مشارکت در جرم|شرایط و نحوه مشارکت در جرم|

مشارکت در جرم چیست ؟

مشارکت در جرم
مشارکت در جرم

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی مشارکت در جرم چیست؟ و شرایط مشارکت در جرم پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

برای بررسی و پرداختن به اصطلاح حقوقی مشارکت در جرم ، لازم است که در ابتدا به معنا و مفهوم جرم توجه کنیم .

تعریف جرم :

مطابق ماده ی ۲ قانون مجازات اسلامی ، جرم ، در واقع عملی است که قانون گذار برای مرتکب آن عمل ،  مجازات در نظر گرفته است .

افراد ، ممکن است که گاهی به تنهایی به ارتکاب اعمال مجرمانه دست زنند و یا به همراه اشخاص دیگر و یا ممکن است که از کمک افراد دیگری نیز در ارتکاب رفتار مجرمانه بهره ببرند .

بنابراین ، با سه اصطلاح ، مباشرت در جرم ، معاونت در جرم و مشارکت در جرم مواجه هستیم .

در ابن مقاله به اصطلاح مشارکت در جرم پرداخته و مجازات در نظر گرفته شده برای آن و هم چنین تفاوت مشارکت در جرم با دو اصطلاح مباشرت و معاونت را مورد بررسی و تحلیل قرار خواهیم داد .

مشارکت در جرم چگونه است :

برای آن که بتوانیم افرادی را به عنوان شرکای یکدیگر در ارتکاب جرم در نظر بگیریم ، باید رفتار ارتکابی آن ها ، مطابق ماده ی صد و بیست و پنج قانون مجازات اسلامی ، دارای شرایط زیر باشد :

  • شرکت در عملیات اجرایی جرم :

منظور از عملیات اجرایی یک جرم ، در واقع رفتاری است که در راستای ارتکاب جرم انجام گرفته و تاثیر گذار در وقوع جرم بوده و هم چنین در وقوع جرم و عناصر مادی آن ، نقش داشته است .

بنابراین ، اگر شخصی ، با مباشر جرم ، در عملیات مادی جرم ، شرکت نداشته باشد ، نمی توانیم او را شریک در جرم حساب کنیم و این شخص ممکن است که تحت عنوان معاون جرم دارای مسئولیت کیفری باشد .

  • استناد جرم به تمامی شرکا :

جرم در واقع در صورتی به مشارکت افراد انجام می گیرد که رفتار تمامی شرکا ، در وقوع جرم نقش داشته و در واقع بتوانیم وقوع جرم را به رفتار تمامی شرکا مستند باشد .

بنابراین ، اگر نتوانیم وقوع جرم را به شخصی نسبت دهیم ، او شریک در جرم نخواهد بود .

برای تحقق مشارکت در جرم ، تفاوتی نمی کند که آیا وقوع جرم ، به تنهایی امکان پذیر می باشد یا خیر . بنابراین اگر جرمی مانند قتل که به تنهایی نیز قابلیت واقع شدن دارد ، توسط چند نفر انجام گیرد ، مشارکت در جرم رخ داده است .

برای احراز مشارکت در جرم ، اثر کار شرکا مد نظر قرار نمی گیرد .

به طور مثال فرض کنید که دو نفر با مشارکت یکدیگر ، دو ضربه به فردی وارد می کنند که منتهی به مرگ او می شود .

در صورتی که مرگ شخص مستند به رفتار و ضربه ی هر دو نفر باشد ، مشارکت در جرم قتل محقق شده است حتی اگر تاثیر ضربه ی اول در مرگ مجنی علیه ، ۸۰ درصد و اثر ضربه ی دوم در مرگ شخص ، ۲۰ در صد باشد .

مجازات شرکای جرم :

مشارکت در جرم
مشارکت در جرم

مطابق ماده ی صد و بیست و پنج قانون مجازات اسلامی ،  اشخاصی که با مشارکت یکدیگر ، دست به ارتکاب رفتار مجرمانه می زنند ، در صورت دارا بودن تمامی شرایط لازم فوق ، هر یک به تنهایی به مجازات فاعل مستقل آن‌ جرم ، محکوم می شوند .

به طور مثال ، در صورت ارتکاب جرم قتل با مشارکت دو نفر باشد ، در این صورت هر دو نفر به مجازات فاعل مستقل جرم یعنی قصاص  محکوم خواهند شد .

این که هر یک از شرکا به مجازات فاعل مستقل جرم محکوم می شوند ، به معنای آن نیست که مجازاتی که محکمه برای شرکا در نظر می گیرد یکسان است .

به طور مثال فرض کنید مجازات در نظر گرفته شده برای یک جرم ، چهار تا ده سال حبس باشد ؛ در صورتی که دو نفر با مشارکت یکدیگر این جرم را انجام دهند ، هر یک به ۴ تا ۱۰ سال حبس محکوم خواهند شد اما قاضی محکمه با توجه به مولفه های گوناگون هم چون وجود جهات تخفیف و .. ممکن است که حسب مورد یک نفر را به ۴ سال حبس و دیگری را به ۱۰ سال حبس محکوم نماید .

مجازات مشارکت در جرایم حد و قصاص :

در جرایم مستوجب مجازات حد و قصاص نیز با توجه به مقررات قانون مجازات اسلامی ، در می یابیم که اگر اشخاصی با مشارکت یکدیگر ، به ارتکاب جرایم مستوجب حد و یا قصاص دست زنند ، در این صورت ، این افراد نیز به مجازات در نظر گرفته شده برای فاعل مستقل آن جرم محکوم خواهند شد .

