موانع نکاح|انواع مانع برای ازدواج و شرایط آن|بررسی تخصصی

موانع نکاح چیست

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی موانع نکاح چیست؟ و شرایط موانع نکاح پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

موانع نکاح
موانع نکاح

مقدمه

با توجه به این که  انعقاد عقد نکاح درفرهنگ و ارزش های جامعه نقش بسیار مهمی را ایفا می کنند و بر آن تأثیر می‌گذارد، در قانون مدنی قواعد خاصی به آن تخصیص داده شده است . از جمله ی این قواعد در نظر داشتن موضوعاتی است که اگر وجود داشته باشند، انعقاد عقد ازدواج میسر نخواهد بود.

بنابراین در قانون مدنی موضوعاتی که سبب منع عقد ازدواج می شود در نظر گرفته شده است. این مقررات در تطابق با فقه اسلامی می باشد و از آن به عنوان موانع نکاح یاد می شود. مثل آن که زنی که شوهر دارد یا در دوره عده به سر می‌برد، قادر نیست مجدداً شوهر دیگری اختیار کند یا ازدواج در زمان احرام از جمله موارد منع نکاح تلقی می شود.

توجه داشته باید که در ازدواج دختر باکره رضایت پدر در ازدواج شرط است که میتوانید نکات مهمی پیرامون این مسئله را در مقاله مربوط مطالعه کنید.

مفهوم موانع نکاح

از جمله عقود بسیار مهم  در حوزه حقوق مدنی عقد ازدواج محسوب می شود که آثار  بسیار مهمی در جامعه دارد به همین سبب مقررات ویژه‌ای از سوی قانونگذار به این عقد اختصاص یافته است. همان طور که در قانون مواردی به منظور صحت عقد نکاح در نظر گرفته شده است موضوعاتی نیز تعیین شده که اگر این موضوعات وجود داشته باشد، دیگر نمی توان عقد ازدواج را  منعقد  نمود.

به عبارت دیگر این موضوعات از موانع عقد نکاح آن تلقی می‌شود. پس باید در تعریف موانع نکاح چنین گفت که با وجود موارد پیش‌بینی شده، در قانون ازدواج بین زن و شوهر میسر نمی‌باشد و فرقی نمی کند که شرایط صحت عقد ازدواج هم جاری باشد. مثلا دو طرف قاصد و مختار و بالغ باشند.

برای اطلاعات بیشتر میتوانید مقاله انحلال نکاح را مطالعه نمایید.

انواع موانع نکاح

قانون مدنی در موارد ۱۰۴۵ تا ۱۰۶۱ به شکل تفصیلی موانع نکاح را ذکر کرده است . بنابراین برای اطلاع از موانع نکاح باید به این مواد رجوع کرد.

قرابت

با توجه به این که در عرف نیز رایج است  قرابت داشتن زن و مرد از جمله موانع نکاح تلقی می شود . قرابت به سه دسته تقسیم می شود. قرابت سببی و قرابت نسبی و قرابت رضایی.

 قرابت نسبی

قرابت نسبی آن شکل از قرابت است که بر اثر را بطه خونی به وجود می‌آید و این موضوع مانع عقد نکاح خواهد بود. مثل منع ازدواج با پدر و پدربزرگ و غیره.

قرابت سببی

موانع نکاح
موانع نکاح

قرابت سببی که بر اثر نکاح به وجود می‌آید از جمله موانع نکاح می باشد. مثل ازدواج‌ با مادرزن و پدرزن. با توجه به مواد ۱۰۴۷ و 1049 قانون مدنی نکاح بین اقربای نسبی و سببی که در زیر شرح داده شده است ممنوع تلقی می شود.

-میان مرد و مادر و جدا ت زن حتی بعد از انحلال نکاح.

– میان مرد و زنی که قبلاً زن پدر و یا زن یکی از اجداد یا زن پسر یا زنی یکی از احزاب یعنی فرزند زادگان او بوده است.

– میان مرد و اناث از اولاد زن از هر درجه ای که باشند. منوط بر این که بین زن و شوهر نزدیکی صورت گرفته باشد.

