فوت متهم|شرایط و نکات مهم فوت متهم در پرونده کیفری

فوت متهم در پرونده کیفری چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی فوت متهم در پرونده کیفری چیست؟ و نکات مهم میزان فوت متهم در پرونده کیفری پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه فوت متهم در پرونده کیفری :

اصحاب دعوا به اشخاصی اطلاق می شود که شاکی و متهم یا خوانده و خواهان پرونده کیفری و حقوقی هستند و در حال دادرسی در دادگاه می باشند. اشخاص در دادگاه مخاطب جلسه دادرسی واقع می‌شوند.

طرفین دعوا به‌ منظور دادرسی به امور دعوا قادر هستند، وکیل مشخص کنند تا به جانشینی آن ها در دادگاه حاضر شوند.

فوت متهم
فوت متهم

البته در برخی اوقات دو طرف دعوا و دریافت اطلاعات از آن ها و شهادت دادن باید به وسیله ی خود اصحاب دعوا یعنی مستقیما در پرونده کیفری در دادگاه حاضر شوند.

اما این امکان را دارند که وکیلی را با خود بیاورند پرسشی که امکان دارد برای شاکی دعوا در ذهن متصور شود این است که چنان چه متهم در یک پرونده کیفری از دنیا برود تکلیف پرونده چیست؟ آیا اگر متهم دعوا فوت کند جریان رسیدگی متوقف خواهد شد یا خیر؟

مفهوم پرونده کیفری :

منظور از پرونده کیفری پرونده ای می باشد که یکی از طرفین آن امکان دارد شاکی خصوصی یا نماینده جامعه از جمله مدعی‌العموم و طرف دیگر آن متهم باشد. بر اساس ماده ۶ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور جزایی و بند اول آن در این خصوص مقرر شده است که پیگیری موضوع جزایی و اجرای مجازات که بر اساس قانون آغاز شده باشد متوقف نمی گردد.

جز در صورت فوت یا مرگ متهم یا محکوم علیه در مجازات های شخصی و گذشت شاکی و مدعی خصوصی در جرم های قابل گذشت نسخه مجازات قانونی و اعتبار امر مختومه و مشمولان عقل و مرور زمان در مجازات های بازدارنده در تبصره ی این ماده ذکر شده است. که اگر مرتکب جرم پیش از صدور رای نهایی به جنون دچار شود تا هنگام افاقه ی پیگیری جرم بر رسیدگی به آن متوقف می شود.

فوت متهم در دعاوی :

وقتی یک پرونده کیفری در دادگاه یا دادسرای عمومی و انقلاب اقامه می شود و شاکی دعوا را اقامه کرده باشد یا دادستان در جایگاه مدعی‌العموم یا ضابطان قضایی مستقیماً جرم را رویت کرده باشند و اتفاق افتادن آن را به آگاهی دادسرا برسانند یا اشخاصی جرمی که اتفاق افتاده است را از نزدیک رویت کنند.

با این که هیچ نفعی در دعوا ندارند به دلیل ادعای عمومی باید با ضابطین قضایی ارتباط بگیرند و در همه ی این موضوعات رسیدگی به پرونده کیفری در دادسرای محلی که جرم اتفاق افتاده است آغاز می‌شود و دادسرا دستور تعقیب متهم را چنان چه بازداشت نشده باشد به مامورین نیروی انتظامی اطلاع‌رسانی می‌کند.

فوت متهم
فوت متهم

چنان چه در هنگام پیگیری و رسیدگی به پرونده یا اجرای حکم متهم  پرونده ی کیفری فوت نماید فوت علت توقف در رسیدگی به پرونده کیفری می باشد.

وقتی پرونده ای در مراجع قضایی واقع می شود بی آن که شاکی رضایت دهد امکان متوقف شدن ادامه ی رسیدگی به پرونده میسر نیست. جز این که پرورنده به یکی از اسباب خاص متوقف شود. مثل  عفو یا اعتبار امر مختومه یا فوت و جنون یا زوال عقل متهم که از جمله علل اصلی متوقف شدن دادرسی و یا تغییر در روند رسیدگی به جرم، فوت متهم می باشد.

اگر مشتکی عنه زنده باشد اما گرفتار بیماری روحی و روانی و جنون و بیماری‌هایی نظیر فراموشی و زوال عقل و کما از این دست بیماری ها شود باز هم ادامه ی رسیدگی به پرونده و همان شکلی انجام می‌شود که شخص فوت کرده باشد. بنابراین قرار توقیف دادرسی صادر خواهد شد. زیرا جرم قائم به شخص متهم می باشد.

شرایط پرونده حقوقی با فوت متهم :

اگر متهمی بمیرد یا گرفتار زوال عقل یا جنون شود، به شکلی که نتواند در دادگاه حضور پیدا کند و نیز امکان مجازات او نباشد، ادامه ی رسیدگی به پرونده به عقب می‌افتد. در این حالت در شرایطی که پرونده قضایی شکایتی کیفری یا حقوقی باشد در ادامه رسیدگی باید تفاوت قائل شد.

چنان چه شکایت حقوقی باشد اگر موضوع دریافت حقی باشد مثل طلاق یا اجازه خروج از کشور برای زنان، روند رسیدگی به طور خود به خود متوقف می گردد و از موضوع خارج می شود.