مشارکت در جرایم غیر عمدی :

در جرایم غیر عمدی ، امکان تحقق جرم به مشارکت نیز وجود دارد .

با توجه به این نکته ، در می یابیم که وجود سوء نیت و یا عمد در ارتکاب جرم به مشارکت ، شرط تحقق مشارکت در جرم نمی باشد .

برای تحقق مشارکت در جرایم غیر عمدی  ، باید وقوع جرم ، مستند به تقصیر تمامی شرکا باشد و هم چنین شرکا همان طور که در فوق ذکر کردیم در عملیات اجرایی و مادی جرم مشارکت و نقش داشته باشند .

شرکت عامد و غیر عامد در جرم :

مشارکت در جرم
مشارکت در جرم

همان طور که ذکر کردیم ، در تحقق اصطلاح مشارکت در جرم ، وجود وحدت قصد و سوء نیت برای شرکا الزامی نمی باشد .

بنابر مطلب فوق ، ممکن است که فرضی را در نظر بگیریم که یکی از شرکا ، در ارتکاب جرم ، عمد داشته و شریک دیگر به صورت غیر عمد مرتکب جرم شده باشد ؛ به طو مثال ، شخصی با جاسازی مواد منفجره در اتومبیل یک شخص ، قصد قتل او را نموده است و در همین حین شخص دیگری نیز با سرعت غیر مجاز به اتومبیل مذکور برخورد می نماید . در صورتی که مشخص شود ، مرگ شخص به علت انفجار و برخورد اتومبیل دیگر باشد ، یعنی هر دو عامل در وقوع قتل نقش داشته اند ، در این صورت اگر چه که یکی از شرکا به صورت عامدانه و دیگری به طور غیر عمدی مرتکب جرم شود ، مشارکت در جرم محقق شده است .

در فرض فوق ، شخصی که به طور عمدی مرتکب قتل شده و شخص دیگر که به طور غیر عمد مرتکب قتل شده است ، به طور یکسان مجازات نشده و حسب مورد به قصاص و پرداخت دیه محکوم خواهند شد .

معاونت در جرم و تفاوت آن با مشارکت :

مطابق ماده ی صد و بیست و شش قانون مجازات اسلامی ، ممکن است که شخصی ، در رفتار مادی و عملیات اجرایی یک جرم ، نقش نداشته باشد اما با ارتکاب اعمالی ، در واقع در تسهیل وقوع جرم ، تاثیر گذار باشد .

به طور مثال ، ممکن است که شخصی ، فرد دیگری را به ارتکاب جرم قتل ، تحریک ، تطمیع ، ترغیب و یا تهدید نماید .

هم چنین در صورتی که به شخص فاعل جرم ، راه وقوع جرم را نشان داده و یا وسایل ارتکاب جرم را برای او تهیه کرده و هم چنین با فریب و دسیسه ، ارتکاب جرم را موجب شود ، در این صورت ، اگر چه که نقشی در رفتار مادی و عملیات اجرایی جرم نداشته اما قانون گذار ، رفتار او را مصداق معاونت در جرم تلقی نموده که ممکن است فرد را دارای مسئولیت کیفری کند .

مجازات معاونت در جرم :

بر خلاف مشارکت در جرم ، که لزوما شرکا به مجازات فاعل مستقل جرم ، محکوم می شوند ، ممکن است که برای معاونت در برخی از جرایم ، توسط قانون گذار ، مجازاتی در نظر گرفته نشده باشد .

معاونت در جرایم زیر ، دارای مجازات می باشد :

  • جرایم مستوجب مجازات سلب حیات ، حبس ابد
  • سرقت حدی و قطع عمدی عضو
  • جرایم مستوجب شلاق حدی
  • جرایم تعزیری درجه ی یک تا هفت

مجازات در نظر گرفته شده برای معاونان در جرم ، در سطح پایین تری نسبت به مجازات مباشر جرم قرار دارند . مگر آن که معاونت در جرم ، مصداق سبب اقوی از مباشر باشد که در این صورت ، شخص به مجازات فاعل جرم محکوم خواهد شد .

سبب اقوی از مباشر :

مشارکت در جرم
مشارکت در جرم

سبب ، برخلاف شریک جرم و مانند معاون جرم ، در عملیات اجرایی و مادی جرم نقشی ندارد اما رفتار او سبب وقوع جرم می شود به گونه ای که اگر رفتار او نبود ، امکان تحقق جرم نیز وجود نداشت .

به طور مثال ، شخصی با تحریک شخص دیگر ، موجب ارتکاب جرم توسط او شود .

منظور از مباشر جرم ، شخصی است که در واقع عملیات اجرایی جرم ، توسط او انجام شده است و در واقع متهم اصلی می باشد .

اگر سبب جرم ، از مباشر جرم ، به عنوان یک وسیله و ابزار جهت ارتکاب جرم استفاده نماید ، به گونه ای که عرفا ، جرم واقع شده به سبب مستند شود ، در این صورت سبب اقوی از مباشر بوده و به مجازات فاعل جرم محکوم خواهد شد .

به طور مثال اگر شخصی ، یک مجنون را به سرقت وادار نماید ، در این صورت مسبب جرم ، به مجازات سرقت محکوم خواهد شد .