قصاص|شرایط و نکات قصاص نفس و عضو|

قصاص چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی قصاص چیست؟ و نکات مهم قصاص پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله قصاص چیست؟

مفهوم قصاص :

قصاص که از ریشه قص آمده است واژه آشنایی برای همه می باشد این قصاص که به دوشکل در قانون ما دیده می شود شرایطی را دارا است که این نوشته به همین جزییات قصاص و شرایط آن پرداخته است.

همان طور که گفتیم قصاص در قانون ما شامل دو قسمت است:

-قصاص نفس

-قصاص عضو

ابتدا به تعریف هر کدام از این موارد می پردازیم.

قصاص نفس و قانون:

بر اساس ماده سیصد و هشتاد و یک قانون مجازات اسلامی سال نود و دو قصاص نفس به مجازاتی گفته می شود که در مورد قانون گذار در خصوص قتل عمدی می باشد البته باید بیان کرد همین که قانون گذار آن را مشخص کرده باشد قصاص شخص را نمی رساند و نخست باید ولی دم این خواسته قصاص را داشته باشند تا قصاص جلو برود و مورد دیگر این که شرایط انجام شدن قصاص در میان گشد که ما این شرایط را هم در ادامه می گوییم.

قصاص عضو:

قصاص
قصاص

طبق ماده سیصد و هشتاد و شش قانون مجازات اسلامی مجازات جنایت عمدی بر عضو در صورت تقاضا مجنی علیه و یا این که ولی او و موجود بودن سایر شرایط گفته شده است و در قضیه قصاص و در غیر از این صورت طبق مواد دیگر این قانون از نطر دیه و تعزیر انجام می شود به عبارتی دیگر این جا این منظور را دارد که قانون مجازات اسلامی ما برای جنایت بر عضو قصاص را مشخص کرده است

جنایت بر عضو:

قانون مجازات اسلامی هم برای پاسخ مطلوب به این سوال در ادامه و همچنین در ماده بعدی قانون مجازات اسلامی جنایت عمدی بر عضو را به این صورت تعریف کرده است.

جنایت بر عضو شامل هر نوع آسیبی می باشد که کم تر از قتل است یعنی در این جنایت فرد کشته نمی شود اما آسیبی به او می رسد به طور مثال قطع کردن عضوی/ جرح و صدمات وارده بر منافع است به این منظور است که هر صدمه و آسیبی که بر اثر فردی به او آسیب وارد شود و او کشته نشود و همچنین آسیب بر اعضای بدن وی فقط رخ دهد اما سبب مرگ او نشود.

مثال هایی در خصوص آسیب که در قانون قید شده است مشمول این موارد است:

قطع عضو: جرح و صدمه ای وارد بر منافع باشد.

برای منافع اعضا مثلا می توان به بینایی و فایده ای که این عضو برای ما دارد اشاره کنیم به طور مثال سعید به دلیل جراحت احتمال دارد چشم خودش را از دست ندهد یعنی چشم سر جایش می باشد اما بهره ای که تمام انسان های سال از آن می برند که دیدن است از سعید سلب گردد.

در این ماده قید شده است که اگر این شرایط موجود نباشد مجازات قصاص هم ساقط می گردد و به جای آن دیه به روی کار می آید و باید موجب پرداخت شدن قرار گیرد و یا دیگر ممکن است مجازات های تعزیری به روی کار آیند.

مجازات های اصلی که در قانون مجازات اسلامی ما می باشد شامل مجازات تعزیری و مجازات حدی و همین طور قصاص که با نگاه بر نوع جرم و شرایط اتفاق افتادن آن مقامات قضایی به یکی از این موارد فرد را گرفتار می کند.

قصاص به معنای تاوان گرفتن و یا انجام دادن همانند جنایت و کیفری می باشد که جانی به آن محکوم می شود و بایستی آن مجازات متساوی با جنایت او باشد به عبارت دیگر جنایت احتمال دارد نسبت به عضو دیگری انجام شود و یا این که نسبت به جان باشد در صورتی که عمل جنایت به شکل عمدی باشد مرتکب سبب قصاص قرار می گیرد و چنانچه به طور غیر عمدی باشد دیه از او گرفته می شود وقتی که جرم در مورد اعضا باشد مجرم هم محکوم به قصاص عضو در برابر عضو می شود.

