قرار نهایی|شرایط قرار نهایی|نکات مهم و انواع قرار نهایی

قرار نهایی چیست؟

قرار نهایی
قرار نهایی

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی قرار نهایی چیست؟ و شرایط قرار نهایی پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه قرار نهایی:

در صورت بروز اختلاف میان اشخاص در جامعه و یا ارتکاب اعمال مجرمانه توسط افراد ،  مرجعی باید جهت حل اختلافات و رسیدگی به جرایم انجام شده ، وجود داشته باشد .

در ایران ، به موجب مقررات قانون آیین دادرسی کیفری ، دو مرجع جهت رسیدگی به امور فوق معیت شده است .

  1. دادسرا
  2. دادگاه

مراجع فوق ، پس از رسیدگی به دعاوی و پرونده هایی که به آن ها ارجاع می شود ، ممکن است که به اشکال گوناگون ، اتخاذ تصمیم کنند . یکی از اشکال تصمیم گیری ، صدور قرار می باشد .

تعریف قرار :

ماده ی ۲۹۹ قانون ایین دادرسی مدنی ، به تعریف قرار پرداخته است .

به موجب ماده  ی فوق ، قرار ، رایی است که هر دو و یا یکی از دو شرط زیر را نداشته باشد :

  • راجع به ماهیت دعوا باشد .
  • قاطع دعوا باشد .

انواع قرار :

قرار،با توجه به کار برد آن در دعاوی ، به دو نوع کلی تقسیم می شود .

  • قرار اعدادی ( مقدماتی ) :

همان طور که از نام این گونه قرار ها مشخص است ، زمانی قرار اعدادی صادر خواهد شد که پرونده ، هنوز جهت مختومه شدن و اتخاذ تصمیم نهایی ، آماده نشده باشد . در واقع مرجع رسیدگی کننده ، با صدور قرار اعدادی ، پرونده را اماده ی اتخاذ تصمیم نهایی خواهد کرد .

به طور مثال ، دادگاه با صدور قرار معاینه ی محل ، سعی در کشف و بررسی مسائل مرتبط با پرونده کرده تا بتواند تصمیم صحیحی را در این خصوص اتخاذ نماید .

  • قرار نهایی :

قرار نهایی ، بر خلاف قرار های اعدادی ، زمانی که پرونده آماده ی اتخاذ تصمیم نهایی است ، صادر می شود

قرار نهایی
قرار نهایی

.

در واقع مرجع رسیدگی کننده ، با صدور قرار نهایی ، تحقیقات و رسیدگی دیگری را لازم ندانسته و بنابراین ، رسیدگی در ان مرجع خاتمه می یابد .

قرار نهایی ، از دادسرا و دادگاه ، قابل صدور می باشد .

انواع قرار نهایی :

  • قرار جلب به دادرسی :

زمانی که مرجع تحقیق و تعقیب ، ( حسب مورد دادسرا یا دادگاه ) ، پس از انجام تحقیقات خود ، تصمیم بگیرد که ادامه ی رسیدگی ضروری بوده و دلایل کافی جهت انتساب جرم و صحت ادعای مدعی ، وجود داشته باشد ، با صدور قرار جلب به دادرسی ، پرونده برای رسیدگی ، به مرجع صالح برای دادرسی ارجاع خواهد داد .

  • قرار موقوفی تعقیب :

این قرار ، زمانی صادر می شود که موجبی برای رسیدگی به پرونده ، وجود نداشته باشد .

به موجب ماده ی ۱۳ قانون آیین دادرسی کیفری ، موارد صدور قرار موقوفی تعقیب تصریح شده است .

  • رضایت شاکی در جرایم قابل گذشت در مرحله ی تحقیق و در صورتی که رای قطعی صادر شده باشد و یا مجازات در حال اجرا باشد ، قرار موقوفی اجرا صادر خواهد شد .
  • فوت متهم و یا محکوم علیه
  • شمول عفو بر متهم : منظور از عفو در این مورد ، عفو عمومی می باشد و قرار موقوفی تعقیب صادر خواهد شد و در صورتی که عفو خصوصی شامل حال محکوم علیه شده باشد ، قرار موقوفی اجرا صادر می شود .
  • شمول مرور زمان : منظور مرور زمان تعقیب و صدور حکم می باشد . و اگر جرم مشمول مرور زمان اجرای مجازات شود ، قرار موقوفی اجرا صادر خواهد شد .
  • توبه ی متهم : تنها در برخی جرایم مقرر در قانون ، توبه ی متهم منجر به صدور قرار موقوفی تعقیب خواهد شد .
  • اعتبار امر مختوم : در صورتی که در گذشته ، حکمی در خصوص همان دعوا و بین همان افراد صادر شده باشد ، اعتبار امر مختوم یافته و دیگر نمی توان به دعوایی که رسیدگی شده است ، رسیدگی مجدد نمود .
  • نسخ مجازات قانونی : در صورتی که پس از ارتکاب جرم ، به موجب قانون جدید ، عمل ارتکابی دیگر عنوان مجرمانه نداشته باشد ، قرار موقوفی تعقیب صادر خواهد شد .
  • جنون مرتکب ، در حین ارتکاب جرم

قرار ترک تعقیب :

از دیگر قرار های نهایی ، قرار ترک تعقیب می باشد .

