عقد کفالت در قانون مدنی|شرایط عقد کفالت|ارکان عقد کفالت|

عقد کفالت چیست

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی عقد کفالت چیست؟ و شرایط عقد کفالت پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله عقد کفالت

مفهوم عقد کفالت

کفالت عقدی مانند عقد اجاره می‌باشد که قوانین آن در قانون مدنی مقرر شده است. اما نکته قابل توجه آن است که کفالت رابطه بسیاری در دادرسی به جرم ها می یابد و در دادگاه‌های کیفری مورد عنایت است و کاربرد آن برای اشخاصی است که اتهام آن ها در دادگاه کیفری مورد دادرسی واقع می‌شود و مقامات قضایی به جهت دسترسی در هر هنگام که ضرورت داشته باشد قرار کفالت را صادر می نمایند و از متهم درخواست دارند فردی را به عنوان  کفیل معرفی کند.

همان طور که در ماده ۲۱۷ قانون آیین دادرسی کیفری به صراحت مقرر شده است به منظور دسترسی به متهم و حضور به موقع و جلوگیری از فرار و مخفی شدن او و تضمین حقوق بزه دیده برای جبران ضرر و زیان او و بازپرس بعد از تفهیم اتهام و تحقیق لازم در صورت وجود دلایل کافی قرار کفالت و تامین را صادر می کند.

مفهوم کفیل

عقد کفالت
عقد کفالت

فردی که به دادسرا معرفی می گردد و حاضر شدن متهم در این جایگاه قضایی را ضمانت می‌کند کفیل نامیده می شود. این فرد در حقیقت  عملی حقوقی انجام داده و با قصد خود برای خودش تعهد مالی به بار می‌آورد. پس باید شخص دارای عقل و بلوغ باشد که قدرت قانونی به منظور اداره دارایی خود برخوردار باشد.

از سوی دیگر باید توانایی مالی پرداخت وجه الکفاله را نیز در اختیار داشته باشد. دادرسی به این عنوان بر دوش بازپرس و دادستان می باشد. نکته دیگر که باید به آن توجه داشت این که شرکت‌های خصوصی هم چنان چه شرایط لازم را داشته باشند بر اساس قانون قادر هستند کفالت متهم را به عهده بگیرند.

مسئولیت کفیل

بر اساس آن چه که پیشتر گفته شد هر موقع که حضور متهم در پیشگاه مقام قضایی ضرورت داشته باشد اول احضاریه برای  او ارسال می شود و چنان چه حاضر نشد و هیچ دلیل قانونی برای عدم حضورش نداشت به کفیل آگاهی داده می‌شود که به مدت ۳۰ روز متهم را به مرجع قضایی احضار کند.

چنان چه کفیل قادر نباشد در  این مدت متهم را حاضر نماید باید وجه الکفاله را به صندوق دولت واریز کند. چنان چه پس از آن که مبلغ به صندوق دولت واریز گردید، متهم به مرجع قضایی حاضر شد و حتی در دادگاه حضور یافت وجه الکفاله را نمی توان از صندوق دولت برداشت کرد و به کفیل برگرداند.

مشخصات کفیل

هر فردی قادر نیست کفیل شود. در نزد مقام قضایی کفیل باید دارای اعتبار باشد. مقام قضایی است که حکم کفالت را صادر می‌کند. کفیل نباید در نزد او مبلغ کفالت اش مورد شک و ابهام باشد. از جمله مسائل بسیار مهمی که برای پذیرش کفالت ضرورت دارد و بسیار حائز اهمیت است این که کفیل باید دارای فیش حقوقی باشد. به انضمام فیش حقوقی کارت شناسایی و فیش حقوقی اشخاص کارمند یا استخدام دولتی و شرکت های خصوصی ضرورت دارد. یا پروانه کسب و سند مالکیت اتومبیل یا کارخانه یا کارت بازرگانی و مانند آن می‌تواند احراز کننده اعتبار کفیل باشد و نیز قاضی قادر است اعتبار کفیل را به واسطه پاسگاه انتظامی و تحقیق از مطلعان کسب کند.

