مراحل رسیدگی به جرم|شکواییه تا صدور رای|بررسی تخصصی

مراحل رسیدگی به جرم

وب سایت حقوقی یاروکیل به تعریف مراحل رسیدگی به جرم پرداخته است

به منظور رسیدگی به هر جرم باید از چهار مرحله عبور کرد. شخص شاکی باید از این مراحل آگاه بوده و اعمالی که مربوط به او می‌باشد را انجام دهد تا شکایت او ثبت شده و تحقیقات لازم انجام و رسیدگی از سر گرفته شود. به طور کلی به پرونده ای پرونده کیفری گفته می شود  که موضوع آن رسیدگی به یک اتهام و تشخیص مجرم و میزان مجازات آن می باشد. با توجه به موضوع مورد نظر دادگاه‌های مختلفی صلاحیت رسیدگی به پرونده‌ها و موضوعات کیفری متفاوت را دارد.

تشریفاتی که برای رسیدگی به یک پرونده در دادگاه های کیفری انجام می‌شود را آیین دادرسی کیفری می گویند. قانون آیین دادرسی کیفری یک قانون عام و جامع می باشد و اساساً برهمه دادگاه های رسیدگی کننده کیفری حاکم است. جز موردی که استثنا قرار گرفته باشد.

مراحل رسیدگی به جرم
مراحل رسیدگی به جرم

زمانی جرم محقق می‌شود که قانون گذار به آن عنوان مجرمانه داده باشد و برای آن مجازاتی در نظر گرفته باشد همان طور که می دانیم در جریان رسیدگی به پرونده های کیفری نظم عمومی جریحه دار شده است برای همین مرجعی تحت عنوان دادسرا از سوی قانونگذار پیش‌بینی شده تا در جوار دادگاه پیگیری پرونده های کیفری امور لازم را انجام دهد.

تنظیم شکایت

بیش تر افراد در جامعه آگاهی های اندکی در مورد جرم و مجازات دارند و حتی کارهای اداری و اساسی  مانند  نحوه شکایت را هم بلد نمی باشند. وقتی از آنها سوال می شود که چرا؟ در پاسخ می گویند که پای ما تا الان به این مکان ها  باز نشده است. این صحیح است که افراد به ندرت گذرشان به دادگاه می‌افتد اما اگر کارتان به دادسرا یا دادگاه بیفتد این تجربه فراموش نشدنی خواهد بود.

اولین گامی که  شاکی در مراجعه به مرجع قضایی برمی‌دارد اعلام جرم و تظلم خواهی می باشد که با تنظیم شکایت نامه نمود پیدا می کند بر اساس ماده ۶۴ قانون آیین دادرسی کیفری که در سال ۱۳۹۲ تصویب شده است یکی از دلایل برای شروع به رسیدگی به یک پرونده کیفری شکایت شاکی یا مدعی خصوصی می باشد این نکته را هم باید در نظر داشت که اگر جرم جنبه عمومی داشته باشد ایراد دعوا و تعقیب متهم به دلیل عمومی بودن وجهه جرم از تکالیف دادستان می باشد.

شرایط تنظیم شکایت نامه

بر اساس ماده ۶۸ قانون آیین دادرسی کیفری شاکی قادر است خودش مستقلاً و یا با کمک وکیل شکایت نامه‌ای را تنظیم نماید که در این شکایت نامه اصولی باید رعایت شده و مواردی باید درج شود.

– نام ونام خانوادگی نام پدر سن شغل میزان تحصیلات و وضعیت  تاهل و تابعیت ،مذهب، شماره شناسنامه شماره ملی، نشانی دقیق، ایمیل، شماره تلفن ثابت و همراه و کدپستی شاکی .

– عنوان شکایت و مکانی که جرم واقع شده است تاریخ وقوع آن.

– ضرر و خسارتی که به مدعی وارد شده و ادعای مطالبه آن را دارد.

– جهات و دلایل وقوع جرم نام و نشانی شاهدان و مشخصات آن ها.