شرایط انجام قصاص نفس:

قصاص نفس در مورد شخص زنی که اتفاقا مسلمان هم است دارای شرایطی است  یعنی در حلتی که زن مسلمانی به طور کاملا عمدی به قتل برسد در صورتی که قاتل او مرد مسلمانی باشد و ولی دم زن تقاضای قصاص را داشته باشند ولی دم در این جا وظیفه ای دارد

این وظیفه از این قبیل است که قبل از انجام قصاص نفس مرد قاتل مسلمان نصف دیه کامل وی را پرداخت نماید اما در مورد موقعی که قاتل مرد شخصی غیر مسلمان نباشد می شود بدون پرداخت کردن مبلغی قاتل قصاص گردد.

در فرضی که شخص قاتل و شخص مقتول هر دو غیر مسلمان باشد این ما به تفاوت باز هم بر سر جای خود باقی می ماند و موجب پرداختن می گردد.

اگر یک فردی دو یا چند نفر را به صورت عمدی مورد قتل قرار دهد ولی دم هر کدام از این افراد مقتول می توانند تقاضای قصاص نمایند .

اگر که یک شخصی دو و یا چند نفر را مورد قتل قرار دهد و در این جا اولیا دم تعدادی از مقتولان درخواست قصاص داشته باشند و اولیای دم بعضی دیگر از مقتولان درخواست دیه داشته باشند در حالتی موافقت کردن قاتل به پرداخت کردن دیه به آن ها در برابر گذشت کردن از حق قصاصشان دیه آن ها باید از اموال قاتل پرداخت بشود و بدون این که قاتل توافق کند نمی تواند حق دریافت دیه از او و یا اموال او کنند.

در موردی که قتل نفس در ماه های حرام اتفاق بیفتد و یا در صورتی که عمل قتلی در مکانی مثل حرم مکه باشد و موافقت هم بر سر پرداخت شدن دیه باشد دیه نفس با توجه بر قوانین و مقررات تغلیظ دیه افزایش می یابد و موجب پرداخت گردیدن قرار می گیرد.

اگر شخص قاتل در زمان و مکان حرام نام برده در خصوص  مورد بالا قصاص شود و قصاص وابسته بر پرداخت شدن تفاضل دیه از طرف ولی دم به قاتل باشد دیه مورد تغلیظ قرار نمی گیرد.

اولیای دم در قصاص:

صاحب قصاص نفس که منظورمان از آن همان اولیای دم ورثه مقتول است. قادر است قصاص قاتل را درخواست نماید و یا این که کلا از قتل گذشت و صرف نظر نماید و یا دیگر این که با صلح نمودن و با دریافت کردن دیه و غیره از قصاص پشیمان گردد اما در صورتی که اولیای دم خواستار قصاص باشند مجرم بعد از صدور حکم محکومیت او مورد قصاص قرار می گیرد.که ممکن است رای دادگاه با اعدام و یا قصاص باشد .

همین طور باید اضافه گردد که در ماده چهارصد و سی و شش قانون مجازات اسلامی قانون گذار قید کرده است که قصاص نفس تنها به روش متعارفی که آزار کم تری به قاتل برسد قابلیت اجرایی دارد

و بر همین اساس بر اثر ماده چهارصد و سی و هفت قانون مجازات اسلامی چنان چه زن وضع حمل باشد ولی به قصاص کردن محکوم باشد باید اجازه داد که طفل وی متولد شود و بعد قصاص انجام شود و این که اگر بعد از به دنیا آمدن طفل هم امکان از بین رفتن طفل و یا ترس از بین رفتن طفل موجود باشد تا موقعی که زنده بودن طفل عملی گردد باید صبر کرد و قصاص را با تاخیر انجام داد.

قصاص
قصاص

در صورتی که مرتکب مریض باشد و یا این که شرایط زمان و مکان به شکلی باشد که در قصاص ترس سرایت به جان و یا صدمه ی دیگری باشد اگر امکان رفع مانع باشد قصاص صورت می گیرد اما اگر نشود موانعی که به خاطر عدم اجرای حکم قصاص می شود را درست نمود مجازات قصاص به تاخیر میفتد لازم به بیان است

مطابق قانون مجازات اسلامی هنگامی که یک عضو مرتکب جرم سبب قصاص قرا می گیرد بایستی بدون بی هوشی و یا بی حسی فرد دیگری انجام شده باشد و همین طور مداوا و یا بی هوش کردن مرتکب و بی حس کردن عضو او پس از اجرای قصاص به شکل جایز می باشد.

به طور مثال حتما شما این مورد را در خیلی از منابع دیده اید که چنانچه جراحت و آسیبی به یکی از اعضای فرد وارد شد خودش هم دقیقا به آن آسیب محکوم گردد. مثلا اگر سینا به طور کاملا عمدی چشم حسین را نابینا کند به مجازات قصاص عضو محکوم می شود و این معنی را دارد که حسین هم چشم سینا را نابینا سازد.