اما چنان چه دعوا به صورت کیفری مطرح شده باشد و مبلغی باشد که باید به شخص شاکی پرداخت شود و این اقدام انجام  نشده است شاکی به واسطه ی دادگاه از فوت متهم آگاه می‌شود و بعد از صدور قرار توقیف دادرسی وراث به دادگاه معرفی می شوند.

در این فرض ادامه ی رسیدگی قضایی مجددا جاری می شود و در صورتی که رای به سود شاکی صادر شود، ورثه ی طرف دعوا باید بدهی های مدعی را بپردازند. حتی اگر از اموال میراث متوفی مجبور به پرداخت باشند.

از دسته ی این شکایات پرداخت وام و بدهی و دیون متوفی از جمله حقوق همسر مثل مهریه و اجاره بهای مالی که به وسیله متوفی اجاره شده بود می توان یاد کرد.

شرایط پرونده کیفری با فوت متهم :

در فرضی که متهم پرونده ی کیفری از دنیا برود، با توجه به اصل  شخصی بودن مجازات فرد دیگری نمی‌تواند به جای مجرم مجازات شود و نیز این انتظار نمی رود که فردی به جای دیگری مورد کیفر قرار بگیرد. حتی اگر متهم دارای فرزند یا اولیا باشد.

به همین جهت در پرونده هایی که متهم همآن شخص می باشد با فوت متهم و یا جنون یا زوال عقل و ناتوانی او به علت کما یا از این قبیل ابتلا ها به طوری که شخص نتواند در دادگاه حاضر شود و امکان مجازات آن نباشد خود به خود ادامه ی رسیدگی به پرونده متوقف میشود و دادگاه پرونده را مختومه اعلام می نماید و شخصی را به جانشینی او مجازات نمی‌کند.

جز این که در پرورنده به جز مجازات، مالی یا دینی جاری باشد که باید به شاکی پرداخته شود.

مثلاً فردی جرمی را انجام داده که هم در برگیرنده دیه و هم مجازات می‌شود. در این فرض شخصی دیگر به جای متوفی مجازات نخواهد شد. اما شاکی از طرف دادگاه سرپرستی دریافت می نماید تا ورثه و ترکه ی متوفی را به دادگاه ارائه کند و اموال متوفی را در فرض پذیرش ارث که باید یک شخص  آن را به شکل کامل پرداخت کند، مورد بررسی قرار می دهد.

فوت متهم
فوت متهم

تعدد متهمین در پرونده:

در پرونده های کیفری که دارای چند متهم باشد اگر یکی از متهمان فوت کند پرونده معلق نمی شود و حکم در برابر شخص متوفی به شکل سابق خواهد بود . اما ادامه ی رسیدگی به منظور دادرسی به جرم بقیه متهمین مثل گذشته ادامه می یابد و متوقف نمی شود و منتفی شدن مجازات شخص فوت شده سبب نمی گردد که مجازات متهمان دیگر نیز منحل شود. بنابر این مجازات آن ها به قوت خود باقی خواهد بود.

جزای نقدی متهم فوت شده :

نکته قابل ذکر در این جا آن است که جریمه ی نقدی به شکل مجازات تعزیری برای دسته ای از اتهامات پیش‌بینی می‌شود. مثل جریمه نقدی جرم هایی از قبیل توهین یا فحاشی و این موضوع از موارد وجوهی مثل دیه یا دیونی که ورثه ی متهم مسئولیت پرداخت آن را دارند جدا می باشد و بر این اساس هیچ مسئولیتی در برابر آن نخواهند داشت.

چون این وجوه در قالب جریمه جرم تلقی می شده است و قانون راجع به مجازات صراحتاً اعلام داشته است که موضوعی شخصی و قائم به شخص است و نمی توان شخص دیگری را به جایگزینی شخص متهم فوت شده مجازات نمود.

البته در این خصوص باید به ارتباط میان زمان صدور رای و  هنگام فوت متهم نیز در نظر داشت. در فرضی که رای به جزای نقدی صادر شود و متهم در هنگام صدور رای زنده بوده است اما در هنگام پرداخت جریمه نقدی فوت شده باشد در این خصوص از آن جایی که پیچیدگی هایی مطرح می شود بهتر است که راجع به مبالغ دریافت شده از متهمی که فوت کرده یا مجرمی که زنده است اما زوال عقل دارد از مشاوره ی وکلا بهره گرفت.

رسیدگی به مجازات تعزیری با فوت متهم :

در فرضی که متهم  به مجازات تعزیری محکوم شود و در هنگام اجرای مجازات فوت کند، هیچ مسئولیتی متوجه خانواده ی او نخواهد بود. مجازات تعزیری می‌تواند در برگیرنده ی جزای نقدی و برخی اوقات زندان باشد که برای جرایمی مثل فحاشی و توهین پیش‌بینی شده است. قبلا هم اشاره کردیم که جزای نقدی از موضوع بدهی و دیه مجزا می باشد.

فوت متهم
فوت متهم

با توجه به اصل قانونی شخصی بودن مجازات ها هیچ کس را نمی توان به جای شخص دیگری کیفر نمود و مسئولیت رفتار هر شخص متوجه خود او می باشد. اگر متهم جرمی را مرتکب شود که مستوجب مجازات تعزیری باشد، مسئولیتی از این بابت متوجه ی خانواده او نخواهد بود و مجازات های مالی و غیرمالی در هر درجه ای با فوت متهم لغو خواهد شد.