– مشخصات و آدرس مشکی علیه  یا شخص مظنون در شرایطی که امکان آن باشد.

همواره قوه  قضاییه این تکلیف را به عهده دارد که برگه های یکسانی که شامل این موارد باشد را تنظیم نموده و در اختیار مراجعه‌کنندگان قرار دهد. البته اگر مراجعه کننده ها از این برگه ها استفاده نکنند مانع از آن نمی‌شود که شکایت او مورد شنیدن قرار نگیرد.

مراحل رسیدگی به جرم
مراحل رسیدگی به جرم

 شرایط صوری در شکایت نامه:

وقتی شکایت نامه تنظیم شد شاکی به دو دلیل باید تمبر باطل کند:

– یکی به دلیل تایید و تصدیق بر برگ های ضمیمه شده.

وقتی شاکی شکایت نامه را تنظیم میکند توام با آن باید اسناد و مدارک و دلایل خود را کتباً به این شکواییه ضمیمه نماید و بر اساس بند ۱۷ قانون وصول بعضی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین با پرداخت مبلغی باید این پیوست‌ها را تایید کند.

–  دوم به دلیل هزینه‌ای که شکایت کیفری را در بر می‌گیرد .

شخص شاکی باید به واحد تمبر در دادسرایی که به آن رجوع نموده است رفته و باتوجه به بند ۴ قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین با پرداخت مبلغی از هزینه شکایت خود را بپردازد.

تسلیم شکایت نامه به دادسرای صالح:

اگر برای دفعه اول پا به دادسرا بگذارید و از روند  پیشرفت کار اطلاع نداشته باشید دچار مشکل خواهید شد و از ازدحام جمعیت در در این سازمان سردرگم می شوید چه بسا امکان دارد که در رسیدگی به دعوای خود با معضلاتی هم مواجه شوید ایستادن در صف های طولانی و پر رفت آمد که همه این ها ناشی از بی اطلاعی از رویه مربوطه می باشد.

پس از اینکه شاکی شکایت نامه را تنظیم نمود باید آن را تقدیم به دادسرای صالح بنماید. در ذیل  توضیحات مختصری برای معرفی این مرجع می آوریم.

دادسرا کجاست؟

با توجه به اینکه نظام قضایی پاسدار منافع جامعه می باشد دادسراها به وکالت از جامعه به کشف جرم تعقیب متهم و گردآوری جهات لازم می پردازند تا حقوق افراد جامعه را تامین کنند و نظم و امنیت ملی و اجتماعی را برقرار نمایند. اما این را هم باید در نظر گرفت که دادسرا فقط از شخص آسیب دیده از جرم حمایت نمی کند و هدفش فقط تامین امنیت اجتماعی نمی باشد که حقوق فردی و اجتماعی متهم را هم دنبال می کند

بنابراین دادسرای عمومی و انقلاب که به بیشتر جرایم رسیدگی می نماید موقعیت بسیار مهمی در جامعه ما دارد. دادسرا در جوار دادگاه تحقیقات مقدماتی را انجام می دهد. دادسرای نظامی و ویژه روحانیت همراه با دادگاه نظامی و ویژه روحانیت به جرائم خاصی که مربوط به نظامیان و روحانیون است رسیدگی می نماید. در هر دادسرا به اندازه لازم رئیس،معاون، دادیار، بازپرس و تشکیلات اداری وجود دارد وقتی تحقیقات مقدماتی قرار است انجام شود به دستور مستقیم دادستان یا رئیس دادسرا و یا از طریق دادیاران و بازپرس آن صورت می‌گیرد. نتیجه آنکه دادسرا اداره ای زیر نظر دادستان است که وظیفه کشف جرم و تعقیب متهم به جرم و اقامه دعوا و حفظ حقوق عمومی و حدود اسلامی بر عهده او می باشد.

