت رجوع در قرارداد جعاله میسر نیست. در یک مثال باید گفت که در میانه ی کار که عامل قسمتی از آن را به انجام رسانیده است، اما هنوز به شکل کامل صورت نگرفته و رجوع می نماید در این حالت شرایط عامل به چه صورت در می آید؟ در پاسخ به این سوال باید گفت این رجوع قابل قبول است و عامل حق دریافت اجرت المثل آن قسمت از کاری را که انجام داده است خواهد داشت.

مفهوم کلی عقد و انواع عقد

اقسام عقد جعاله

در یک طبقه‌بندی  عقد جعاله به جعاله ی خاص و عام قابل تقسیم می باشد.

جعاله خاص

در جعاله خاص انجام کار برای یک فرد مشخص می باشد و طرف مخاطب باید یک یا چند شخص خاص می باشد. مثلاً شخص الف شخص ب را خطاب می‌کند که اگر فلان کار را انجام دهد ، مبلغی را  به او می‌پردازد. در این جا فقط شخص ب این اجازه را دارد که آن کار را انجام دهد و چنان چه شخص دیگری آن عمل را به انجام برساند برای او دستمزدی قرار داده نشده است .

جعاله عام

در جعاله ی آعلمن شخص مخاطب محدود به یک یا دو نفر نمی باشد و راجع به عموم کار صورت می‌گیرد. یعنی هدف جاعل بسیار اهمیت دارد که چه شخصی کار را به انجام برساند. مثلاً موقعی که چیزی یا وسیله ای گم می‌شود و آگهی  و اعلامیه تدارک دیده می‌شود و در آن قید می گردد که اگر شخصی آن را بیابد فلان مبلغ به او تقدیم می شود. حال امکان دارد وسیله گمشده کیف پول یا پرنده خانگی باشد، مخاطب خاصیدر این اگهی قید نشده است. بلکه هرکس گمشده را بیایبد شایسته ی پاداش خواهد بود.

تفاوت جعاله با اجاره اشخاص

دو مفهوم درست است که دارای شباهت هایی هستند اما کاملاً از هم متمایز می‌شوند.

عقد جعاله
عقد جعاله

– در اجاره اشخاص مجیر همواره فرد مشخصی نمی باشد. اما در عقد جعاله امکان دارد شخصی که کار را انجام می‌دهد یعنی عامل معین باشد.

-در عقد اجاره اشخاص، قرارداد لازم است. اما جعاله عقدی جایز به شمار می آید و فقط با اتمام کار به قرارداد لازم تبدیل می شود و قبض در آن شرط لزوم خواهد بود می باشد و تعهد از همان ابتدا برای شخص عامل ایجاد می شود و با انجام کار مورد تعهد، جاعل به منظور پرداخت جعل  مکلف  و متعهد می شود.

-در اجاره اشخاص از آن جایی که اساسش بر مغابنه می باشد، بنابراین نیازمند دانش تفصیلی  نیز است. اما در جعاله به علم تفصیلی نیازی نیست و موضوع آن می تواند مورد شک و تردید باشد.

شرایط مورد جعاله

عملی که جعاله برای آن مشخص شده است باید شرایطی داشته باشد:

– مثلاً مشروع و عقلایی باشد. بنابراین چنان چه فردی در جمع خطاب کند که اگر کسی فلان شخص را بزند این مبلغ به او پرداخت خواهد شدف این موضوع باطل است .چون مشروعیت ندارد.

-دوم این که عمل موضوع جعاله باید دارای سود باشد و بیهوده نباشد. مثلاً اگر خطاب به شخصی گفته شود اگر فردی در تاریکی مطلق به قبرستان رفته و برگردد فلان مبلغ به او پرداخت می شود. در این حالت هم جعاله باطل است. جز آن که قصد مشروعی برای آن وجود داشته باشد.

– مورد سوم که فقها به آن اشاره داشته اند این که مورد جعاله نباید کاری باشد که انجام آن به وسیله شخص، از سوی خدا واجب باشد. مثلاً شخصی خواندن نماز های روزانه خود را به کسی واگذار کند که این موضوع هم باطل خواهد بود.

عقد جعاله
عقد جعاله

– مورد چهارم آن است که به شخصی در قرارداد جعاله، اجرت پرداخت می‌شود که از سوی جاعل تقاضای انجام آن کار داده شده باشد. .بنابراین اگر فردی بدون تقاضای جاعل کاری را انجام دهد به او چیزی تعلق نمی گیرد. – مورد پنجم آن که اگر شخصی امروز خطاب به فردی کاری را تقاضا کند و مثلاً آگهی نماید که هر کسی گم شده ی او را می‌یابد به او  مزد تعلق می گیرد اما اگر فردی از روز پیش از اعلامیه آن را پیدا کند و به صاحبش بدهد به  او مزد نمی رسد و ضرورت دارد آن را حتماً به صاحبش  بدهد و امکان دارد مستحق اجرت المثل باشد.