مفهوم قرار کفالت

عقد کفالت
عقد کفالت

قرار کفالت از رایج‌ترین قرارهای تامین کیفری در نظام قضایی ایران تلقی می شود.. این قرار به این مفهوم است که دادسرا از متهم تقاضا دارد فردی را در جایگاه ضامن به مقام قضایی معرفی کند. این شخص که کفیل معرفی می گردد، متهم را در نزد قاضی را ضمانت می نماید. یعنی تعهد می‌کند که اگر متهم حضور نیافت او حاضر می‌شود و در صورت عدم توانایی برای حضور متهم مبلغی به صندوق دولت واریز می شود.

این مبلغ و جه الکفاله نام می‌گیرد که مقدار آن به انضمام صدور قرار کفالت تعیین می شود. به منظور مشخص نمودن مبلغ وجه الکفاله مرجع تحقیق باید اندازه زیان‌های وارد شده از جرم و اندازه مجازات مجرم در شرایط اثبات جرم را مورد عنایت قرار دهد. به شکلی که اگر محکوم علیه حاضر نشود، قادر باشد که خسارت ایجاد شده به مجنی علیه را جبران کند.

مبلغ کفالت

مشخص نمودن مبلغ کفالت منوط به شرایط پرونده می باشد. در پرونده ی اقامه شده که راجع به ضرر زیان های جسمی غیر عمدی می باشد، قاضی با در نظر گرفتن اندازه مجازات قانونی عمل ارتکابی و خسارت وارده به شاکی و بقیه عوامل مثل شخصیت متهم از سابقه کیفری و جسمی در مورد اندازه وجه الکفاله اتخاذ تصمیم می نماید. به هر حال وجه قرار تامین کفالت از آسیب‌هایی که به مدعی خصوصی یا شاکی ایراد شده است، کمتر نمی باشد.

وظیفه کفیل

چنان چه  شخصی برای کفالت از شخصی  دیگردر دادگاه حاضر شود، باید نسبت به این موضوع آگاهی داشته باشد که وظایف پیچیده‌ای را به عهده گرفته است و چنان چه در اعمال آن ناتوان و عاجز باشد، عواقب مالی برای او به دنبال خواهد داشت. بعد از صدور پذیرش کفالت به وسیله قاضی و امضای آن از سوی کفیل ، قاضی با تقاضای کفیل کپی این تفاهم نامه را به کفیل اعطا می کند. چنان چه متهم در زمانی که حضور او در محضر قاضی الزامی می باشد، مثلاً بازپرس او را برای ترمیم مندرجات گزارش پلیس فتا یا تحقیقات محلی یا نظر کارشناسی یا رودررویی حضوری احضار نماید، باید به موقع حضور پیدا کند.

البته امکان دارد در جریان دادرسی که فرقی نمی‌کند در دادسرا یا دادگاه باشد به دفعات متهم حضور پیدا کند و حضور او الزامی باشد. پس از آن کفیل قادر نیست با استناد به یک بار حضور متهم این مسئولیت را از خود رفع کند. چنان چه کفیل در اواسط راه از ادامه این وظیفه نادم شود، هر چند که پرونده در هر مرحله باشد، او می تواند با تحویل متهم از قاضی رسیدگی کننده درخواست نموده و از خود رفع مسئولیت نماید و الا کفالت تا وقتی که متهم از اتهامی که بروز داده شده است بری شود یا این که متهم محکوم شده و در مورد او حکم محکومیت اجرا نشود، ادامه خواهد داشت.

موارد بری شدن کفیل

عقد کفالت
عقد کفالت

-حضور به موقع مکفول

-بری الذمه شدن مکفول

-معرفی به موقع  کفیل

-انصراف مکفول له از تعهد کفیل

-انتقال  حق  مکفول له

فرار یا فوت مکفول

در شرایطی که متهم فرار کند یا امکان دسترسی به او نباشد اما حضور متهم ضرورت داشته باشد الزامی است که کفیل  وجه کفاله را پرداخت نماید. بدین ترتیب که ابتدا به کفیل اخطار می گردد که طی مدت ۲۰ روز متهم را احضار کند و اگر ابلاغ واقعی  اخطاریه صورت گیرد و متهم را به امر رئیس حوزه قضایی تسلیم نکند و وجه الکفاله از او دریافت می شود و تقاضای متهم از کفیل به جز در مواردی که حضور متهم به منظور تحقیقات یا اجرای حکم و محاکمه الزامی باشد ممنوع تلقی می شود.