به موجب ماده ی هفتاد و نه قانون ایین دادرسی کیفری ، در جرایم قابل گذشت ، شاکی  تا پیش از صدور کیفر خواست ، می تواند از دادستان تقاضای ترک تعقیب کند .

در این صورت ، دادستان ، با صدور قرار ترک تعقیب ، تعقیب متهم را خاتمه می دهد ‌.

شاکی می تواند ظرف یک سال از تاریخ صدور این قرار ، تنها برای یک بار ، تعقیب مجدد متهم را درخواست کند

قرار منع تعقیب :

این قرار ، یکی از قرار های نهایی است .

در مواردی که عمل ارتکابی جرم نبوده و یا قابل انتساب به متهم نباشد ، قرار منع تعقیب صادر خواهد شد .

در واقع ، تفاوت این قرار ، با قرار موقوفی تعقیب در این است که قرار موقوفی تعقیب ، زمانی صادر می شود که  مرجع رسیدگی کننده ، وارد ماهیت پرونده نشده و تشخیص دهد که از لحاظ شکلی ، امکان تعقیب و رسیدگی به پرونده وجود نداشته است .

اما زمانی که مرجع رسیدگی کننده ، وارد رسیدگی ماهوی شده و تشخیص دهد ک عمل ارتکابی عنوان مجرمانه نداشته است و یا جرم ارتکابی قابلیت انتساب به متهم را ندارد ، اقدام به صدور قرار منع تعقیب خواهد کرد .

قرار بایگانی کردن پرونده :

به موجب ماده ی ۸۰ قانون ایین دادرسی کیفری ، در جرایم تعزیری درجه ی هفت و هشت غیر قابل گذشت ، در صورت وجود شرایط زیر ، دادگاه ، اقدام به صدور قرار بایگانی پرونده خواهد کرد .

  • شاکی وجود نداشته و یا گذشت کرده باشد .
  • متهم ، فاقد سابقه ی محکومیت کیفری موثر باشد .
  • اخذ التزام کتبی در صورت ضرورت از متهم

صدور این قرار توسط دادگاه ، منوط به تشخیص دادگاه بوده و اجباری در این خصوص برای محکمه وجود ندارد و همچنین تنها یک بار امکان صدور این قرار وجود خواهد داشت .

*** علت صدور این قرار در دادگاه ، این است که تحقیقات مقدماتی جرایم تعزیری درجه ی ۷ و ۸ ، به طور مستقیم در دادگاه انجام می گیرد .

امکان اعتراض به قرار :

قرار های اعدادی قابل اعتراض ، به طور مثال قرار تامین خواسته مطابق ماده ی صد و یازده قانون آیین دادرسی کیفری ، قرار اناطه ، قرار بازداشت موقت ، تشدید تامین و .. می باشد .

ویدیو قرار تامین خواسته

اعتراض به قرار های نهایی :

-اعتراض به قرار بایگانی پرونده :

به موجب  ماده ی هشتاد قانون آیین دادرسی کیفری ، ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ این قرار ، امکان اعتراض به آن وجود دارد .

مرجع اعتراض به قرار بایگانی پرونده ، دادگاه تجدید نظر می باشد .

-اعتراض به قرار موقوفی تعقیب :

به موجب ماده ی دویست و هفتاد قانون آیین دادرسی کیفری ، مهلت اعتراض به قرار موقوفی تعقیب توسط شاکی  ، برای اشخاص مقیم ایران ، ده روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور ، یک ماه می باشد .

مرجع اعتراض به این قرار ، در صورتی که صادر کننده ی آن ، دادسرا باشد ، دادگاه صالح به رسیدگی به اصل دعوا بوده و در صورت صدور قرار موقوفی تعقیب در دادگاه ، مرجع اعتراض ، دادگاه تجدید نظر می باشد .

