مال منقول چیست مال غیرمنقول|نکات مهم مال منقول و غیرمنقول

مال منقول و غیرمنقول چیست

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی مال منقول و غیرمنقول چیست؟ و شرایط مال منقول و غیرمنقول پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله مال منقول چیست مال غیرمنقول چیست

مفهوم مال

از نظر حقوقی مال چیزی است که مفید و قابل تملک به وسیله شخصی باشد. البته ضرورتی ندارد که دارای مالک خاصی باشد و الزاماً و ضرورتا اموال مادی نیستند. بلکه حقوقی مانند سرقفلی که ارزش اقتصادی دارند نیز مال تلقی می‌شود. به منظور سهولت در تنظیم قواعد حقوقی، مال به دو بخش منقول و غیرمنقول قابل تقسیم است که بر هر کدام آثاری دارد.

مال غیر منقول به اموالی اطلاق می‌شود که امکان جابه جایی برای آن وجود ندارد. مانند خانه و یا این که اگر جابه جا شود از بین می‌رود یا سبب خرابی آن مکان می شود. مثل مجسمه ای که در دیوار یک خانه قرار دارد. بر طبق ماده ۱۲ قانون مدنی مال غیر منقول آن است که از مکانی به مکان دیگر نتوان آن را انتقال داد. فرقی نمی‌کند که استقرار آن به شکل ذاتی باشد یا بر اثر فعالیت انسانی صورت گرفته باشد.

به شکلی که انتقال آن سبب خرابی یا نقصان مالی مکان آن گردد. بر اساس ماده ۱۴ قانون مدنی، آینه و پرده نقاشی و مجسمه و مانند آن ها در شرایطی که در بنا  یا زمین به کار رفته باشد، به شکلی که انتقال آن سبب نقص و خرابی آن یا محلش شود غیرمنقول خواهد بود.

در این تعریف از قانون مدنی ، دو فرض برای دو شکل از اموال غیرمنقول و مهمترین آن ها بیان شده است. اموال غیرمنقول انواع دیگری هم خواهد داشت. مانند موضوع منافع که به سبب شرح زیاد آن خارج از بحث می باشد. مال منقول مالی می باشد که انتقال و جابه جایی آن میسر است. مانند دوچرخه که بر اساس ماده ۱۹ قانون مدنی چیزهایی که انتقال آن از جایی به جای دیگر میسر باشد. بی‌آن که به خود یا مکان آسیبی برسد، مقبول خواهد بود.

انواع اموال غیر منقول

منقول و غیرمنقول
منقول و غیرمنقول

غیرمنقول ذاتی و طبیعی

اموالی که به ذات غیرمنقول تلقی می شوند. مانند زمین و آن چیزی که در زمین وجود دارد. مانند سنگ و خاک و معدن و غیره.

بر اثر عمل انسان اموالی می‌باشند که از نظر ذاتی امکان جابه جایی آن ها وجود دارد. اما در زمین اتصال یافته اند و نقل و انتقال آن ها میسر نیست. مثل بناهای که در زمین ایجاد شده باشد و لوله هایی که برای انتقال آب یا موضوعات دیگر در زمین و بنای خانه ایجاد شده است.

غیرمنقول حکمی

اموالی می‌باشد که قانونگذار برای آ نها اموال غیرمنقول را تعیین کردند. این اموال از دسته اموالی می باشند که از نظر ذاتی منقول هستند. اما مالک آن را به منظور آبیاری و زراعت قرار داده است. مثل تراکتور و بیل و غیره.

غیرمنقول انتفاعی

دسته ای از حقوق و منافع به پیروی از مال غیر منقول ، مال غیر منقول محسوب می‌شود. از جمله حقوق حق انتفاع راجع به چیزهای غیر منقول مثل حق عمری و یا حق سکنی می باشد و حق ارتفاق نسبت به ملک دیگری مثل حق مجری و حقوق عبور و دعاوی که موضوع آن ها اموال غیر منقول می باشد. مثل دعوای خلع ید.