 

در این مقاله به طور کلی به موضوع قصاص پرداخته ایم.

در قانون مجازات اسلامی قصاص جزو یکی از از مجازات های مهم می باشد این مجازات که به دو قسمت قابل تقسیم است شامل قصاص نفس و قصاص عضو می شود لازم به ذکر است که این مجازات مخصوص جنایات عمدی بوده است و از شرایط اجرای آن تساوی در دین قاتل و مقتول / سلامت عقل و همچنین مهدورالدم بودن مقتول می باشد در قانون ما مجازات های مختلفی را  قانون گذار در نظر گرفته است که وابسته به نوع جرمی می باشد که اتفاق میفتد.

انواع مجازات در قانون

انواع مجازات اصلی در قانون ناشی از همین تقسیم بندی گفته شده می باشد

مجازات حدی

مجازات تعزیری

دیه

قصاص

این موارد هر کدام یک نوع مجازات اصلی  نزد قانون شناخته می شوند.

همه ما کم و بیش با قصاص آشنایی داریم  همین قصاص جزو یکی از مجازات های اصلی است که قانون هم به کرات به آن پرداخته است ولی بیشتر مردم ما قصاص را با اعدام اشتباه می گیرند اما باید گفت که این دو با هم تفاوت هایی دارند که به همه آن ها در این مقاله پرداخته شده است.

ریشه کلمه قصاص از قص آمده اشت که به معنی پیگیری کردن چیزی است در قانون کیفری ایران قصاص مجازات شخصی می باشد که بر اساس قانون به فرد دیگری جنایتی را وارد کرده است همان طور که گفتیم بیشتر افراد قصاص و اعدام را با هم اشتباه می گیرند با این وجود که هر دو این مجازات ها مجازات بدنی به حساب می آیند ولی مجازات اعدام فقط برای سلب حیات از مجرم به کار برده می شود در حالی که حکم قصاص هم به منظو سلب حیات و هم برای اعضای بدن استفاده می گردد.

باید بیان کرد که مجازات اعدام غیر قابل بخشش و مجازات قصاص حق اولیا دم و قابل بخشش می باشد به گونه ای دیگر می توان گفت قصاص عام تر از اعدام حساب می شود پس بنا بر این گفته می توان گفت که قصاص بر دو نوع است که مشمول قصاص نفس و قصاص عضو می شود.

قصاص نفس موقعی حاصل می شود که جنایتی باعث مرگ شخصی گردد ولی قصاص فقط مرتبط با جرایم عمدی است و چنان چه کسی به شکل غیر عمدی و یا در دفاع مشروع از خودش سبب مرگ کسی گردد قصاص انجام نخواهد شد قصاص عضو هم مرتبط با وقتی است که یکی از اعضای بدن به خاطر جنایتی موجب آسیب قرار گیرد.

تفاوت اعدام با قصاص

مجازات یا همان کیفر یک نوع تدبیر است یا می توان گفت به عنوان تربیتی می باشد که قانون گذار به منظور تنبیه افرادی که کارهایی مخالف قانون انجام می دهند برپا کرده است این کار به منظور مانعی برای هرج و مرج و برقراری نظم در جامعه است تا افراد بدانند نبود رعایت کردن حقوق دیگران موجب ورود قانون و برخورد جدی او  می گردد در قانون ما انواع مجازات های مختلف برای جرایم گوناگون پیش بینی شده است تعدادی از این جرایم مذکور از قرآن و دیگر  از فقه برگرفته شده است و بعضی از آن ها را هم قانون گذار بر اساس زمانه مشخص کرده است.

قصاص
قصاص

یکی از انواع مجازات های اصلی همین مجازات قصاص عنوان گرفته است.

خیلی از شما مخاطبین از مقالات و خبر ها  و دیگر فیلم ها و داستان ها شنیده اید که مجرم بر اساس قانون محکوم به قصاص شده است این جمله و وا ژه قصاص به ذهن خیلی از افراد همان اعدام را می رساند اما باز گفته می شود که اعدام  و قصاص با هم فرق دارد حالا می خواهیم بدانیم فرق آن ها دقیقا در چه چیزی است؟ چه چیزی را قصاص دارد که اعدام ندارد؟

اعدام به زندگی فرد برای همیشه پایان می دهد اما قصاص هم به منظور پایان  یافتن زندگی و هم برای مجازات نقص عضو تعیین شده است.

