قرار عدم استماع دعوا|موارد صدور قرار عدم استماع دعوا|اعتراض به قرار

قرار عدم استماع دعوا چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی قرار عدم استماع دعوا چیست؟و شرایط قرار عدم استماع دعوا پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه قرار عدم استماع دعوا :

قرار عدم استماع دعوا
قرار عدم استماع دعوا

یکی از حقوقی که برای افراد در جامعه در نظر گرفته شده است ، حق اقامه ی دعوا در محاکم می باشد .در واقع اشخاص این حق را دارند که اختلافات خود را نزد مراجع قضایی ذی صلاح مطرح کرده و از ان مرجع تقاضای رسیدگی و حل و فصل دعوای خود را داشته باشند .

مراجع قضایی ، پس از بررسی و انجام امر دادرسی ، اقدام به صدور رای می کنند ‌. در واقع تصمیم و اظهار نظر محاکم ، در قالب صدور رای مشخص می شود .

آرای صادره از محاکم ، به دو دسته تقسیم می شوند :

  • حکم
  • قرار

قرار ، به انواع مختلفی تقسیم می شود که یکی از آن ها ، قرار های قاطع دعوا می باشد .     قرار های قاطع دعوا ، قرار هایی هستند که موجب پایان یافتن رسیدگی به پرونده در ان مرجع خاص شده و پرونده از ان محکمه خارج می شود حتی اگر به حل و فصل دعوا پرداخته نشده باشد.

در این مقاله ، قصد داریم به یکی از انواع قرار های قاطع دعوا ، یعنی قرار عدم استماع دعوا بپردازیم و آثار آن ، قابلیت اعتراض به آن و ..‌ را مورد بررسی قرار دهیم .

پیش از هر چیزی ، باید به تعریف این قرار بپردازیم .

در صورتی که محکمه ، پس از بررسی پرونده ، متوجه شود که برای دادرسی ، مانعی وجود دارد و امکان رسیدگی به دعوای اقامه شده ، وجود ندارد ، اقدام به صدور قرار عدم استماع دعوا می کند .

صدور این قرار به معنای این است که دعوا قابلیت استماع و رسیدگی را نخواهد داشت .

آثار قرار عدم استماع دعوا :

صدور قرار عدم استماع دعوا ، دارای همان آثار صدور قرار رد دعوا می باشد .

اثار صدور این قرار عبارت است از :

  • با صدور این قرار ،  رسیدگی به دعوا به صورت موقت ، متوقف شده است .
  • پس از صدور این قرار ، هزینه ی دادرسی که پرداخت شده است ، قابلیت استرداد نخواهد داشت .
  • در صورتی که اصل دعوا قابلیت اعتراض را داشته باشد ، امکان اعتراض به این قرار نیز وجود دارد .
  • این قرار ، فاقد اعتبار امر مختوم می باشد . به این معنا که پس از صدور این قرار ، امکان رفع مانع و طرح مجدد دعوا نیز وجود دارد .

قابلیت اعتراض به قرار و مهلت اعتراض :

قانون گذار به موجب ماده ی سیصد و سی و دو قانون ایین دادرسی مدنی ، قرار هایی را قابل تجدید نظر دانسته است . این قرار ها ، در صورتی قابلیت تجدید نظر خواهند داشت که حکم راجع به اصل دعوا قابل درخواست تجدید نظر باشند .

قرار عدم استماع دعوا
قرار عدم استماع دعوا

قرار عدم استماع دعوا نیز به موجب این ماده ،  در صورتی که اصل دعوا قابل تجدید نظر باشد ، قابل اعتراض خواهد بود .

برای مثال ، به موجب ماده ی سیصد و سی و یک قانون ایین دادرسی مدنی ، صدور حکم راجع به دعاوی غیر مالی هم چون دعوای طلاق ، قابل تجدید نظر می باشد . چنانچه دادگاه در خصوص این دعوا اقدام به صدور قرار عدم استماع دعوا نماید ، شخص ذینفع می تواند در دادگاه تجدید نظر استان ، به این قرار اعتراض نماید .

مهلت اعتراض به قرار :

به موجب ماده ی سیصد و سی و شش قانون ایین دادرسی مدنی ، مهلت اعتراض و تجدید نظر از ارای قابل تجدید نظر مشخص شده است .

در صورتی که اشخاص مقیم ایران باشند ، مهلت اعتراض به رای ، ۲۰ روز و اگر اشخاص مقیم در خارج کشور باشند ، مهلت اعتراض دو ماه از تاریخ ابلاغ و یا انقضای مدت واخواهی می باشد .

موارد صدور قرار عدم استماع دعوا :

پس از بررسی چیستی قرار و اثار و امکان اعتراض به آن ، نوبت ان رسیده است که مواردی را که محاکم اقدام به صدور قرار عدم استماع دعوا می کنند را مورد بررسی قرار دهیم .

همان طور که گفتیم ، در صورتی که برای رسیدگی به دعوا و دادرسی ، مانعی وجود داشته باشد، دادگاه بدون ان که وارد ماهیت دعوا شده و از لحاظ ماهوی پرونده را مورد بررسی قرار دهد ، به صدور قرار عدم استماع دعوا مبادرت می ورزد .

  • نا مشروع بودن سبب دعوا :

فرض کنید شخصی ، اقدام به طرح یک دعوا مبنی بر الزام خوانده بر پرداخت مبلغ مشخصی کند . دلیل و سببی که به موجب ان ، خواهان اقدام به طرح دعوا کرده است ، بدهی خوانده جهت باخت در بازی قمار می باشد .

