گذشت از قصاص|شرایط و نکات مهم گذشت از قصاص

گذشت از قصاص چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی گذشت از قصاص چیست؟ و نکات مهم گذشت از قصاص پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله گذشت از قصاص

مقدمه گذشت از قصاص :

اولیای دم به اشخاصی اطلاق می شود که قصاص و عفو قاتل به آن ها وابسته می باشد و در حقیقت اولیای دم ورثه مقتول محسوب می شوند. به جز شوهر یا زن که در قصاص و عفو نمی توانند دخالت کنند.

گذشت اولیا دم از قصاص :

از جمله مواردی که قصاص را منحل می کند گذشت اولیای دم از اجرای حکم قصاص می باشد که این موضوع امکان دارد با دریافت غرامت به اندازه دیه یا به مصالحه کمتر یا بیشتر از دیه باشد یا عفو مجرم به شکل مجانی و بدون دریافت دیه انجام شود. هنگامی که قتلی اتفاق می‌افتد اقوام مقتول به دنبال قصاص قاتل و اخذ خون‌بهای عزیز خود هستند.

قصاص یک حق محسوب می‌شود. اما امکان دارد دسته‌ای از اولیای دم به علت های گوناگون مانند نیاز مالی یا نیکوکاری و بخشش قاتل از قصاص گذشت نموده و جان شخص دیگری را نگه دارند. ولی دم ورثه مقتول محسوب می شوند. به بیان دیگر همان اشخاصی که در فوت مقتول از او ارث می برند.

در قانون زن و شوهر درست است که از هم ارث می برند اما از داشتن حق قصاص محروم نموده است. مثلاً چنان چه مردی کشته شود و پدر و مادر و فرزند و همسر داشته باشد همه وراث دارای حق قصاص هستند به استثنای همسر مقتول. ولی چنان چه اولیای دم مقتول از قصاص گذشت کنند و از مرتکب دیه دریافت نمایند همسر مقتول از دیه ارث خواهد برد.

وراث مقتول :

گذشت از قصاص
گذشت از قصاص

وراث مقتول یا همان اولیاء دم شامل طبقه اول پدر و مادر و فرزندان که اگر فرزند وجود نداشته باشد نوه مقتول ذیحق  قصاص محسوب می شود. طبقه دوم پدربزرگ و مادربزرگ و خواهر و برادر که اگر خواهر و برادر حاضر نباشد خواهرزاده یا برادرزاده ذیحق خواهند بود و طبقه سوم عمه و عمو و خاله و دایی و اگر هیچکدام از آن ها وجود نداشته باشند فرزندانشان دارای حق هستند.

با اشاره به این طبقه بندی باید بیان داشت که وارثین طبقه ی بعد هنگامی دارای ارث خواهند شد که از وارثین طبقه قبل کسی در میان نباشد.

به بیان بهتر چنان چه فردی به قتل برسد و فرزند و نوه و پدر و مادر دارا نباشد اشخاصی که در طبقه دوم قرار گرفتند یعنی خواهر و برادر و پدربزرگ و مادربزرگ او ذیحق تلقی می شوند.

اما چنان چه مقتول حتی یک فرزند هم دارا باشد، دیگر به طبقات بعدی حقی تعلق نمی گیرد و آن فرزند به تنهایی ولی دم مقتول محسوب می شود که حق قصاص یا گذشت از آن را خواهد داشت. این موضوع را باید در نظر داشت که چنان چه مرتکب جرم از ورثه باشد، ولی دم محسوب نمی شود و حق قصاص و دیه نخواهد داشت.

مثلاً پسری که پدر خود را به قتل رسانده است ولی دم پدر خود تلقی نمی‌شود. پس گذشت او از خون بهای  پدرش مانعی برای مجازات او محسوب نخواهد شد. مستحقان حق قصاص  اولیای دم هستند و این امکان را خواهند داشت که در هر مرحله از مراحل رسیدگی به پرونده و یا زمان اجرای حکم با قاتل توافق کنند که این تراضی و توافق امکان دارد به شکل رایگان انجام شود

یا در مقابل حق یا مالی از قاتل گذشت کنند که البته در شرایطی که اولیای دم قصد گذشت‌ را  داشته باشند، باید به منظور بخشیدن مرتکب همگی به تراضی برسند. گذشت و مصالحه از قصاص پیش از صدور حکم یا بعد از این که حکم و رای از سوی مرجع قضایی صادر شد سبب انحلال قصاص خواهد شد.

زمان گذشت از قصاص :

کسانی که دارای حق قصاص هستند در هر موعد تا پیش از اجرای حکم قصاص این امکان را خواهند داشت که قاتل را ببخشند بنابراین حتی چنان چه قاتل در بالای جایگاه دار قرار بگیرد با گذشت اولیای دم از قصاص نجات پیدا می‌کنند.

نکته قابل توجه آن است که بر اساس ماده ۳۶۴ قانون مجازات اسلامی رجوع از گذشت قابل قبول نیست. بر همین اساس چنان چه اولیای دم نسبت به قصاص مرتکب گذشت نمایند و قصاص از بین برود. قادر نیستند پس از آن مجددا از گذشت خود برگردند. بر اساس ماده ۳۶۴ قانون مجازات اسلامی رجوع از گذشت قابل قبول نیست.

چنان چه ولی دم یا مجنی علیه بعد از گذشت مرتکب را قصاص نماید، در حق او باید قصاص اعمال شود.

تعداد اولیای دم و اختلاف راجع به قصاص :

در فرض اول باید حالتی را در نظر داشت که مقتول فقط دارای یک ولی دم می باشد و یا چنان چه اولیای دم متعدد هستند همه با هم موافق و یک نظر هستند. در این حالت بر اساس تراضی بین همه مثلاً اگر تراضی بر مطالبه دیه شده باشد عمل می گردد.