-اعتراض به قرار منع تعقیب :

مطابق ماده ی دویست و هفتاد قانون ایین دادرسی کیفری ، شاکی ، امکان اعتراض به قرار منع تعقیب صادر شده را ظرف مدت ده روز در صورت اقامت در ایران و یک ماه در صورت اقامت در خارج از کشور را دارد .

در صورتی که دادسرا ، اقدام به صدور این قرار کرده باشد ، مرجع رسیدگی به اعتراض ، با توجه به ماده ی دویست و هفتاد و یک قانون آیین دادرسی کیفری ، دادگاهی است که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را خواهد داشت ‌و در صورتی که این قرار در دادگاه در مرحله ی تحقیقات مقدماتی صادر شده باشد ، مطابق تبصره ی ماده ی هشتاد قانون مذکور ، دادگاه تجدید نظر صالح به رسیدگی به اعتراض خواهد بود .

رسیدگی به اعتراض های فوق ، در جلسه ی فوق العاده دادگاه انجام می گیرد . تصمیم گیری در این خصوص نیز قطعی می باشد مگر اعتراض به قرار موقوفی تعقیب و یا منع تعقیب در جرایم مستوجب مجازات سلب حیات ، حبس ابد ، تعزیر درجه ی یک تا سه ، قطع عضو ، جنایت عمدی مستوجب بیش از یک دوم دیه ی کامل ، در صورتی که مرجع صالح به رسیدگی ، قرار صادره را تایید نمود ، می توان از این تصمیم دادگاه ، در دیوان عالی کشور ، فرجام خواهی نمود .

در کشور ایران قوانین مختلف کیفری و جزایی مثل مقررات قانون مجازات اسلامی و قانون تعزیرات مبارزه با پولشویی و قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری و غیره وجود دارد.

به اقتضای عنوان مجرمانه، مقنن مجازات های مختلفی برای متخلفان و مجرمان در نظر گرفته است و دادرسی برای همه این جرایم بر اساس قانون آیین دادرسی کیفری انجام می شود که پروسه ی رسیدگی به آن ها را از آغاز راه تا خاتمه تعیین نموده است و احکام قضایی باید بر اساس آن، شیوه ی رسیدگی را تعیین کند.

نتیجه رسیدگی در هر یک از محاکم قضایی صدور رای می باشد و این آرا در دو قالب قرار و رای صادر می گردد. در دادسرا یا برخی اوقات دادگاه چنان چه تحقیقات مقدماتی جرمی خاتمه یابد مرجع دادرسی کننده قرار نهایی را صادر می کند که رای خود را به شکل مستند ابراز می دارد و در شکل پیامک به دو طرف شکایت اطلاع رسانی می نماید.

مفهوم قرار نهایی :

به شکل خلاصه باید گفت قرار نهایی به مفهوم تصمیم دادسرا و گاهی اوقات دادگاه می باشد. فرض کنید بهرام با جعل قراردادی ادعای طلب از کیارش را می نماید و با این قرارداد جعلی به واسطه شورای حل اختلاف دعوای مطالبه طلب را مطرح می نماید.

بعد از آن که دو طرف حاضر شدند، کیارش قرارداد را انکار می کند و ادعای جعلی بودن آن را دارد.در همین رابطه قاضی با صدور قرار اناطه به کیارش یک ماه فرصت می دهد تا شکایتی مبنی بر جلسه سند را مطرح کند.

کیارش شکایت خود را با توجه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و با عنایت به رونوشت قرارداد جعلی که در پرونده شورای حل اختلاف وجود دارد به ثبت می‌رساند و پرونده شکایت جعل اسناد را  به شعبه دادیاری مرجوع می کند. کیارش احضار می شود و از او نمونه امضا دریافت می گردد.

بهرام احضار شده و تفهیم اتهام می شود. بعد از آن که خط و قرارداد ادعا شده کارشناسی شد، نظر کارشناس اعلام می شود که امضای زیر قرارداد با نمونه امضای شاکی در تطابق نیست. بر این  اساس قرارداد مجعول می باشد.

دادیار با در نظر گرفتن این که نسبت به وقوع جرم از سوی متهم دانش کافی یافته است قرار نهایی جلب به دادرسی را صادر می کند و به واسطه ی پیامک به آگاهی  دو طرف می رساند تا بر اساس سامانهی ثنا آن را مطالعه کنند. این تصمیم قطعی که بعد از انجام تحقیقات به وسیله شعبه دادیاری صادر شده است قرار نهایی نامیده می شود.

صادر کننده ی قرار نهایی :

قرار نهایی فقط به وسیله دادسرا صادر نمی گردد .در برخی از موارد به وسیله دادگاه کیفری نیز این قرار صادر می شود. مثل جرایم منافی عفت و زنا و رابطه نامشروع و جرایم با مجازات تعزیری درجه هفت و هشت جرایم کودکان زیر ۱۵ سال که تحقیقات مقدماتی راجع به آن ها به وسیله دادگاه کیفری شماره یک یا دو صورت می گیرد.

