عقد مزارعه|شرایط عقد مزارعه|نکات مهم عقد مزارعه

عقد مزارعه چیست

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی عقد مزارعه چیست؟ و شرایط عقد مزارعه پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله عقد مزارعه چیست

مفهوم مزارعه

مزارعه در لغت به مفهوم با همدیگر کاشتن می باشد و در حقوق بر اساس یک عقد مزارعه، یکی از دو طرف در معامله زمینی را برای مدت معینی به فرد دیگری می دهد تا در آن زراعت کند و محصولی که از آن به دست می‌آید را میان یکدیگر تقسیم می‌کنند. در اصطلاح حقوقی مالک را مزارع و شخصی را که زراعت می‌نماید، عامل می نامند. در عقد مزارعه هیچ که از دو طرف حق بر هم زدن عقد را نخواهند داشت. جز در موارد خاص حقوقی.

مدت عقد مزارعه

وکیل حقوقی  می گوید : در عقد مزارعه حتماً باید مدتی معین شود که در چه مدت زمانی مزارع زمین را به عامل می دهد. مدت معین شده باید برای محصول مورد نظر کافی باشد و گرنه اگر این مدت متناسب با محصول نباشد، عقد باطل خواهد بود و اگر مدت زمان تعیین نشود، معامله هیچ نفع عقلایی و مشروعی برای طرفین خواهد داشت و چون شانسی و تصادفی می باشد، باطل است.

در عقد مزارعه ضرورتی ندارد که مزارع حتماً مالک زمین باشد. اما باید منافع آن را مالک  باشد. شخصی که در زمین مورد مزارعه به مدت اقامت یا عمر خود حق انتفاع در آن زمین را دارد قادر خواهد بود، زمین را به مزارع بدهد یا وصی و ولی و قیم و متولی یا وکیل ان زمین باشد. که بر فرض مثال قدرت زراعت نداشته باشد و زمین را برای کشت به شخص دیگری بدهد و با داشتن حق تصرف به عنوان مزارع آن زمین شناخته شود.

عقد مزارعه
عقد مزارعه

زمین هایی که پیشینه احیا و عمران ندارند و تحت عنوان اراضی موات شناخته می شوند، قادر نخواهند بود مورد عقد مزارعه قرار بگیرند. زمینی که برای مزارعه مد نظر است باید برای کشت محصولی که به منظور مزارعه تعیین شده است، آمادگی داشته باشد. هرچند که نیاز به اصلاحاتی در آن زمین باشد. مثلاً اگر زمین برای کشت جو آماده شده است، بر اساس عقد مزارعه اگر برای کشت گندم در نظر گرفته شود، عقد مضارعه باطل خواهد بود.

همچنین در زمین مورد مزارعه باید دسترسی به آب وجود داشته باشد. مساحت زمین مورد مزارعه باید مشخص و معین باشد. که مقدار زمین نمی ‌تواند  به وسیله ملاحضه یا معین نمودن مساحت و اوصاف تعیین شود.

مفهوم کلی عقد و انواع عقد

تعیین سهم در عقد مزارعه

در عقد مزارعه حتماً باید سهم دو طرف یعنی مزارع و عامل به شکل سریع مشخص و تعیین شود. مثلاً این که همه ی  سهم یا ثلث یا نصف باشد و اگر به شیوه های دیگری تعیین شود، به طور دقیق معلوم شود.

نوع زرع در مزارعه

آن چه قرار است در عقد مزارعه کاشته شود، باید معین شود. جز این که بر اساس عرف تعیین شده باشد که دیگر در این صورت نیازی به درج نوع محصول در قرارداد مزارعه نمی باشد و چنان چه عقد به طور مطلق برای زراعت در اختیار عامل قرار گرفته باشد او اختیار خواهد داشت که هر شکل محصول را در زمین کشت کند.

 هزینه عقد مزارعه

طبق نظر مشاور حقوقی هزینه‌هایی که برای عقد مضارعه ضرورت دارد باید از سوی دو طرف معامله مشخص شود. مثلاً برای مشخص نمودن نحوه تهیه نمودن بذر در زراعت باید مشخص شود که بذر مثلاً از سوی مالک یا کشاورزی یا به صورت اشتراکی خریده می شود .در شرایطی که این موضوع تعیین شود عقد مزارعه باطل خواهد بود.