انواع مال منقول

منقول ذاتی

اموالی که قابلیت حس و لمس را دارند و امکان جابه جایی آن ها وجود دارند. مثل مداد و خودکار و اتومبیل و هواپیما و غیره.

اموال در حکم منقول

اموال منقولی که در حقیقت در حکم منقول تلقی می شوند و آن دو گونه می باشد که به دلیل صلاحیت محاکم قضایی در حکم منقول تعیین شدند.

منقول حقوقی

که موضوع آن وجه نقد و چیزهای منقول باشد. مانند حق وثیقه و حق انتفاع از اموال منقول و دعواهایی که راجع به استرداد حق مالکیت و حق انتفاع اموال منقول می‌باشد و حق  مولف راجع به اختراعات و تالیفات خودش به بیان دیگر. حقوق معنوی و حضور افراد در شرکت ها راجع به سهم خودشان. دعاوی در مورد اموال غیرمنقول هم مانند دعاوی مالکیت مزاحمت و ممانعت از حق تصرف عدوانی و غیره.

دلیل تقسیم بندی اموال به منقول و غیرمنقول

منقول و غیرمنقول
منقول و غیرمنقول

-این نکته قابل ذکر می باشد که دادگاه صالح به منظور دادرسی به اموال منقول و غیرمنقول فرق می‌کند.

دادگاه صلاحیت دار به جهت دادرسی به دعاوی راجع به اموال غیر منقول، دادگاه محل قرار گرفتن مال غیر منقول می باشد. حتی چنان چه خوانده یعنی شخصی که نسبت به او اقامه دعوا شده است در آن مکان مقیم نباشد، اما راجع به مال منقول این موضوع مطرح نیست و دادگاه صلاحیتدار نسبت به اموال منقول دادگاه محل اقامت شخص خوانده است.

در این جا باید قانون آیین دادرسی مدنی را نیز در نظر گرفت که اصل بر صلاحیت دادگاه محل اقامت شخص خوانده است و راجع به اموال غیرمنقول این موضوع استثنا تلقی می شود. مثلاً چنان چه شخصی در تهران مقیم باشد و شخصی دیگر در شیراز و راجع به ملکی که در کرج واقع شده است اختلاف وجود داشته باشد، دادگاه صالح به منظور دادرسی به این دعوا دادگاه کرج می باشد.

-دوم، شیوه توقیف و بازداشت. وقتی دستور و حکم توقیف اموال صادر می شود، چنان چه مال منقول باشد به آسانی به وسیله مامور اجرا توقیف خواهد شد و به مکانی دیگر انتقال می یابد. اما در اموال غیرمنقول این موضوع مطرح نیست. زیرا امکان جابه جایی میسر نمی باشد. در مورد اموال غیرمنقول این گونه است که توقیف اموال به شرایط ثبت ما در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور منوط می باشد. بدین ترتیب که اداره ثبت املاک مقرر می دارد که مال مذکور غیر قابل انتقال می باشد و تا رفع توقیف نباید به هیچ فرد دیگری انتقال یابد.

-محاسبه هزینه دادرسی، به شکلی مخارج دادرسی بر طبق تقاضای خواهان تعیین می‌شود و دادگاه با توجه به اندازه مبلغ قیمت‌گذاری شده مخارج داده را مشخص می نماید. اما در اموال غیرمنقول این موضوع قابل طرح نیست و مخارج دولتی باید با در نظر گرفتن ارزش معاملات هر منطقه به وسیله کارشناس معلوم شود و در نهایت هزینه دادرسی پرداخت می شود.

قوانین توقیف اموال

مامور اجرای حکم بعد از تقاضای توقیف اموال باید بدون تاخیر راجع به توقیف اموال محکوم علیه اقدام نماید. تفاوتی ندارد که این اموال در محل دادگاه صادر کننده اجرایی قرار گرفته باشد یا در محل دادگاه دیگر واقع شده باشد. چون چنان چه مال در حوزه دادگاه دیگر قرار داشته باشد، توقیف آن را می توان از اجرای احکام آن دادگاه تقاضا نمود.