شرایط انجام قصاص

شرایط اعمال مجازات قصاص در این بخش با نظر بر قانون مجازات اسلامی مصوب سال نود و دو بیان شده است.

.برای انجام قصاص نخست باید دین مرتکب و قربانی یکی باشد به همین خاطر مسلمانی که کافری را بکشد در قانون ما شامل  قضیه قصاص نمی گردد.

دوم این که شرط اعمال قصاص این موضوع می باشد که متهم جرم پدر یا جد پدری قربانی نباشد و یعنی این مجازات در مقابل پدر و جد پدری منتفی می باشد و انجام نمی گیرد.

و شرط سوم بیان گر این است که مرتکب در موقع اعمال جنایت عاقل باشد

و اما مورد آخر برای اعمال قصاص این است که چنان چه قربانی مهدور الدم باشد که به منظور این است که خونش هدر رفته است مجازات قصاص شامل بر مرتکب نمی شود.

حکم قصاص در فقه اسلامی

مهم ترین آیه ای که در قرآن در خصوص قصاص ذکر شده است آیه صد و هفتاد و هشت سوره بقره است.

ای کسانی که ایمان آورده اید بر شما درباره کشته شدگان قصاص نوشته و مقرر شده آزاد در برابر آزاد و برده در برابر برده و زن در برابر زن. لذا هر که از طرف برادر خود مورد چیزی از بخشش و عفو قرار گرفت پس پیروزی از معروف و پرداختن دیه به وی به نیکی و احسان. این تخفیفی  رحمتی می باشد که از سمت پروردگارتان پس هر که پس از این عفو تجاوز کرد وی را عذابی دردناک خواهد بود.

قصاص مجازاتی علیه جسم و جان انسان می باشد کتاب آسمانی ما قرآن کریم علی رغم تاکید بر مطلوب بودن عفو مجرمین پذیرش اصل قصاص را سبب حیات جامعه بشری می داند.

ادله اثبات قصاص

به جمعی از ادله و دلایلی گفته می شود که سبب محکم شدن اتهام جنایت از سمت جانی بر مجنی علیه می شود که عبارت می باشد از:

اقرار:

عبارت هستند  از اخبار فرد به ارتکاب جرم از سمت خود است.

ریشه این ادله روایتی می باشد که پیامبر اکرم می فرماید:

اقرار العقلا علی انفسهم جایز.

شهادت شهود:

شهادت عبارت است از اخبار فردی غیر از طرفین دعوی به اتفاق افتادن یا نبود جرم به وسیله متهم یا هر امر دیگری نزد مقام قضایی است.

قسامه:

عبارت است از سوگند هایی که در حالت فقدان ادله دیگر غیر از سوگند منکر و وجود لوث شاکی برای ثابت شدن جنایت عمدی و یا غیر عمدی یا خصوصیات آن و متهم برای دفع اتهام از خود اقامه می کند.

علم قاضی:

عبارت است از یقین حاصل از مستندات بین در امری می باشد که پیش او مطرح می گردد. در مواردی که مستند حکم علم قاضی می باشد او وظیفه دارد قراین و نشانه های مستند علم خود را به شکل صریح در حکم اشاره کند.

 صاحبان حق قصاص

صاحبان حق قصاص مشمول افرادی می باشد که حق قصاص به آن ها تعلق دارد و می توانند اجرای آن را از مقام قضایی درخواست کنند.

بر اساس آن چیزی که در قانون مجازات اسلامی ما آمده است ولی دم به عنوان ورثه مقتول شناخته می شود به غیر از زوج و یا زوجه وی که فاقد حق قصاص هستند این جمله این منظور را دارد که زن و شوهر ولی دم محسوب نمی شوند.

صاحبان حق قصاص سه تصمیم قادر هستند در خصوص جانی بگیرند که به این شرح می باشد:

گرفتن قصاص که اولین آن ها می باشد.

دیه که می تواند جایگزینی مناسب برای قصاص گردد.

عفو و بخشش که در آن نه دیه حاصل می شود و گرفته می شود و نه حکم قصاص انجام می شود.

بر اساس ماده سیصد و پنجاه قانون مجازات اسلامی چنانچه اولیای دم مقتول متعدد یعنی بیشتر از یک نفر داشته باشد حق قصاص برای همه ان ها مطرح می باشد و قابل اجرا می باشد.