عموما با طرح شکایت از سوی شاکی  که به اتهام تجاوز به عنف  از مجرم شکایت کرده است با عنایت به این که اتهام انجام شده از دسته جرایم منافی عفت تلقی می‌شود مسیر دادسرا سپری نگشته و مستقیما در دادگاه کیفری یک مورد دادرسی واقع می شود.

با این اختلاف نخست گزارشی از بیانات دو طرف شکایت استعمال شده و صورت جلسه ای راجع به آن تنظیم می‌شود و با فرمان رئیس شعبه دادگاه کیفری ۱ تحقیقات  مقدماتی به وسیله یکی از اعضای شعبه با گزینش رییس دادگاه شروع می گردد.

قرار نهایی
قرار نهایی

بعد از آن که تحقیقات انجام شد چنان چه  اتهام ادا شده از سوی شاکی با وجود اسناد و مدارک قابل انتساب به متهم باشد قرار نهایی جلب به دادرسی صادر می گردد و پس از سپری شدن مدت قانونی اعتراض به قرار نهایی زمان دادرسی به وسیله دادگاه تعیین شده و رسیدگی وارد محیط آن خواهد شد و چنان چه مدارک و شواهد کافی به منظور تبدیل اتهام به متهم وجود نداشته باشد قرار نهایی منع تعقیب صادر می گردد که در این شرایط شاکی مهلت اعتراض خواهد داشت.

انواع قرار نهایی :

به شکل کلی  منظور از قرار اصلی قرار نهایی مورد نظر می باشد. مثل قرار جلب دادرسی و قرار منع تعقیب و قرار موقوفی تعقیب و قرار ترک تعقیب و قرار بایگانی پرونده و قرار تعلیق تعقیب و به شکلی قرار نهایی هستند.

قرار جلب به دادرسی :

با توجه به مثالی که در بالا ذکر شد چنان چه بعد از تحقیقات مقدماتی که امکان دارد بیشتر از یک سال زمان گیر باشد بازپرس یا دادیار پرونده با عنایت به مدارک و دلایل به احراز جرم از سوی متهم دانش می‌یابد و در نتیجه قرار جلب دادرسی صادر می کند که در قانون قبلی  به عنوان قرار مجرمیت از آن ذکر می‌شد و وقتی این قرار صادر شد متهم از دید دادسرا مجرم شناخته می شود و به منظور صدور حکم، پرونده او به انضمام کیفرخواست به دادگاه فرستاده می شود.

با توجه به مثال دوم دادگاه پس از تحقیقات مقدماتی چنان چه اتهام به متهم تعلق بگیرد قرار جلب دادرسی صادر نموده و بعد از آن که مهلت اعتراض را درج نمود و این مهلت خاتمه یافت یا رسیدگی به اعتراض صورت گرفت و اعتراض رد شد، قرار رسیدگی به پرونده صادر شده و رسیدگی ماهوی به جرم انجام می شود  تا حکم نهایی و قطعی صادر شود.

قرار منع تعقیب :

در مقابل قرار جلب به دادرسی قرار منع تعقیب واقع شده است. یعنی چنان چه دلایل و قراین ارائه شده بازپرس و دادیار و قاضی را قانع کند و شاکی نیز امکان آن را نداشته باشد از اسناد دیگری برای اثبات اتهام وارده به متهم به مرجع دادرسی اقامه نماید، قرار نهایی منع تعقیب صادر می شود و به شاکی مهلت اعتراض به این قرار اعطا می گردد.

قرار موقوفی تعقیب :

دلاایل بسیاری این امکان را به وجود می‌آورد که مرجع دادرسی کننده به تحقیقات، قرار موقوفی تعقیب صادر نماید که در زیر به این دلایل اشاره می شود:

-چنان چه متهم فوت کند( به جز  در مورد جرایمی که مجازات آن پرداخت دیه می باشد) قرار موقوفی تعقیب راجع به مجازات صادر خواهد شد.

-چنان چه شاکی در جرایم قابل گذشت رضایت دهد.

-.اگر شرایطی به وجود بیاید که متهم شامل عفو عمومی و خصوصی شود یا به سبب نسخ قانون اتهامی که به او نسبت داده شده است دیگر جرم تلقی نشود

-جرمی که از طرف شاکی اقامه شده به سبب سپری شدن مرور زمان تعقیب یا طرح شکایت امکان رسیدگی نداشته باشد.