منقول و غیرمنقول
منقول و غیرمنقول

نکته ای را باید در نظر داشت که از اموال محکوم علیه به میزانی مورد توقیف قرار می‌گیرد که برابر محکوم به و هزینه‌های اجرایی باشد. اما چنان چه مال معرفی شده بهای بیشتری را دارا باشد ، نمی‌توان آن را تجزیه کرد و کلا توقیف می شود. در این حالت اگر مال غیر منقول باشد مقدار مشاعی از آن که برابر با محکوم به و مخارج اجراییه باشد توقیف می گردد.

توقیف اموال منقول

اموال منقولی که بیرون از محل اقامت یا کار محکوم علیه باشد، در شرایطی توقیف می شود که ادله کافی به منظور تعلق این اموال  به محکوم علیه وجود داشته باشد.

چنان چه مال منقول در تصرف شخص دیگری غیر از محکوم علیه قرار داشته باشد و آن فرد راجع به آن ادعای مالکیت کند یا این که شخص متصرف آن را به شخص دیگری متعلق بداند در این صورت به عنوان مال محکوم علیه توقیف نمی شود. البته چنان چه خلاف ادعای متصرف به اثبات برسد، ضامن جبران خسارت محکوم له می شود.

اموالی که در محل سکونت زن و شوهر موجود است هر آن چه عموما مورد بهره برداری خاص زن واقع شود متعلق به زن خواهد بود و هر آن چه مورد استفاده خاص مرد است، متعلق به شوهر می‌باشد و سایر اموال بین آن ها مشترک خواهد بود. جز آن که خلاف آن به اثبات برسد.

منقول و غیرمنقول
منقول و غیرمنقول

چنان چه مال منقول معرفی شده در مکانی واقع شود که درب آن بسته شده باشد و از باز کردن آن پیشگیری شود و مامور اجرای احکام با حضور مأموران نیروی انتظامی به منظور باز نمودن در و توقیف مال اقدام می‌کند اگر محلی باشد که شخصی در آن حضور نداشته باشد، نماینده دادستان حضور می‌یابد تا در باز شود.

اموال منقول توقیف شده در همان مکانی که وجود دارد، نگهداری می‌گردد. جز آن که نقل اموال به مکان دیگر لزومی داشته باشد. بنابراین اموال توقیف شده به منظور نگهداری به فرد مسئولی که حافظ نام می‌گیرد، سپرده می‌شود.

توقیف اموال غیر منقول

بر اساس ماده ۹۹ قانون اجرای احکام مدنی اگر مال غیرمنقول توقیف شود باید به  اطلاع اداره ثبت مکانی که مال غیر منقول در آن جا   قرار دارد رسانده شود. بر اساس ماده ۱۰۰ قانون مذکور اداره ثبت آن مکان در شرایطی که آن مال به نام محکوم علیه ثبت شده باشد، بازداشت آن مال را در دفتر املاک قید می نماید و به ضابطان اجرای حکم می رساند که آن مال به نام محکوم علیه به ثبت رسیده است.

از طرف دیگر در بخشی از مناطق کشور امکان دارد، افراد به ثبت اموال غیرمنقول خود مبادرت نکنند، توقیف این دسته از اموال هنگامی اجازه خواهد داشت که محکوم علیه در آن تصرف مالکانه داشته باشد یا بر اساس رای نهایی مالک آن مال معرفی شود. البته اگر بر اساس حکمی محکوم‌علیه مالک آن مال معرفی گردد اما ،حکم هنوز نهایی نباشد این امکان وجود دارد که آن مال را به عنوان اموال متعلق به محکوم علیه توقیف نمود اما تا هنگامی که این حکم نهایی نگردد، مال فقط در توقیف است و محکوم له قادر نیست از آن مال دریافت کند.