نفقه ی اقارب|شرایط نفقه ی اقارب|تفاوت نفقه ی زوجه و نفقه اقارب

نفقه ی اقارب چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی نفقه ی اقارب چیست؟ و نکات مهم نفقه ی اقارب پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه نفقه ی اقارب

نفقه ی اقارب
نفقه ی اقارب

در نفقه ی نزدیکان یا همان نفقه ی اقارب شرط آن است که آن ها خودشان توانایی تامین مالی زندگی خود را دارا نباشد. ماده واحده ی قانونی در این شکل از نفقه، راجع به افرادی که به آن ها نفقه می رسد و اشخاص واجب النفقه و شرایط تعیین این دسته از افراد و ضرورت انفاق از طرف نفقه دهنده را تعیین می نماید.  به طور کلی این شکل از نفقه در قانون مدنی تعریف نشده است و تنها ماده ی ۱۲۰۴ قانون مذکور مصداق هایی از آن را مطرح نموده است.

بر طبق این ماده شرط نفقه اقارب شامل مسکن و لباس و غذا و وسایل خانه به اندازه ی نیاز و با عنایت به مراتب استطاعت و توانایی انفاق کننده می باشد. منظور از اقارب، بستگان نسبی در خط عمودی می‌باشد. با عنایت به ماده ی فوق کیفیت نفقه با توجه به توانایی مالی انفاق کننده تعیین می شود. بنابراین اگر انفاق کننده دارای توانایی مالی خوبی باشد باید نفقه اقارب را به اقتضای درآمد و وضعیت مالی خود بپردازد .

مفهوم نفقه ی اقارب

نفقه ، حق مالی می باشد که در دین اسلام به سود شخص دیگر و بر عهده ی فرد یا افرادی قرار داده می شود. قانون مدنی ایران برای نفقه ی اقارب تعریف ویژه ای مقرر نکرده است و فقط مصادیق آن را توضیح داده است. که بیشتر مردم با عنوان  نفقه ی زوجه و حتی فرزندان آشنایی دارند. اما نفقه اقارب کمتر مورد بررسی قرار می گیرد و همین موضوع ضرورت مشخص نمودن آن را در این مقاله نشان می‌دهد.

مفهوم  اقارب

با عنایت به ماده ی ۱۱۹۶ قانون مدنی در روابط بین خویشاوندان فقط اقارب نسبی در ‌خط عمودی چه صعودی چه نزولی حق انفاق به هم دارند. مقصود ماده ی ۱۱۹۶ قانون مدنی از اقارب نسبی خویشاوندانی است  که عده‌ای از آن ها از یکدیگر تولد یافته باشند. مثل پدر و پدربزرگ و جد پدری در خط عمودی که سیر صعودی دارند و فرزند و نوه و نتیجه در خط عمودی که سیر نزولی دارند. در مورد نفقه هیچ فرقی بین اقارب نسبی در مسیر نزولی یا صعودی وجود ندارد.

شرایط پرداخت نفقه ی اقارب

نفقه ی اقارب
نفقه ی اقارب

– باید میان خویشاوندان  و بستگان رابطه نسبی وجود داشته باشد. بنابراین در برگیرنده ی خویشاوندان رضایی و سببی نخواهد شد.

– بستگان نسبی باید در خط عمودی قرار بگیرند. مانند پدر و مادر و فرزند و نوه از بستگان نسبی که در خط افقی هستند . اما خواهر و برادر و عمو و عمه ضرورتی به منظور پرداخت نفقه آن ها نیست.

– بر حسب ماده ی ۱1۹۶ قانون مدنی در روابط بین اقارب، اقارب نسبی در خط عمودی فرقی ندارند که صعودی باشند یا نزولی، در هرحال مکلف به پرداخت نفقه به هم هستند.

– کسی که ضرورت به پرداخت نفقه دارد باید توانایی مالی را داشته باشد.

– ماده ی ۱۱۹۸ قانون مدنی مقرر داشته است که کسی ضرورت به انفاق دارد که توانایی پرداخت نفقه را داشته باشد. یعنی قادر شود نفقه بپردازد بی آن که از این نظر در شرایط و وضعیت خود گرفتار مضیقه شود. به منظور تعیین توانایی مالی باید همه ی تعهدات به شرایط زندگانی شخصی در جامعه مورد نظر قرار بگیرد.

– شخصی از اقارب حق برخورداری از نفقه را دارد که نیازمند مالی باشد و به بیان قانونی دارایی نداشته باشد.

– بر اساس ماده ی ۱۱۹۷ قانون مدنی شخصی نفقه می‌گیرد که ندار باشد و قادر نشود به وسیله ی اشتغال به شغلی وسایل زندگی خود را تهیه کند.

– چنان چه اشخاص واجب النفقه تعدادشان زیاد باشد و انفاق کننده توانایی مالی دارا باشد، باید نفقه همه ی آن ها را بر اساس شرایطی که پیش‌تر اشاره شد بپردازد و گرنه اولویت با پرداخت نفقه ی همسر یعنی زوجه می باشد. با توجه به ماده ی ۱۲۰۳ قانون مدنی در صورت وجود همسر زن و یک یا چند نفر واجب النفقه دیگر او نسبت به بقیه مقدم است. نکته‌ای که باید به آن اشاره کرد   بستگان خط عمودی نزولی مانند فرزند و نوه بر بستگان خط عمودی سعودی مانند پدر و مادر دارای اولویت می باشند.