-بین مرد و خواهر زن جزء این که بعد از پایان ازدواج با آن زن عقد نکاح منعقد کرده باشد. با توجه به ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی مقرر شده است که جمع بین دو خواهر ممنوع است. اگرچه عقد موقت باشد.

– میان مرد و دختر برادر زن یا دختر خواهر زن جز این که زن رضایت و اجازه دهد.

قرابت رضاعی

در اثر تغذیه با شیر زن غیر از مادر حاصل می‌شود و از جمله موانع نکاح تلقی می شود. بنابراین چنان چه کودکی شیر غیر مادر خود را با شرایط ویژه ای بنوشد به آن زن دایه هم گفته می‌شود و بستگان او محرم خواهد بود که به آن محرم رضایی یا شیری اطلاق می شود.

شرایط  محرمیت حاصل از شیرخوارگی

-شیر دایه باید ناشی از ازدواج شرعی و حلال تلقی شود. و اگر زنی طفلی را بدون زایمان شیر دهد و از طریق غیر شرعی وضعحمل کند به کودک محرم نخواهد بود.

-کودک شیر را به نحو مستقیم تغذیه کند. چنان چه شیر را در دهان او بدوشند یا در ظرفی دوشیده شود با هم محرم نخواهند شد.

موانع نکاح
موانع نکاح

-دایه موقع شیر دادن زنده باشد.

-سن شیرخوار از ۲۴ ماه قمری بیشتر نباشد

برخورداری از شوهر و استیفای عدد

زنی که شوهر دارد نمی تواند دوباره شوهر کند. مردی که چهار زن دارد قادر نیست برای دفعه پنجم زن اختیار کند.

تاهل

شوهر داشتن زن از جمله موانع نکاح محسوب می‌شود و ازدواج با زن شوهردار دارای ضمانت اجرای کیفری و مدنی خواهد بود. هر چند که چند زن داشتن در حقوق کشور ایران قابل قبول است. اما چند شوهری مجاز نمی باشد. تعداد شوهر بر اساس  قانون ایران مخالف با نظم و امنیت عمومی تلقی می شود و سبب درآمیخته شدن نسل ها خواهد بود. بنابراین با توجه به قانون مدنی چند شوهر داشتن باطل و سبب حرمت ابدی زن و مرد خواهد شد.

دارای چهار زن دائمی بودن

استیفا در مفهوم لغوی یعنی کامل گرفتن و استیفا عدد در حوزه فقه یعنی مرد که چهار زن دائم در اختیار دارد این امکان را نخواهد داشت که زن پنجم اختیار کند. همان طور که متاهل بودن مردی برای نکاح زن محسوب می شود. استیفای عدد هم یعنی برای ازدواج دائم مرد و سبب بطلان ازدواج مجدد خواهد بود. این منع نکاح به شکل صریح در قانون بیان نشده است. اما بر طبق مفاد شرع اسلام در محدودیت تعدد زوجات دائم به چهار زن شکی نیست .

عده زن

زنی که در دوره عده قرار دارد و قادر نیست مرد دیگری را برای ازدواج برگزیند تا زمانی که دوره عده اش خاتمه یابد. اگر زنی که در عده ی طلاق یا وفات قرار دارد با شخصی دیگر ازدواج کند با این که نسبت به عده و حرمت نکاح آگاه است، عقد باطل و زن بر آن شوهر حرام ابدی می شود.

علت آن که عده یکی از موانع این کار تلقی می شود، یکی به سبب پیشگیری از اختلالات نسل است و دیگر  آن که درست است ممکن است رابطه ازدواج بسیار سخت و ناپایدار شده باشد، اما دارای حرمت است و حرمت آن اقتضا دارد که زن قادر نباشد بلافاصله بعد از پایان گرفتن ازدواج دوباره عقد نکاح را منعقد کند. در واقع  عده فرصتی برای اندیشیدن و بازگشت به زندگی زناشویی تلقی می شود.