در فرض دوم باید در نظر داشت که یک نفر از اولیای دم تقاضای قصاص را دارد و بقیه خواهان دریافت بیان می باشند. در این فرض شخصی که متقاضی قصاص است، قاتل را قصاص می نماید اما این مسئولیت را بر دوش دارد که حق بقیه را از دیه به آن ها پرداخت کند.

گذشت از قصاص
گذشت از قصاص

مثلاً چنان چه اولیای دم مقتول پسر باشند و دو نفر از آن ها قصاص را مطالبه می‌کند و یک نفر دیه می خواهد، قصاص به وسیله دو پسر عملی می‌شود اما آن ها باید یک سوم دیه پدر را به برادر دیگرش آن که تقاضای داشته است پرداخت کند.

در فرض سوم باید حالتی را در نظر گرفت که یک نفر تقاضای قصاص دارد و دیگری قاتل را عفو می‌نماید. یعنی بدون دریافت دیه او را می بخشد در این حالت هم درست مانند فرض پیشین قصاص عملی می شود و شخصی که تقاضای قصاص دارد باید سهم دیه شخصی را که بخشیده است به قاتل بپردازد که پس از اعدام او این پول به ورثه قاتل می رسد.

مثلاً چنان چه مقتول دو خواهر و یک برادر دارا باشد و یکی از دو خواهران گذشت کنند و خواهر و برادر دیگر قصاص را تقاضا داشته باشد قصاص عملی می‌شود.

اما یک چهارم دیه ای که سهم خواهری بوده است که بخشش کرده به وسیله ی متقاضیان قصاص باید به قاتل اعطا شود تا به  ورثه او برسد. پس به شکل کلی باید گفت که هر یک از اولیای دم که تقاضای قصاص داشته باشند این امکان را دارند که انحصاراً قصاص را عملی کنند اما باید حق بقیه اولیای دم از دیه را به شکلی که اشاره شد پرداخت نمایند.

در فرض چهارم حالتی را باید در نظر گرفت یکی از اولیای دم خواهان دیه می باشد و دیگری گذشت می کند. در این صورت شخصی که دیه را تقاضا نموده باید سهم خود را از دیه دریافت کند و شخصی که گذشت کرد هیچ پولی دریافت نخواهد کرد.

فوت اولیای دم :

گذشت از قصاص
گذشت از قصاص

اگر هر یک از اولیای دم فوت کند در هر یک از مراحل رسیدگی کیفری به پرونده حقوقی اجرای قصاص به ورثه شخص فوت شده انتقال می یابد و در حقیقت همان حقی را که برای قصاص یا بخشش متوفی برخوردار بوده است آن ها دارا می شوند.

در فرضی که مقتول پیش از فوت گذشت خود را اعلام کند و قاتل را از قصاص رها نماید، حق قصاص نسبت به ورثه از بین می‌رود و اولیای دم قاتل قادر نیستند بعد از فوت مورث خود درخواست قصاص نمایند و حتی عده‌ای بر این باورند که چنان چه مقتول پیش از فوت قصاص و دیه را ببخشد و قاتل را رها نماید ورثه حق دریافت دیه را هم نخواهند داشت.

سکوت اولیای دم راجع به قصاص :

قانونگذار بر اساس ماده ۴۲۹ قانون مجازات اسلامی مقرر داشته است در جایی که محکوم به قصاص در زندان قرار دارد و ذیحق قصاص بدون عذر موجه مرتکب را در یک شرایط نامعلومی رها کند با شکایت محکوم علیه از این موضوع دادگاهی که حکم را صادر کرده است، مدت معینی را تعیین و به ذی حق قصاص بیان می‌دارد. طی مدت مشخص نسبت به تراضی و توافق و گذشت یا اجرای قصاص اقدام نماید.

در صورتی که ذیحق قصاص موارد بالا را در طی این مدت انجام ندهد دادگاه قادر است بعد از مشخص نمودن تعزیر بر طبق کتاب پنجم تعزیرات و سپری شدن مدت زمان آن با دریافت وثیقه مناسب و تصدیق رئیس مرجع قضایی و رئیس کل دادگستری استان تا مشخص نمودن تکلیف از طرف قضیه قصاص مرتکب را تبرئه نماید.

بر این اساس باید گفت در حالتی که اولیای  دم مقتول سکوت اختیار کنند با چهار شرط قاتل تبرئه می شود:

-اولیای دم در زمان مشخص شده به وسیله دادگاه نظر خود را اعلام نکند

-زندان تعزیری ۳ تا ۱۰ سال به وسیله قاضی مشخص شود و قاتل این مدت  زندان را بگذراند.

-وثیقه مقتضی از سوی قاتل یا خانواده او سپرده شود.

– رئیس حوزه قضایی و رئیس کل دادگستری آزادی و تبرئه شخص قاتل را به تصدیق برساند.

پس از این رهایی خانواده مقتول همچنان دارای این حق خواهند بود که قصاص قاتل یا دیه را از دادگاه تقاضا کنند.

معافیت از قصاص قاتل :

گذشت از قصاص
گذشت از قصاص

اگر مقتول ورثه ای دارا نباشد و یا این که داشته باشد اما ورثه شناسایی نشوند یا دسترسی به آن ها میسر نباشند مثلاً ورثه ی او در ترکمنستان و آذربایجان و منطقه ای زندگی کنند که امکان دسترسی به آن ها نباشد ولی دم مقتول مقام معظم رهبری یعنی ولی امر مسلمین خواهد بود و رئیس قوه قضاییه با دریافت اجازه از ولی امر و واگذاری اختیار به دادستان ها راجع به تعقیب مجرم و درخواست قصاص یا دیه اقدام می نماید.