مراحل رسیدگی به جرم
مراحل رسیدگی به جرم

سلسله مراتب دادسرا

بر اساس ماده ۱۱۶ قانون آیین دادرسی کیفری برای دادسراها سلسله مراتبی تعیین شده است:

دادسرای مکان وقوع جرم:

شاکی بر طبق اصلی که در قانون آیین دادرسی کیفری مورد نظر است در گام اول باید شکایت نامه خود را به دادسرایی که جرم در آن جا اتفاق افتاده است ارائه نمایند.

1- دادسرای محل کشف جرم یا دستگیری متهم:

چنانچه جایی که جرم در آن اتفاق افتاده معین نباشد شاکی باید شکایت نامه را به دادسرایی تسلیم کند که جرم در قلمرو آن کشف شده یا متهم بازداشت شده است.

2-دادسرای محل اقامت متهم:

اگر دو مورد فوق محرز نشود یعنی معلوم نباشد جرم کجا اتفاق افتاده است و یا حتی مکانی که جرم در آن جا کشف شده یا متهم بازداشت شده است مشخص نباشد شاکی باید شکایت را به دادسرایی تقدیم نماید که متهم در آن جا مقیم است.

ارائه شکایت نامه  به معاونت در دادسرا:

پس از آن که شاکی تمبر را باطل نمود شکایت نامه خود را به بخشی که معاونت ارجاع نام دارد تسلیم می نماید معاون در این قسمت مسئول است که بعد از این که پرونده را بررسی نمود اگر مانعی در آن نبود پرونده را یا به کلانتری مربوطه یا به یکی از شعب بازپرسی یا دادیاری انتقال دهد:

– اگر پرونده بعد از آنکه تمبر آن باطل شد به کلانتری مربوطه ارجاع شود تحقیقات لازم در آن کلانتری انجام می شود این کلانتری یا در حوزه ای قرار دارد که جرم در آن جا اتفاق افتاده است یا جرم آن جا کشف شده است یا متهم در آن جا بازداشت گردیده است. بالاخره شاکی باید با توجه به جایی که جرم در آن اتفاق افتاده یا کشف شده است به بخشی تحت عنوان معاضدت قضایی در کلانتری مراجعه نموده و بعد از آن که رئیس این بخش دستور صادر نمود شکایت نامه خود را به بخش ثبت رایانه تقدیم نماید پس از آن که این شکایت ثبت رایانه شد پرونده را باید در اختیار یکی از ضابطین دادگستری که در آن بخش فعالیت می‌کنند قرار دهد تا اطلاعاتی که دستور آن صادر شده است به وسیله ضابطین دادگستری انجام شده و پرونده مجددا به دادسرا تسلیم شود.

– اگر پرونده بعد از این که شاکی شکایت نامه اش را تحویل معاونت داد به دادیاری یا بازپرس انتقال داده شد باید به آن شعبه دادیاری و بازپرسی مراجعه نموده تا پرونده در آن شعبه ثبت شود برخی اوقات هم ممکن است از قبل بازپرس یا دادیار مربوطه فرمان انجام تحقیقات مقدماتی را برای کلانتری صادر کرده باشد که در این حالت شاکی باید  به کلانتری رجوع کند به کلانتری رجوع نموده و اعمالی که در قسمت بالا توضیح داده شد را انجام دهد.

پس از آن که پرونده از کلانتری برگشت داده شد مدیر دفتر شعبه دادیاری و بازپرسی اسناد را بررسی نمود و آن را کامل دید سریع پرونده را به یکی از شعب  رسیدگی کننده انتقال می‌دهد.

مراحل رسیدگی به جرم
مراحل رسیدگی به جرم

جوانب رسیدگی به پرونده:

– اگر پرونده کامل باشد، بازپرس یا دادیار وقت رسیدگی را با تعیین ساعت روز و ماه و سال و دلیل حضور را به مدیر اعلام می کند و مدیر با صدور اخطاریه ای آن را به واحد ابلاغات قضایی یا کلانتری مربوطه اعلام داشته و وقت جلسه را به اطلاع دو طرف یا وکلای آن ها می رساند در این اخطاریه علت حضور متهم و عواقب عدم حضور و حق داشتن وکیل حتماً باید درج شود.