در این صورت ، به دلیل ان که سببی که موجب طرح دعوا شده است ، نا مشروع و غیر قانونی می باشد ، دعوا قابلیت استماع و رسیدگی را نخواهد داشت و بنابراین ، محکمه اقدام به صدور قرار عدم استماع دعوا خواهد کرد .

این امر را نباید با نامشروع بودن خود خواسته اشتباه گرفت زیرا در صورتی که خود خواسته نا مشروع باشد ، برای مثال دعوا جهت استراد یک بطری شراب ، محکمه به موجب ماده ی هشتاد و نه قانون ایین دادرسی مدنی ، اقدام به صدور قرار رد دعوا خواهد کرد .

  • عدم طرح دعوا علیه تمامی اصحاب آن :

فرض کنید که شخصی ، ادعای مالکیت و یا هر گونه حق دیگری نسبت به یک ملک داشته باشد . این ملک را شخصی دیگری که خود را مالک ان می نامد ، به دیگری اجاره داده است . در این صورت ، مدعی حق نسبت به این ملک ، برای احقاق حق خود ، می تواند به طرح دعوا در محکمه اقدام کند .

قرار عدم استماع دعوا
قرار عدم استماع دعوا

برای طرح این دعوا ، شخص باید هم علیه موجر و هم مستاجر اقامه ی دعوا نماید در غیر این صورت ، دادگاه اقدام به صدور قرار عدم استماع دعوا می کند .

و یا در مثالی دیگر ، اگر چندین نفر با یکدیگر اقدام به تصرف عدوانی یک ملک کرده باشند ، باید دعوا به طرفیت تمامی افراد متصرف غیر مجاز اقامه شود در غیر این صورت دعوا قابلیت استماع نخواهد داشت .

  • اقامه ی دعوا با وجود شرط داوری :

ممکن است که طرفین یک قرارداد ، با یکدیگر توافق کنند که هر گونه اختلافی که در رابطه ی قراردادی ان ها ایجاد می شود را به داوری ارجاع دهند . در صورت بروز و ایجاد اختلاف ، اگر یکی از طرفین ، با نادیده گرفتن شرط داوری در قرارداد ، اقدام به طرح دعوا در محکمه نماید ، دادگاه با بررسی قرارداد و احراز شرط داوری و یا با ایراد خوانده ، قرار عدم استماع دعوا را صادر خواهد کرد.

در موارد دیگری هم چون حفظ حقوق احتمالی اشخاص ثالث ، عدم طرح برخی از دعاوی به صورت توامان به خصوص در امور مالکیت و ثبتی و .. مرجع رسیدگی کننده به صدور قرار عدم استماع دعوا اقدام خواهد کرد .

تفاوت قرار عدم استماع دعوا و قرار رد دعوا :

همان طور که در بالا اشاره کردیم ، اثار قرار عدم استماع دعوا و قرار رد دعوا یکسان می باشد . در واقع هر دوی این قرار ها ، از قرار های قاطع دعوا بوده و فاقد اعتبار امر مختوم می باشند ‌.

به موجب نظریه ی مشورتی اداره ی حقوقی قوه ی قضاییه به شماره ی ۱۷۹/۱۴۰۰/۷ در خصوص تفاوت قرار رد دعوا و قرار عدم استماع دعوا ، در مواردی که قانون گذار ، صراحتا صدور قرار رد دعوا را پیش بینی نموده است .

هم چون ماده ی هشتاد و نه قانون ایین دادرسی مدنی  ، دادگاه نمی تواند اقدام به صدور قرار دیگری هم چون قرار عدم استماع دعوا نماید اما اگر قانون گذار ، نوع قرار را مشخص نکرده باشد ، با توجه به یکسان بودن اثر هر دو قرار و عدم تاثیر صدور این دو قرار به جای یکدیگر ، اگر دادگاه هر یک از این دو  قرار را صادر کند ، ایرادی وجود نخواهد داشت .

نتیجه گیری قرار عدم استماع دعوا :

یکی از انواع قرار های قاطع دعوا ، قرار عدم استماع دعوا می باشد . صدور این قرار ، در واقع به معنای ان است که دادگاه در بررسی های انجام شده ، تشخیص داده است که در رسیدگی به دعوا ، مانع وجود داشته و بنابراین دعوا قابلیت استماع نخواهد داشت .

در صورتی که اصل دعوا ، به موجب قانون ، قابل اعتراض و تجدید نظر خواهی باشد ، قرار عدم استماع دعوا در ان موضوع نیز قابل تجدید نظر خواهد بود و شخص می تواند ظرف مهلت تعیین شده در قانون ، اقدام به تجدید نظر خواهی از این قرار نماید .

قرار عدم استماع دعوا
قرار عدم استماع دعوا

یکی از موارد صدور قرار عدم استماع دعوا ، موردی است که طرفین در قرارداد خود شرط ارجاع اختلاف به داوری را پیش بینی نموده باشند که اگر اختلاف به محکمه ارجاع شود ، محکمه قرار عدم استماع دعوا را صادر خواهد کرد ‌.

این قرار اعتبار امر مختوم نداشته و بنابراین ، می توان با اصلاح و رفع موانع موجود ، به صورت مجدد اقدام به طرح دعوا کرد اما هزینه ی دادرسی که پرداخته شده است ، قابل استرداد نخواهد بود .