پزشکی قانونی|وظایف سازمان پزشکی قانونی|نکات مهم

پزشکی قانونی چیست

پزشکی قانونی
پزشکی قانونی

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی پزشکی قانونی چیست؟ و شرایط پزشکی قانونی پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

تاریخچه ی پزشکی قانونی :

پزشکی قانونی ، علمی است که قدمت و تاریخی بسیار  کهن داشته به گونه ای که مطابق شواهد تاریخی ، در زمان حکومت فرعون در مصر ، طبیبانی بودند که به انجام اقداماتی مشابه به اقدامات پزشکی قانونی هم چون کالبد شکافی و تشریح اجساد می پرداختند .

در دین و قوانین اسلامی ، تشریح اجساد مردگان و نبش قبر آنان ، منع شده است اما در صورتی که برای اثبات بی گناهی یک شخص ، این امور ضرورت داشته باشد ، حاکم شرع ، اذن انجام عمل نبش قبر و یا تشریح اجساد را صادر خواهد کرد .

در ایران نیز برای نخستین بار ، دکتر جاکوپ – ادوار پولاک ، به کالبد شکافی یک مهندس جهت کشف علت مرگ او در زمان ناصرالدین شاه قاجار ، پرداخت .

در این مقاله ، به پزشکی قانونی ، اهمیت و وظایف آن و هم چنین ارتباط آن با دادرسی کیفری می پردازیم .

سازمان پزشکی قانونی :

سازمان پزشکی قانونی ، مرجعی است که در جهت اظهار نظر پزشکی حقوقی برای مراجع قضایی ، صلاحیت دارد .

سابقه ی تاسیس یک اداره تحت عنوان پزشکی قانونی در ایران ، به نه دهه ی پیش باز می گردد . در این زمان ، اداره ی پزشکی قانونی ، زیر نظر و وابسته به وزارت دادگستری فعالیت می کرد .

پس از آن که جوامع پیشرفت کرده و روش های کشف جرایم ، توسعه و گسترش یافت ، و هم چنین با نیاز روز افزون مراجع قضایی جهت پیشبرد وظایف خود به خدمات ارائه شده توسط اداره ی پزشکی قانونی ، اداره ی پزشکی قانونی تبدیل به اداره ی کل گردید . در سال ۱۳۷۲ ، سازمان پزشکی قانونی به عنوان یک سازمان مستقل ، به درخواست متخصصین پزشکی قانونی و تصویب مجلس شورای اسلامی ، تاسیس شد .

مراکز و فعالیت سازمان پزشکی قانونی :

تعداد مراکز سازمان پزشکی قانونی در سطح کشور ، به تعداد ۳۲۰ مرکز می رسد .

این سازمان ، سالانه تقریبا دو میلیون پرونده ی کارشناسی را انجام می دهد .

۸۱ درصد این کارشناسی ها ، مربوط به معاینات بالینی و کمیسیون های تخصصی است . ۱۵ درصد ، به حوزه ی آزمایشگاهی مرتبط است و ۴ درصد آن ، به معاینات و بررسی اجساد و یا مرگ های مشکوک و غیر طبیعی مربوط می شود .

اهمیت پزشکی قانونی :

موارد و اموری که موضوع فعالیت پزشکی قانونی می باشند ، در واقع اموری هستند که در جامعه ، بسیار مهم و تاثیر گذار می باشند .

موضوعات علم پزشکی قانونی ،  شامل موارد زیر می باشد :

رد و یا اثبات ابوت و بنوت ،  وراثت ، انحرافات جنسی ، تجاوزات جنسی ، حاملگی ،  مسمومیت های جنایی و افتراق آن ها از مسمومیت های اتفاقی و خودکشی ها ، سقط جنین ، تعیین سن  و ..

وظایف سازمان پزشکی قانونی :

پزشکی قانونی
پزشکی قانونی

وظایف سازمان پزشکی قانونی ، به طور مختصر ، شامل موارد زیر می شود .