طلاق دفعه سوم و نهم

در شرایطی که زن بعد از ازدواج از همسر خود طلاق بگیرد و این موضوع سه دفعه مکرر اتفاق بیفتد برای دفعه چهارم قادر نیست با همان مرد عقد نکاح را منعقد کند. چه بسا شخص دیگری به عنوان محلل باید با آن زن عقد نکاح را منعقد نماید. اگر این موضوع سه مرتبه تکرار شود، برای دفعه نهم این زن و مرد نسبت به هم در حرمت ابدی واقع می شوند.

فلسفه وجودی این منع به آن دلیل است که چنین ازدواجی که به این حد ناپایدار و متزلزل است، امکان دارد بتواند کانون گرم خانوادگی ایجاد کند و درست آن است که از ازدواج مجدد بعد از سه بار طلاق پشت سر هم پیشگیری به عمل آید.

در حقیقت قانونگذار در نظر داشت که از این طریق از تکرار طلاق مجدد جلوگیری کند. با فرض بر این که پس از آن که سه طلاق متوالی جاری شد و محلل هم بین آن ها قرار گرفت و نکاح ثابت گردید و دوباره زن و شوهر به او رجوع کند، این بار هم سر ناسازگاری بردارند و طلاق تکرار شود. از آن جایی که این داستان می تواند تا ابد تداوم یابد قانونگذار و شرع مقدس زن و شوهر را بر هم حرام ابدی کرده است

کفر

با توجه به قانون در جایی که عقد نکاح به سبب کفر شوهر منعقد شده است باطل خواهد بود. یعنی زن مسلمان این امکان را ندارد که با مرد کافر نکاح کند. کفر به مفهوم آن است که شخص به اسلام اعتقاد نداشته باشد و کافر کسی است که به هیچ یک از اصول اسلامی و الزامات آن پایبند نباشد. اما چنان چه مرد مسلمان با زن غیر مسلمان عقد نکاح را منعقد کند ، در مورد اختلاف دین، آن ها بلا اشکال است.

اما اگر زن و شوهر هر دو کافر باشند و زن به اسلام گرایش پیدا کند، این امکان را نخواهد داشت که به زندگی زناشویی با مرد کافر ادامه دهد. در این حالت عقد ازدواج ساقط می شود. چون  هم در هنگام انعقاد عقد ازدواج و هم در تداوم آن از موانع نکاح تلقی می شود.

احرام

عقد نکاح در حالت احرام باطل  و فاسد تلقی خواهد شد و اگر زن و شوهر در مورد آن مطلع باشند، نسبت به هم حرام ابدی می شوند. احرام زمانی اتفاق می افتد که زائر خانه ی خدا با اعمال تشریفات مذهبی و پوشیدن لباس خاصی که مراسم حج را به جا اورد. بر اساس ماده ی1053 قانون مدنی  عقد در این حالت  باطل است و اگر شخص آگاه به حرمت این موضوع باشد سبب حرمت ابدی خواهد شد.

موانع نکاح
موانع نکاح

بیگانه بودن

دولت قادر است که عقد نکاح دسته ای از مأموران خود را با زنی که تبعه کشور بیگانه باشد را منوط به اجازه کند. مضاف بر این که نکاح زن ایرانی با تبعه خارجی در برخی موارد منوط به اجازه خاص می باشد

لعان

در مفهوم لغوی به معنای فحش دادن و نفرین کردن به همدیگر می باشد. اما در حوزه حقوقی یعنی آن که زن و شوهر با قسم های خاصی یکدیگر را تخطئه نمایند.  هنگامی که محرز می شود که شوهر به زن نسبت زنا دهد و یا فرزندی را که متولد کرده است را از خود نفی نماید.

در این حالت زن و شوهر در نزد قاضی شرع حاضر می‌شوند و مرد ۴ دفعه قسم می‌خورد که راست گفته است و دفعه پنجم چنین اظهار می دارد که لعنت خدا بر من اگر دروغگو باشم بعد از آن زن چهار دفعه قسم می‌خورد که مرد دروغ گفته است و می‌گوید خشم خدا بر او اگر راست گفته باشد. بعد از این که این مراسم انجام شد، زن بر مرد برای همیشه حرام می شود و فرزندی هم که مورد لعن قرار گرفته است به شوهر الحاق نمی یابد.