عفو قصاص

قصاص یک مجازات الزامی نمی باشد و بنا بر طبیعت حق الناسی آن نه تنها قابلیت عفو و مصالحه و گذشتن دارد بلکه بر آن تاکید زیادی هم شده است:

عفو به وسیله مجنی علیه:

عفو مجنی علیه در جنایات مادون نفس به صورت نافذ می باشد و همان تاکیداتی که در خصوص عفو از قصاص نفس وارد می گردد در این مورد هم وجود دارد ولی در خصوص حق عفو از قصاص النفس به وسیله مجنی علیه نظر های متفاوتی وجود دارد که به طور واقع بر می گردد به این موضوع که حق قصاص اول برای چه کسی حاصل می گردد در قانون مجازات اسلامی نخست نطریه نبود صحت عفو از قصاص النفس به وسیله مجنی علیه مورد پذیرش بود اما الان به تبعیت کردن از تحریر الوسیله امام عفو مجنی علیه سبب ساقط شدن حق قصاص می باشد.

به وسیله اولیای دم:

قصاص
قصاص

آن ها می توانند جانی را ببخشند و گذشت نماید که یا به حالت غیر معوض است که احتیاجی به رضایت جانی ندارد و یا به شکل مصالحه بر دیه است که به دلیل معوض بودن احتیاجی به رضایت جانی دارد.

به وسیله ولی امر و یا حاکم شرع:

در مواردی همانند این مورد که مقتول فاقد ولی باشد و یا شناخته نشود و یا دیگر به وی دسترسی نباشد حاکم شرع ولی وی معرفی می شود و او قادر است قصاص کند و یا در قبال گرفتن دیه گذشت کند اما حق عفو بدون عوض را ندارد که در ماده دویست و شصت و شش قانون مجازات اسلامی هم این موضوع  بیان شده است.

شرایط اجرای قصاص

_ به درخواست اولیای دم باشد.

_ اذن و اجازه ولی امر در میان باشد.

_ اذن ولی دم وجود داشته باشد.

_ پرداخت کردن دیه مازاد بر استحقاق.

_ ممنوعیت ایذاء جانی

چرا قصاص و چرا مجازات؟

دنبال هر جرایمی قانون گذار  مجازاتی پدید آورده است.

تعدادی از آن ها برای اقتصاد جامعه و بعضی دیگر از آن ها به منظور نظم و امنیت موجود در جامعه و برخی دیگر هم به منظور امنیت زندگی انسان ها و …. خطر هایی را به دنبال دارند.

هدف از انجام مجازات ها به غیر از این که فرد تقصیر کار را به سزای عمل بد خود می رساند اعاده نظم و امنیت از دست رفته را هم شامل می گردد.

تعدادی از جرایم اضافه بر این که نظم جامعه را مختل می کنند و احساس نا امنی به جامعه وارد می کنند فرد خاصی را هم سبب آسیب قرار می دهد.

یکی از آشکار ترین این جرایم قتل و ضرب و جرح و قطع می باشد در این خصوص از جرایم آسیب بر جان فرد واقع می گردد تا جایی که در بعی از موارد ادامه حیات را برای او مشکل می کند.

بشر به عنوان مخلوق خداوند شناخته می شود حق حیات و زندگی با ارزش ترین لطف الهی به شخص انسان می باشد در متن های دینی بسیار با این موضوع برخورد کرده ایم که عمل خود کشی جزو جرایم کبیره محسوب می شود و گناه هم شمرده می شود پس معلوم است که کسی حق ندارد غیر قانونی و بدون اجازه گرفتن و بر خلاف شرع جان کسی دیگر را بگیرد و یا از روی ظلم جراحت و آسیبی به وی وارد سازد.

در بر خوردن به این افراد که از روی ظلم و تعدی و به طور عمدی به جان فردی تجاوز می کنند پروردگار در قرآن مقابله به مثل و قصاص را در زیر نظر گرفته است در مقابل جان / جان در برابر چشم و…..

لازم به ذکر است که در کنار خداوند این حق را برای اولیای دم در نظر گرفته است و بسیار افراد را به گذشتن و بخشیدن از قصاص دعوت کرده است.

همین طور با اعمال این مجازات های سخت در مقابل افرادی که به نقص حکم خدا و در مرحله بعدی حکم قانون گذار بر آمدند دیگر افراد جامعه با ترس از گرفتار شدن به عقوبت این رفتار چه در دنیا و چه در آخرت از قدم گذاشتن در آن نظر خود را عوض می کنند.

مخاطبین عزیز اگر از بیان آن چه در مورد قصاص گفتیم همچنان شک و ابهامی برای شما در رابطه با مجازات و ویژگی های مختلف آن وجود دارد شما می توانید با مشاور حقوقی آنلاین ما و همچنین وکیل کیفری در شیراز به صورت بیست و چهار ساعته و تلفنی و آنلاین با ما در ارتباط باشید.