  • انجام دادن امور تشخیصی و آزمایشگاهی
  • انجام امور پزشکی و کارشناسی های بالینی
  • انجام فعالیت های علمی و پژوهشی
  • انجام فعالیت های آموزشی  مانند  آموزش دادن به دستیاران تخصصی و دانشجویان  مامایی و پزشکی و حقوق و نیروی انتظامی
  • پاسخ دادن به درخواست تایید از جانب مراکز و نهاد های دولتی نیازمند به اظهار نظر کارشناس پزشکی قانونی می باشند .

حیطه ی فعالیت های پزشکی قانونی :

سازمان پزشکی قانونی ، در موارد زیر ، فعالیت  دارد :

  • پاتولوژی قانونی :

منظور ، بررسی تشریحی معاینات اجساد و همچنین بررسی های علمی مرتبط با تعیین و تشخیص علت مرگ می باشد .

  •  آزمایش های تشخیصی :

این بخش شامل سرم شناسی ، DNA   ، سرولوژی جهت تعیین هویت نمونه های بیولوژیک که در صحنه ی فوت و یا قتل کشف شده و انتساب آن به فرد خاص

  • معاینات بالینی و سر پایی :

انجام‌ معاینات نزاع عمومی ، تصادفات و یا سوانح ناشی از کار .

تعیین سن ، فرزند خواندگی ، معاینات گوش ، حلق ، بینی ، دندان پزشکی ، رادیولوژی ، روان پزشکی قانونی شامل رشد عقلانی ، سلامت روانی ، اختلالات هویت جنسی ، تعیین وضعیت روانی شخص برای تنظیم اسناد ثبتی

  • کمیسیون ها :

جهت بررسی به اختلافات پزشکان قانونی در نظریات خود و همچنین رسیدگی به  موارد قصور پزشکی

متخصصین پزشکی قانونی :

پزشکی قانونی
پزشکی قانونی

پزشکان متخصص پزشکی قانونی ، در واقع دارای حیطه ی کاری فراتر از نام سازمان پزشکی قانونی بوده و با دریافت مجوز از وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی ، در حیطه های تخصصی پزشکی ، که شامل پزشکی قانونی ، مسمومیت های بالینی و اخلال های پزشکی می باشد ، دارای توانمندی خاص می باشند .

وظایف متخصصین پزشکی قانونی ، در سایت وزارت بهداشت ایران قرار داده شده است .

تخصص متخصصان پزشکی قانونی :

اشخاصی که تحت عنوان متخصصان پزشکی قانونی به فعالیت می پردازند ، باید در موارد زیر دارای تخصص و توانمندی باشند .

شناسایی کلیات پزشکی و قانون ، مرگ‌ شناسی ، مرگ های ناگهانی طبیعی در بالغین و کودکان ، شکنجه و مرگ در زندان ، تشخیص هویت ، تروماتولوژی ( ضرب و جرح ) ، خفگی ها ، غرق شدگی ، تروماهای حرارتی شامل سرما زدگی ، سوختگی و گرما زدگی ، کودک آزاری ، سقط جنین ، نوزاد کشی ، مسائل جنسی در پزشکی قانونی ، برق گرفتگی ، صاعقه زدگی ، کلیات سم شناسی ، الکل ها و داروهای مخدر و توهم‌ زا ، آفت کش ها و سموم گازی و سموم دارویی .

نقش پزشکی قانونی در فرایند دادرسی کیفری :

پزشکی قانونی ، همان طور که بیان کردیم ، دارای اهمیت بسیار زیادی در جامعه و سیستم قضایی کشور می باشد .

در این قسمت ، به نقش پزشکی قانونی ، در فرایند رسیدگی و دادرسی کیفری مراجع قضایی می پردازیم .