کاهش محصول در مزارعه

اگر عامل در عقد مزارعه در رسیدگی و حفاظت از بذر کوتاهی و قصور نماید و میزان محصول بر اثر این قصور کاهش یابد، اگر کوتاهی و عدم توجه او پیش از رسیدن محصول باشد عامل در مورد کسری محصول ضامن نخواهد بود. اما  مالک حق فسخ معامله را دارد و باید اجرت المثل زمین را دریافت کند. اما در صورتی که این کوتاهی بعد از روییدن محصول انجام شود، عامل در مورد خسارت وارد شده ضامن است.

شرط ضمن عقد در مزارعه

وکیل پایه یک دادگستری هر یک از دو طرف معامله در عقد مزارعه قادرند شروطی یا شرطی برای همدیگر تعیین کنند. اما این نکته را باید در نظر داشت که این شرط ها نباید بر خلاف شرع و مقتضای ذاتی عقد باشد. مثلاً این امکان وجود دارد و جایز است که مالک زمین شرط کند که مضاف بر سهمش از محصول زرع مبلغی  را هم از عامل دریافت کند. شرط ضمن عقد در هر شرایطی صحیح است حتی  اگر محصول زراعی زائل شود.

فوت یکی از متعاملین

عقد مزارعه
عقد مزارعه

اگر یکی از دو طرف این مزارعه یعنی عامل یا مزارع به هر دلیلی فوت کند عقد مزارعه باطل نمی شود. چون در صورت فوت مالک حتی اگر اصل زمین مورد مزارعه به وراثت برسد، منافع آن زمین تا پایان قرارداد مزارعه در اختیار کشاورز و متعلق به او است و چنان چه کشاورز فوت کند ورثه باید ادامه کار را انجام دهند یا شخص دیگری را برای ادامه این کار بگمارند.

حقوق و تکالیف عامل

عامل در مقابل ادوات کشاورزی و زمین در حکم امانت دار خواهد بود و امانت دار تا وقتی که تعدی و تفریط نکند نسبت به تلف یا نقص و عیبی که در وسایل و ابزار مورد امانت ایجاد می شود مسئول و ضامن نخواهد بود.

عامل زمین باید هر شکل  اقدامات و اعمالی که برای زراعت محصول و کشت آن ضرورت دارد، در زمان مناسب آن صورت دهد. اما اقداماتی که برای پیش از زراعت لازم و ضروری است، مانند صاف کردن زمین و شیار کشی در اصل بر عهده عامل نمی باشد. جز این که در قرارداد میان متعاملین در مورد این موضوع تصریح شده باشد.

اگر عامل نسبت به وظایفی که بر عهده دارد خودداری نماید یا در اواسط کار از کار کردن صرف نظر کند، مزارع قادر است او را به  اعمال اجبار کند و اگر الزام او بی‌تاثیر باشد، دادگاه رای می‌دهد تا از اموال عامل شخصی دیگر برای این کار اجیر شود و تکالیف عامل را انجام دهد.

اگر عامل دارایی نداشته باشد مزارع قادر خواهد بود عقد مزارعه را فسخ کند و چنان چه فسخ نکند قادر است اجرت المثل زمین و اجرت بقیه وسایل و ابزاری را که به عامل داده است از او دریافت کند. اما در این حالت حق مطالبه سهم محصول زرع یا زیان و خسارت وارده را نخواهد داشت. اما اگر عامل در میان کار زرع، کار را رها نماید و این عمل او سبب نقص و زیان به محصولات کشت شده شود، مزارع این حق را می یابد که ما به ال فاوت قیمت را دریافت کند.

عامل در حد معمول مسئول است که از زراعت مواظبت و نگهداری کند و چنان چه از این کار خودداری نماید و به این سبب محصول کم شود یا زیان و خسارت دیگری به مزارع وارد کند، عامل ضامن خسارت و ما به التفاوت خواهد بود.