-مثلاً در جرایم قابل گذشت که پس از گذشت یک سال از احراز جرم امکان شکایت از آن نیست شاکی پس از از سپری شدن یک سال مرور زمان شکایت را درج می کند در این حالت قرار موقوفی تعقیب صادر خواهد شد.

-چنان چه متهم قبل از اثبات جرم با در نظر گرفتن شرایط قانونی توبه نماید که در این حالت مجازات نسبت به او جاری نخواهد شد و قرار موقوفی تعقیب صادر می گردد.

-در فرضی که یک دفعه همان اتهام مورد بررسی قضایی واقع شود و به صدور حکم ختم می‌گردد. مثلاً شاکی شکایت توهین را اقامه کند اما امکان آن را نداشته باشد که دلایلی به منظور اثبات اتهام ارائه نماید.

در این حالت قرار منع تعقیب صادر شود و شاکی دوباره به علت همان توهین نسبت به متهم شکایت نماید که متهم را  با ارائه مدارک راجع به آن مورد اتهام دهد در این فرض بر اساس اعتبار امر مختومه متهم قرار موقوفی تعقیب را تقاضا می کند.

-در شرایطی که متهم در هنگام تحقق جرم گرفتار بیماری روحی روانی جنون بوده و در حقیقت اراده او زایل شده است. در این فرض هم قرار موقوفی تعقیب صادر می گردد.

این سه قرار در شکل قرار نهایی به دو طرف شکایت ابلاغ می گردد.

صدور قرار در شرایط خاص :

قرار نهایی
قرار نهایی

-قرار ترک تعقیب :

در جرایمی که قابل گذشت می باشد که محدوده آن ها در ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی که در سال ۱۳۹۲ تصویب شده است و اصلاحیه های بعدی آن مقرر گردیده چنان چه پیش از صدور کیفرخواست به وسیله ی دادستان، شاکی تقاضای ترک تعقیب نماید دادستان از  صدور کیفرخواست انصراف می‌دهد و قرار ترک تعقیب صادر می‌نماید. اما باید در نظر داشت که شاکی قادر است تعقیب دوباره را برای یک دفعه تا یک سال از زمان صدور قرار ترک تعقیب و تقاضا نماید.

-قرار بایگانی پرونده :

در جرایمی که مجازات آن ها درجه ۷ و ۸ می باشد و مستقیماً در دادگاه اقامه می‌شود، دادرس دادگاه قادر است چنان چه شاکی رضایت دهد یا این که شاکی خصوصی وجود نداشته باشد و نیز با در نظر گرفتن عدم پیشینه ی  موثر کیفری از طرف متهم و با عنایت به شرایط اجتماعی و وضعیت سابق متهم و اوضاعی که سبب احراز جرم شده است یک دفعه از جرم متهم چشم‌پوشی کند و قرار بایگانی پرونده را صادر نماید که در شکل قرار نهایی به دو طرف ابلاغ خواهد شد.

-قرار تعلیق تعقیب :

در جرایمی که قابل گذشت نمی باشد مثل سرقت و کلاهبرداری مقام قضایی این امکان را خواهد داشت که اگر شاکی رضایت دهد و جبران ضرر و زیان ایراد ‌شده به شاکی شود بعد از اخذ موافقت متهم این امکان را خواهد داشت که تعقیب متهم را به مدت ۶ ماه تا ۲ سال معلق نماید که این موضوع در شکل قرار نهایی به دو طرف ابلاغ خواهد شد.

شیوه اعتراض به قرار نهایی :

پس از ابلاغ قرار نهایی در شرایطی که قرار جلب دادرسی صادر گردد، از زمان ابلاغ قرار، متهم قادر است به مدت ۱۰ روز نسبت به قرار اعتراض نماید. تا مبتنی بر قرار صادر شده در دادگاه کیفری یک یا دو به اعتراض او دادرسی می‌شود.

اگر قرار منع تعقیب یا  موقوفی تعقیب از سوی مرجع قضایی صادر شود، شاکی قادر است به مدت ۱۰ روز بعد از ابلاغ قرار نهایی راجع به آن اعتراض نماید تا موضوع در دادگاه صالح کیفری یک یا دو بررسی شود و چنان چه دادگاه قرار را مورد تصویب قرار دهد، قطعی تلقی شده و قابل اعتراض نخواهد بود.

اما چنان چه قرار را نقض نماید دادگاه خودش مستقیماً قادر است نسبت به انجام تحقیقات مقدماتی اقدام نماید. یا آن را از دادسرا مطالبه کند یا اگر قرار منع موقوفی تعقیب را رد کند خودش قرار جلب دادرسی صادر کند.