  1. حضور در صحنه ی جرم : با توجه به ماده ی ۱۳۰ قانون آیین دادرسی کیفری و تبصره ی آن
  2. اظهار و اعلام نظر در خصوص سلامت روانی متهم : علت این امر ، این است که به موجب ماده ی ۱۴۹ قانون مجازات کیفری ، در صورتی که مرتکب جرم در حین ارتکاب جرم ، مجنون باشد ، فاقد مسئولیت کیفری خواهد بود .
  3. اظهار نظر در مورد شخصیت متهم : در جهت تلاش برای انطباق نوع مجازات با شخصیت و وضعیت محکوم
  4. معاینات و اظهار نظر در مورد جراحات و آسیب های جسمانی و صدمات بدنی
  5. معاینه ی اجساد
  6. تشخیص و تعیین علت فوت
  7. حاضر شدن در اجرای حکم قصاص و یا قطع عضو در جهت اعمال ماده ی ۳۹۳ و ۳۹۴ قانون مجازات اسلامی
  8. عضویت در شورای دادرسی الکترونیکی ، مطابق ماده ی ۶۴۹ قانون آیین دادرسی کیفری
  9. تجمیع ارایه و روز آمدی اطلاعات
  10. بررسی امکان اجرایی حکم تعزیری با پاسخ به سوالاتی همچون آیا محکوم علیه قادر ب  تحمل مجازات حبس و یا شلاق می باشد ؟ ایا اعمال مجازات ، موجب تشدید بیماری محکوم و یا تاخیر در بهبودی او می شود ؟
  11. حاضر شدن در هنگام اجرای حکم سلب حیات محکوم علیه
  12. تعیین سن

بنابراین سازمان پزشکی قانونی ، با انجام اقدامات فوق ، در فرایند دادرسی کیفری ، مداخله و نقش خواهد داشت .

پس از بررسی سازمان پزشکی قانونی و وظایف و نقش آن در دادرسی ها ، به دو مورد از پر کاربرد ترین وظایف این سازمان می پردازیم .

تشخیص هویت :

تعیین و تشخیص هویت توسط سازمان پزشکی قانونی ، ممکن است که بر روی افراد زنده و یا اجساد انجام گیرد .

تعیین هویت اشخاص زنده ، ممکن است که به دلیل طفل بودن شخص ، فراموشی و یا داشتن عقب ماندگی ذهنی  انجام گیرد .

اجساد نیز به دلایلی هم چون مرگ به علت حوادث جمعی  ، سوانح هوایی ، بلایای طبیعی ، آتش سوزی ، مرگ های مشکوک و غیر طبیعی و هم چنین جنایات ، مورد تعیین و تشخیص هویت قرار می گیرند .

تشخیص هویت ، یکی از مهم ترین و پر کاربرد ترین کار های تخصصی سازمان پزشکی قانونی می باشد و علت این امر ، تاثیر نتیجه ی آن بر روی اموری هم چون بیمه ، ارث ، مهاجرت و جنایاتی هم چون قتل و تجاوزات  و … می باشد .

احراز و تعیین هویت ، به وسیله ی علائم ظاهری هم چون  مدارک و متعلقات شخص مانند کارت شناسایی ، عینک ، سمعک ، دندان مصنوعی ، البسه و یا با توجه به وزن ، سن ، رنگ پوست ، مو ، خالکوبی و .. انجام می گیرد .

ضرب و جرح :

پزشکی قانونی
پزشکی قانونی

پزشکی قانونی ، به تشخیص ضرب و حرج می پردازد .

ضرب : به معنای اسیب و صدماتی است که بدون خونریزی و یا از هم گسیختگی ظاهری می باشد . تورم ، کوفتگی ، سیاه شدگی ، سرخ شدگی ، کبودی ها و … از جمله مصادیق ضرب می باشند .

جرح : در صورتی که اسیب وارد شده ، همراه با خونریزی بوده و بافت بدن ، از هم گسیخته شود ، جرح واقع شده است .

پارگی ، بریدگی سطحی و عمیق ، پوست رفتگی ، اسیب مختصر تا شدید احشایی و یا صدمه ی مغزی ، از مصادیق جرح می باشد .