اگر دستور اخذ وجه الکفاله کفیل صادر شد، او قادر است مانند متهم در مدت معین به دادگاه تجدیدنظر شکایت نماید. در  مورد این مدت ده روز از تاریخ ابلاغ دستور رئیس حوزه قضایی تعیین شده است. پس کفیل با مسئولیت کفالت بار زیادی را بر دوش می‌کشد که امکان دارد به ثبت و ضبط وجه الکفاله خاتمه یابد. البته چنان چه متهم هم با دلیل قانونی در نزد قاضی حضور نیابد مانند این که متهم فوت کرده باشد یا در توقیف بوده یا با حوادث قهری قادر نشده به حضور قاضی بیاید کفیل مسئولیت نخواهد داشت.

مفهوم وثیقه و قرار وثیقه

مبلغ و مال یا دارایی غیر منقولی که در برابر شرط در نزد طرف قرارداد یا دادگاه سپرده می شود وثیقه می باشد. مفهوم لغوی وثیقه از وثیق به مفهوم استوار است و در واقع به معنای آن است که هر چیزی که مورد اعتماد باشد. از سوی دیگر آزادی شخص بازداشت شده با تأمین قرار وثیقه به این مفهوم است که متهم  با وثیقه وقتی که دادگاه تشکیل گردد در خارج از زندان سپری خواهد کرد.

اما در هنگام تشکیل دادگاه باید در مقابل اتهامات خود جواب گو باشد و چنانچه اتهام او اثبات شود و مجرم تلقی گردد و به زندان محکوم شود دوباره به حبس باز خواهد گشت. عموماً به منظور آزادسازی مشروط شخص زندانی قرار  وثیقه به اندازه میزان جرم و امنیت پرونده او صادر خواهد شد که این مبلغ و محدودیت های آزادی شخصی را، قاضی پرونده تعیین می کند.

شیوه آزادی متهم با قرار وثیقه

قرار های کیفری دارای انواع مختلف می باشد.

از جمله قرار التزام به حضور با قول شرف. قرار کفالت و قرار التزام به حضور با تعیین وجه التزام.

هرکدام از قرارهای فوق مقتضی با جرم مرتکب و زیان های وارده به متضرر از طرف مقام قضایی مشخص می شود.  در شرایطی که قاضی به این علم برسد که این قرارها کافی نیست ، احضار متهم در زمان لازم تأمین و تضمین خواهد شد. یا این که متهم توانایی معرفی کفیل را نداشته باشد و از بازداشت متهم خودداری شود صدور قرار وثیقه امکان پذیر است و این قرار از جمله قرارهای تامین کیفری می‌باشد که در ماده ۱۳۲ قانون دادگاه عمومی و انقلاب مقرر شده است.

عقد کفالت
عقد کفالت

البته باید در نظر داشت که این قرار از قرار های دیگر سنگین‌تر است. زیرا در این قرارداد مالی در نزد دادسرا سپرده می شود که لزوما در هنگام صدور باید عین مال و سند مالکیت در اختیار دادسرا واقع شود. بنابراین مطمئن ترین قرار در قرارهای موجود قرار وثیقه می باشد که متهم باید به ازای مبلغ مزبور وجه نقد یا ضمانت نامه بانکی یا مال منقول یا غیرمنقول به دادسرا بسپارد.

اموال مورد وثیقه

وجه نقد یا ضمانت نامه بانکی یا مال منقول و غیر منقول می تواند وثیقه قرار بگیرد. شکل این وثیقه را مرجع قضایی معرفی می نماید و البته تعیین نوع وثیقه از اختیارات متهم است و مقام قضایی قادر نیست تکلیف به تعیین شکل خاصی از وثیقه را بنماید.