مخارج و هزینه های کاشت و برداشت محصول مانند آبیاری بر دوش عامل است. جز این که خلاف این مسئله تصریح شود یا عرفا بر خلاف این امر در محل انجام شود. پرداخت مالیات راجع به سهم عامل هم بر عهده خود شخص عامل می باشد.

عامل مکلف است آن شکل و نوع محصولی را بکارد که میان خودش و مزارع مشخص شده است یا  محصولی را زرع کند که از نظر زیان و ضرر به مزارع کمتر یا مساوی باشد و اگر این اقدام را انجام ندهد و ضرری را که مورد مقصود مزارع بوده است را کاشت نکند، مالک حق فسخ معامله را خواهد داشت. اگر نوع زرع در عقد مزارعه درج شده باشد و عامل خلاف آن عمل کند، معامله باطل خواهد بود و عامل مسئولین ضرر می باشد.

در عقد مزارعه چنان چه مباشرت عامل به عنوان شرط ضمن عقد تعیین شده باشد، عامل این امکان را دارد برای زراعت شخصی را اجیر نماید یا با فرد دیگری مشارکت کند. ولی حق انتقال معامله و واگذاری آن به شخص دیگر یا واگذار کردن زمین مورد مزارعه به فرد دیگر را نخواهد داشت مگر با اجازه مزارع.

مزد فردی که برای انجام امور زراعت اجیر می شود و کارگری که برای این فعالیت‌ها به کار گرفته می‌شود، باید از سوی عامل پرداخت شود. جز این که بر خلاف این موضوع میان عامل و مزارع تعیین تکلیف شده باشد.

حقوق و تکالیف مزارع

عقد مزارعه
عقد مزارعه

مزارع مکلف است تا زمین مورد زراعت را به عامل تسلیم نماید و چنان چه از این کار خودداری کند، عامل قادر است از سوی دادگاه او را  به تسلیم زمین اجبار نماید و چنان چه الزام عموم میسر نباشد، عامل حق فسخ عقد مزارعه را خواهد داشت.

مزارع قادر است ملک مورد مزارعه را به شخص دیگری واگذار کند و این انتقال ماهیتاً برای عقد مزارعه مشکلی به وجود نمی آورد. چنان چه کسی که زمین مزارعه به او واگذار شده است نسبت به عقد مزارعه  ناآگاه باشد حق فسخ معامله را خواهد داشت.

عوارض و مالیات زمین در اصل بر عهده مالک زمین می باشد. جز این که شرط خلاف آن در عقد ذکر شده باشد. هزینه های راجع به ملک ارتباطی به زراعت ندارد و اصولاً بر دوش مالک می باشد. جز این که برخلاف آن در عقد شرط شده باشد. 

ابطال عقد مزارعه و عوامل آن

عقد مزارعه
عقد مزارعه

اگر یکی از طرفین یا هر دو طرف اهلیت نداشته باشند یا قابلیت کشت زمین را نداشته باشند و یا این که زمین اصلاً وجود نداشته باشد، عقد مزارعه باطل خواهد بود. وقتی موارد ابطال مزارعه به وجود می آید و در آن هنگام کشت مورد نظر در زمین زرع نشده باشد زمین و عوامل زراعت به مالک آن مسترد می‌شود. اما اگر در زمین کشت صورت گرفته باشد، همه ی محصول به دست آمده متعلق به صاحب آن خواهد بود و طرف دیگر حق دریافت اجرت المثل را دارد. چنان چه بذر میان عامل و مزارع به صورت اشتراکی تهیه شده باشد، محصولی که از آن ناشی می‌شود نیز میان آن ها تقسیم می‌شود و اجرت المثل هر طرف به طرف دیگر پرداخت خواهد شد.

اگر هیچ کدام از عامل و مزارع مالک بذر نباشند و بذر مال شخص ثالث باشد، همه محصول زراعت متعلق به شخص ثالث خواهد بود و عامل و مزارع فقط حق دریافت اجرت المثل را دارند و هنگامی که عقد مزارعه باطل شود، مزارع هر زمان که تمایل داشته باشد قادر خواهد بود صاحب ذر را اجبار کند که زرع را قلع و قمع نماید و قادر است با کسب اجرت اذن دهد  که کشت تا هنگام برداشت محصول در زمین باقی بماند و از بین نرود.