مهر المثل|شرایط تعلق مهر المثل|مطالبه مهر المثل|

مهر المثل چیست

مهر المثل
مهر المثل

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی مهر المثل چیست؟ و شرایط مهر المثل پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مفهوم مهریه

لغت مهریه برگرفته از کلمه موهار می باشد و مفهوم آن قیمت و بهای زن می باشد. و در واقع کلمه مزبور از عبری به عربی رسیده و به لغت مهر تغییر داده است. بنابر این لغاتی نظیر صداق صدقه نافجه کابین دست پیمان همه و همه به معنای مهریه می باشد.

پس می توان گفت نکاح که صورت گرفت همه مهر از آن زن می باشد و مثل هر مالک زن هم قادر است هر نوع دخل و تصرفی که می خواهد در ملک خود بکند. این مالکیت موصوف زن بر مهریه با زناشویی وی در ارتباط نمی باشد کافی است زن بگوید قبلت در این حالت مالک مهریه شده و می تواند مهرش را در یافت نماید.

اما نکته ای که در این جا قابل توجه است این که در دو مورد این مالکیت  بر نصف مهریه انحلال می یابد. اولا اگر پیش از رابطه زناشویی و نزدیکی  طلاقی صورت بگیرد که در این حالت اگر بعد از ازدواج مرد کل مهریه را به زن بدهد باید حتما نیمی از آن را پس بگیرد دوم اگر زن نکاح را فسخ کند و این فسخ به  علت ناتوانی جنسی مرد باشد باز هم در این شرایط زن نسبت به نصف مهریه فقط مالک خواهد بود.

در ماده1101  قانون مدنی  هم به این مطلب اشاره شده است که اگر عقد ازدواج پیش از نزدیکی و زناشوی به دلیلی منفسخ گردد زن نمی تواند حقی بر مهریه داشته باشد جز در حالتی که علت فسخ ناتوانی مرد باشد  و بدین ترتیب نصف مهریه از آن زن خواهد شد.

انواع مهریه

هر انسانی چه زن و چه مرد دارای اهلیت تمتع می باشد، یعنی قادر است صاحب مال شود و هر نوع دخل و تصرفی را در امور مالی خود داشته باشد به جز دیوانه و سفیه و غیر رشید که این توانایی را ندارند و از این حیث بین زن و مرد فرقی نمی باشد. از جمله ی این حقوق مهریه است که در زیر به انواع آن و شرایط تعیین آن می پردازیم.

مهر المثل
مهر المثل

مهر المسمی

رایج ترین و شناخته شده ترین شکل مهریه مهرالمسمی می باشد. مسمی یعنی نام برده شده و مهرالمسمی یعنی مهریه ای که زن و شوهر پیش از انعقاد عقد نسبت به میزان آن تراضی کرده باشند و آن را در سند ازدواج قید نمایند. به بیان دیگر در مرحله اول مهر المسمی، زن و شوهر در هنگام انعقاد ازدواج با توافق هم آن را تعیین کردند.

وقتی مهر المسمی  تعیین می‌شود، همین بس که زوجین شرایط صحت مهریه را مراعات نمایند. و با مهرالمسمی یکی از وظایفی که از آثار عقد می باشد بر دوش مرد قرار می گیرد. این اصطلاح از فقه اسلامی گرفته شده و در ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی هم بیان گردیده است. اما متاسفانه تعریف دقیقی از آن در قانون مشاهده نمی کنیم.

مهر المتعه

چنان چه در یک عقد نکاح، مهریه مشخص نشده باشد و شوهر پیش از آن که با زن نزدیکی کند و پیش از آن که در مورد مهریه به توافق زن برسد او را طلاق دهد زن مستحق مهرالمتعه می شود. در تعیین مهرالمتعه ملاک وضعیت اقتصادی و توانایی مالی مرد به منظور تعیین اندازه آن می باشد. از سوی دیگر مقدار مهرالمتعه با توجه به وضعیت و زن مشخص می شود.