آثار و احکام جعاله

-امکان رجوع هر یک از طرفین- بر اساس ماده ۵۶۵ قانون مدنی جعاله تعهدی جایز می باشد تا زمانی که کار به پایان نرسیده است هر کدام از متعاملین قادر هستند، رجوع کنند و باید جاعل اجرت المثل کار عامل را بپردازد. مقصود از تعهد در ماده جاری همان عقد جعاله می باشد که هر یک از جاعل و عامل مثل هر قرارداد جایز دیگری حق فسخ را در اختیار خواهند داشت.

اما از نظر وضعیت خاص جاعل به جای حق فسخ قانون حق رجوع در آن در نظر گرفته شده است و او حق رجوع خواهد داشت و این حق رجوع راجع به پیش از اتمام کار می باشد.

امانت بودن مال موضوع جعاله- بر اساس ماده ۵۶۹ قانون مدنی مالی که جعاله برای آن در نظر گرفته شده است از زمانی که به عامل پرداخت می شود تا به جاعل داده شود در دست او امانی خواهد بود. پس بر اساس ماده ۶۱۴ قانون مدنی مقرر شده است که امین، ضامن طلب و نقص مالی که به او داده شده است نیست جز در صورتی که زیاده‌روی یا کم رویی کند و اگر این اقدام را انجام دهد، ضامن هر شکل نقص و زیان و آسیب به مال می باشد. حتی اگر طلب و نقصان به استناد اعمال او نباشد.

زمان استحقاق جعل

بر اساس ماده ۵۶۷ قانون مدنی هنگامی عامل مستحق دریافت اجرت می شود که آن چه را مدنظر بوده است را تسلیم کند یا کار را انجام داده باشد. از جمله تفاوت های جعاله و اجاره نیز در همین مورد است. چون در اجاره اجیر به وسیله عقد اجاره مستحق اجرت المسمی می شود. اگر چه قادر نیست آن را درخواست کند. جز این که عمل را انجام دهد. اما در جعاله این چنین است که عامل مستحق تسلیم متعلق به جعاله با انجام کار می گردد.

فسخ جعاله

فسخ  جعاله امکان دارد پیش از شروع کار یا بعد از شروع کار و پیش از خاتمه عمل باشد. در شکل نخست عامل حقی نسبت به جاعل پیدا نمی‌کند. چون هنوز کاری انجام نشده است تا مستحق دریافت اجرت باشد. اما چنان چه قرارداد جعاله در میانه ی کار از سوی جاعل فسخ شود باید اجرت المثل عمل پرداخت شود.

عقد جعاله
عقد جعاله

اما چنان چه فسخ اجاره از طرف عامل و در میانه ی مدت انجام کار، صورت بگیرد، عامل راجع به خسارت و یا اجرت المثل حقی ندارد. چون عامل پیش از از احراز نتیجه با اراده و میل خودش از ادامه ی کار دست کشیده است و اجرت در عقد جعاله در برابر نتیجه پرداخت می‌شود و اقدامات مقدماتی که برای رسیدن به نتیجه صورت می‌پذیرد اجرتی نخواهد داشت. به همین سبب در ماده ی ۵۶۷ قانون مدنی مقرر شده است که عامل هنگامی استحقاق دریافت مزد را خواهد داشت که موضوع جعاله را پرداخت کرده باشد یا کار موضوع جعاله را انجام دهد.

ویدیو حق فسخ قرارداد

 

بطلان جعاله

در برخی موارد امکان دارد بطلان عقد جعاله اعلام گردد. در این حالت اگر بخشی از عمل مقدماتی جعاله صورت گرفته باشد، عامل استحقاق دریافت اجرت المثل را خواهد داشت.

چون آن بخش از کار را عامل بر اثر دستور جاعل به انجام رسانیده است و بر اساس ماده ۳۲۶ قانون مدنی  استحقاق دریافت اجرت عمل را خواهد داشت.

جز این که مشخص شود که با هدف رایگان انجام داده است و نیز اگر عامل عمل را به انجام برساند یا موضوع جعاله را تسلیم جاعل کند، استحقاق دریافت اجرت المثل عمل خود را خواهد داشت و چه این که عالم یا جاهل به بطلان باشد. بنابراین آگاهی یا عدم آگاهی جاعل به بطلان قرارداد اثری نخواهد داشت.