– اگر پرونده ناقص باشد یا نیاز به تحقیقات و شنیدن شهادت گواهان داشته باشد یا باید موضوع برای کارشناسی ارجاع گردد پرونده دوباره با دستور مقام قضایی به کارشناسی یا کلانتری مربوطه انتقال داده می شود تا به نتیجه برسد.

روند رسیدگی در شعبه بازپرسی و دادیاری و نحوه صدور قرار:

پس از آن که مقام رسیدگی کننده بیانات حاضرین و اسناد و مدارک را مورد بررسی قرار داد تحقیقات بیشتری لازم نباشد از متهم می خواهد که آخرین دفاعیات خود را ارائه کند و در نهایت رای لازم را صادر می کند رایی که مقام رسیدگی کننده صادر می نماید  به اشکال زیر است:

 قرار موقوفی تعقیب یا منع تعقیب:

اگر عمل مجرمانه نباشد یا قابل انتساب به متهم نباشد قرار منع تعقیب متهم صادر می‌شود اما اگر متهم بمیرد یا در جرائمی که قابل گذشت است شاکی از شکایت خود گذشت کند یا جرم از دسته جرائمی باشد که شامل عفو یا مرور زمان یا فسخ واقع شود یا موضوع اعتبار امر مختومه را داشته باشد بر اساس ماده ۱۳ قانون آیین دادرسی کیفری بازپرس قراری تحت ‌عنوان موقوفی تعقیب صادر می کند این قرار به مدت ۱۰ روز از زمانی که ابلاغ می‌شود بعد از تایید و تصدیق دادستان یا دادیار قابلیت اعتراض در دادگاه را از طرف شاکی دارد.

قرار جلب دادرسی:

بازپرس یا دادیار در شرایطی که  متوجه شوند با توجه به بررسی پرونده و تحقیقات و استماع اظهارات اصحاب دعوا و شاهدان آنها، جرم، محقق است قرار جلب دادرسی را صادر می کند این قرار به دادستان اعلام می‌شود و دادستان اگر موافقت کند کیفرخواستی را صادر می نماید .

دادگاه بدوی و تعیین وقت رسیدگی:

پس از آن که کیفرخواست صادر شد پرونده به دادگاه صالح که شامل کیفری یک یا دو یا انقلابی یا نظامی باشد ارجاع داده می شود و بعد از آن که در دفتر کل ثبت گردید پرونده مورد بررسی قاضی شعبه قرار می گیرد و او با توجه به کامل بودن پرونده دستوری مبنی برتعیین وقت جلسه رسیدگی نسبت به دو طرف پرونده صادرو ابلاغ می کند. اگر پرونده ناقص باشد قاضی دستور برگشت آن را به دادسرا داده و جزئیات نقص را هم شرح خواهد داد.

پس از این که زمان جلسه رسیدگی به طرفین دعوا یا نمایندگان آنها ابلاغ شد در همان زمان رسیدگی اسناد و مدارک پرونده دوباره بررسی می‌شود و این امکان وجود دارد که باز هم از شاهدان آن ها گواهی شود در نهایت دادگاه بدوی تصمیم‌گیری می‌ نماید.

مراحل رسیدگی به جرم
مراحل رسیدگی به جرم

حکم برائت

وقتی قاضی اسناد و مدارک را برای محرز بودن جرم لازم و کافی نداند یا به هر دلیلی تحقق جرم را از سوی متهم احراز نمود رای به برائت متهم صادر می نماید این رای از سمت شاکی در مدت ۲۰ روز در ایران و برای شخص شاکی در خارج از ایران به مدت دو ماه قابلیت تجدید نظر خواهی در دادگاه تجدید نظر آستان دارد.

حکم محکومیت

چنان چه دادگاه با بررسی پرونده و استماع بیانات دو طرف و شاهدان و اسناد موجود جرم را محرز بداند او را به مجازات جرم محکوم خواهد نمود. رای صادره برای محکوم علیه  طی ۲۰ روز در ایران اگر در خارج از ایران باشد طی دو ماه قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر می باشد.