اگر عقد نکاح دائم باشد و مهریه در آن تعیین نشده باشد یا شرط عدم تعیین مهریه شده باشد مرد هم با زن مطلقه خود نزدیکی نکرده باشد مکلف است به زن هم هدیه پرداخت کند که آن مهرالمتعه می باشد. پس همان طور که می بینیم در صورتی  مهرالمتعه  به زن پرداخت می شود که قبل از نزدیکی مرد زن را طلاق دهد. بنابراین اگر بر اثر فوت یکی از زوجین یا درخواست طلاق از طرف زن نکاح زائل شود زن حقی برای دریافت مهرالمتعه نخواهد داشت.

مفهوم مهر المثل

با توجه به عرف رایج ، زن و شوهر هنگامی که عقد ازدواج را منعقد می کنند مهریه زن در آن مشخص می شود. مهریه ای که در حین عقد نکاح تعیین شود  مهرالمسمی نامیده می شود. حال امکان دارد برخی اوقات زن بر اساس پیوند نکاح یا عقد ازدواج به وسیله زن و شوهر مهریه را تعیین نکند. بلکه با توجه به عادت و عرف و با عنایت به جایگاه اجتماعی زن از نظر زیبایی و سن و موقعیت خانوادگی و اجتماعی و تحصیلات و موضوعاتی از این دست و با توجه به مناسبات مکان و زمان مهریه تعیین شود. به این شکل از مهریه مهرالمثل اطلاق می شود. با توجه به ماده ۱۰۹۱ قانون مدنی مهرالمثل زن تعیین شده است.

مهر المثل
مهر المثل

در این ماده مقرر شده است که برای تعیین مهر المثل باید حال زن از نظر حیثیت خانوادگی و سایر صفات و وضعیت او نسبت به امثال و قراین و اقارب و نیز معمول محل و غیره در نظر گرفته شود. بنابراین با در نظر گرفتن این ماده باید گفت اساس مشخص نمودن مهرالمثل جایگاه خانوادگی و سن و تحصیلات زن است. این خصوصیات و صفات را در مقایسه با خویشاوندان و اقارب و بقیه افرادی که در جایگاهی  مشابه او قرار دارند باید مورد مقایسه قرار داد. در مورد نفقه اقارب میتوانید به مقاله مربوطه مراجعه بفرمایید.

مثلاً در شرایطی که مهریه در هنگام عقد ازدواج تعیین شده باشد این موضوع مورد بررسی واقع می شود که زن دارای چه مدرک تحصیلی می باشد و شرایط جایگاه اجتماعی او و خانواده‌اش چطور است و بقیه خویشاوندان و آشنایان و دوستان او که در جایگاه فردی و اجتماعی و خانوادگی او واقع شده اند عموما چه مقداری را به عنوان مهریه برای عقد ازدواج تعیین می نمایند.

بنابراین با توجه به نام مهرالمثل در شیوه تعیین مهرالمثل واضح هست که مشخص نمودن مهرالمثل جنبه قراردادی ندارد و بیشتر از وجه عرفی و اجتماعی برخوردار است .

ماهیت مهر المثل

با توجه به این مبحث متوجه شدیم مهریه چیست و چگونگی دریافت آن در شرایط متفاوت به چه نحوی می باشد. حال به موضوع مهر المثل می پردازیم که یکی دیگر از انواع مهریه می باشد. مهرالمثل عموما زمانی تعیین می شود که در عقد نکاح چیزی تحت عنوان مهریه تعیین نشده باشد. البته این موضوع به هر دلیل و عنوانی می تواند این اتفاق بیفتد. ممکن است بین زن و شوهر توافق و تراضی به این امر نشده باشد یا آن چه تحت عنوان مهریه معرفی شده باشد قانونی و مشروع نباشد یا در عقد نکاح شرط عدم تعیین شده باشد.

به منظور مشخص نمودن مهر المثل   زن باید  دادخواستی با عنوان مهرالمثل تهیه نموده و در دادگاه اقامه نماید تا کارشناس دادگاه به بررسی شرایط خانوادگی، شخصی، تحصیلی، شغلی و اجتماعی زن پرداخته و آن را با بقیه زنانی که در موقعیت او قرار دارند مقایسه نموده و در نتیجه میزان مهرالمثل را مشخص کند. در این حالت تراضی مرد در تعیین مهریه  اثری ندارد و صرف مقایسه جایگاه زن با آشنایانی که موقعیتی مشابه دارند مهرالمثل تعیین می شود.

لزوم تعیین مهر المثل

از جمله مهم ترین حقوق مالی زن که بر اساس عقد نکاح به او تعلق خواهد گرفت مهریه می باشد. تعیین مهریه بستگی زیادی به عرف کشور دارد. با این وجود یکی از نکات مهم راجع به مهریه آن است که با وجود این که بیشتر افراد گمان می کنند، تعیین مهریه در ضمن عقد ازدواج الزامی است. اما باید در این جا اشاره نمود که تعیین مهریه شرط ضروری و لازم برای درستی عقد نکاح نمی‌باشد.

به بیان دیگر ممکن است شوهری در هنگام عقد ازدواج مهریه تعیین نکند و تعیین آن را به پس از عقد موکول کند. به همین سبب برخی اوقات به جای این که مهریه زن در حین عقد نکاح مشخص شود بعد از عقد مشخص می گردد که به آن مهرالمثل اطلاق می شود.

شرایط تعیین مهر المثل

همان طور که قبلا اشاره کردیم مهرالمثل زن در حالتی مشخص می‌شود که در حین عقد نکاح مهریه معینی را بین خود قرار نداده باشند. شرایطی که در آن مهرالمثل مشخص می شود از فقه اسلامی برداشت شده است که از مهمترین آن ها در زیر آورده ایم.

1- در حالتی که زن و شوهر پیش از قبل ازدواج مهریه تعیین کرده باشند و پیش از مشخص نمودن مهریه بین زن و شوهر دخول و نزدیکی اتفاق افتاده باشد مهرالمثل برای زن مشخص می شود.

2- در حالتی که زن و شوهر بر میزان مهریه با هم به تراضی برسند   اما مهریه ی تعیین شده  به علتی باطل باشد میزان مهریه زن برابر با مهرالمثل مثل او می شود.

مهر المثل
مهر المثل

3- در شرایطی که عقد ازدواج بین زن و شوهر باطل باشد و میان زن و مرد نزدیکی صورت گرفته باشد و زن نسبت به بطلان عقد ازدواج آگاه نباشد، در این حالت هم به زن مهرالمثل تعلق می گیرد.

با در نظر گرفتن موارد فوق متوجه می‌شویم که مشخص نمودن مهرالمثل برای زن در صورتی میسر است که در حین عقد نکاح مهریه ای برای زن تعیین شود و رابطه نزدیکی و دخول بین زن و شوهر اتفاق افتاده باشد. در این حالت زن مستحق دریافت مهرالمثل است. زن برای مشخص کردن اندازه مهرالمثل خود قادر است که به دادگاه خانواده رجوع کرده و درخواست تعیین  مهرالمثل را ارائه نماید.

شیوه تعیین مهر المثل

به منظور مشخص نمودن مهرالمثل  زن باید دادخواست میزان مهرالمثل را به دادگاه تقدیم کند تا کارشناسی که از سوی دادگاه مشخص می شود با در نظر گرفتن موقعیت خانوادگی و تحصیلی شغلی و جایگاه اجتماعی زن و در قیاس شرایط او با بقیه زنانی که در همان موقعیت و جایگاه قرار دارند میزان مهریه را مشخص کنند که در این حال عدم رضایت مرد در این خصوص نقشی ایفا نمی کند و فقط با مقایسه نمودن جایگاه زن و آشنایانی که جایگاه مشابهی با او دارند تعیین می شود.

تفاوت مهر المثل و مهر المتعه

مهرالمثل با مهرالمتعه فرق می‌کند مهرالمثل در زمانی جاری می شود که میان زن و شوهر رابطه نزدیکی صورت پذیرد و در تعیین آن جایگاه اجتماعی زن و سن و زیبایی و تحصیلات اثرگذار خواهد بود و به وضع و توانایی مالی مرد توجهی ندارد.

بر خلاف مهرالمثل، مهرالمتعه بر اساس توانایی مالی مرد تعیین می شود و شان و جایگاه اجتماعی زن مورد ملاحظه قرار نمی گیرد و تنها وضعیت مرد از نظر فقیر یا ثروتمند بودن در تعیین مهرالمثل اثرگذار خواهد بود. بنابراین چنان چه مرد وضع مالی خوبی داشته باشد مبلغ ارزشمندی به زن پرداخت می‌کند و اگر فقیر باشد مهرالمتعه را به ادازه توانایی او مشخص می کند.