نفقه ی فرزند

نفقه فرزند بر دوش پدر می باشد و در صورت عدم توانایی پدر ،جد پدری مکلف به پرداخت نفقه است. اگر او هم توانایی مالی نداشته باشد، برعهده ی مادر فرزند خواهد بود. بر اساس ماده ی ۱۱۹۹ قانون مدنی نفقه ی فرزندان  بر دوش پدر است. بعد از این که پدر فوت کند و توانایی مالی نداشته باشد این انفاق به عهده ی جد پدری می باشد با رعایت الاقرب فی الاقرب . اگر پدر و جد پدری وجود نداشته باشد یا توانایی مالی به پرداخت نفقه نداشته باشد، مادر هم زنده و یا قادر به انفاق نباشد کسی که با رعایت الاقرب فی الاقرب باید  نفقه را برعهده گیرد ، جدات مادری و اجداد پدری وی می باشد. چنان چه چند نفر از جدات ذکر شده از نظر درجه نزدیکی برابر باشند نفقه را باید به اندازه مساوی پرداخت کنند.

پس فرزندان هم در دسته ای از اقارب واقع می شوند. قوانین راجع به پرداخت نفقه برای آن ها از مقررات مذکور تبعیت می‌کند با این وجود قضات سختگیری های بیشتری در این مورد اعمال کرده اند و پدر را مکلف به پرداخت نفقه آن ها می شناسند. جز این که بر اساس دلایلی امکان داشته باشد که شخص دیگری را برای پرداخت نفقه تعیین کرد.

در اصل فرزند پسر تا سن ۱۸ سالگی و دختر تا هنگام ازدواج از حق نفقه اقارب به وسیله ی پدر برخوردار خواهند بود منوط بر این که عجز و ناتوانی های آن ها به منظور دریافت درآمد قبل از این زمان به اثبات برسد. به هر حال فرزندی که دارای استقلال مالی باشد حق تقاضای نفقه از پدر و مادر را ندارد و پرداخت آن از سوی  پدر و مادر فقط از روی مهر و لطف انجام می شود و دارای جنبه ی حقوقی نیست.

ضمانت اجرای عدم پرداخت نفقه اقارب

ضمانت اجرایی کیفری را ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده اشاره داشته است که اگر کسی با برخورداری از توانایی مالی نفقه زن خود را در صورت تمکین او پرداخت نکند یا از پرداخت نفقه ی اشخاصی که واجب النفقه محسوب می‌شوند خودداری کند به زندان تعزیری درجه ۶ محکومیت می یابد. تعقیب کیفری مشروط به شکایت شاکی خصوصی می باشد و در صورت گذشت او از شش شرایط و در هر زمان تعقیب جزایی و اجرای مجازات متوقف خواهد شد.

نفقه ی اقارب
نفقه ی اقارب

ضمانت اجرای حقوقی هم به آن ترتیب است که درخواست نفقه از افراد واجب النفقه، در صورت محکومیت عدم پرداخت، این امکان وجود دارد که اموال او را مورد توقیف قرار داد و او را بر اساس شرایط قانون محکومیت های مالی جلب نمود.

عدم لزوم پرداخت نفقه بین دسته ای از خویشاوندان

با عنایت به متن ماده ی 1196 قانون مدنی خویشاوندانی که از هم تولد نیافته اند از نظر قانونی ضرورت به انفاق در مقابل هم ندارند. در این مورد می‌توان به عدم انفاق بین خواهر و برادر و خاله و خواهرزاده یا عمو برادر زاده اشاره کرد. پرداخت نفقه در بین این دسته از افراد فقط از روی انسانیت بوده و یک ضرورت اخلاقی می باشد و اصلاً نمی توان شخص را در بین خویشاوندانی که از هم متولد نشده اند ضرورت به پرداخت نفقه نمود.

تفاوت نفقه ی زوجه و نفقه ی اقارب

به منظور پرداخت نفقه اقارب باید شرایطی آشکار شود وگرنه پرداخت آن منتفی خواهد شد  و در قالب یک الزام قانونی بر دوش افراد واقع نمی‌شود.

شرایط پرداخت نفقه آن است  که؛

– نفقه گیرنده دارای استطاعت مالی نباشد.

– نفقه گیرنده قدرت کسب درآمد به واسطه اشتغال دارا  نباشد.

– نفقه دهنده دارای توانایی مالی باشد.

این شرایط برای پرداخت نفقه به زوجه جاری نیست و مرد در هر حالتی ضرورت به پرداخت نفقه زن را دارد اما زن ضرورتی به پرداخت نفقه مردان نخواهد داشت حتی چنان چه از استطاعت مالی بالایی برخوردار باشد.

پس در بیان تفاوت نفقه ی زن و خویشاوندان باید اشاره داشت نفقه ی اقارب برخلاف نفقه  ی زوجه یک ضرورت قانونی متقابل می باشد. بدین ترتیب که امکان دارد زمانی پدربزرگ قدرت مالی داشته باشد و او هم به نوبه خود نفقه بپردازد. اما بعد از یک مدت این احتمال جاری می شود که شرایط تغییر کند و پدربزرگ فقیر و نوه ثروتمند خواهد شد. در این خصوص نوه ضرورت به پرداخت نفقه دارد. اما الزام متقابل در میان نفقه زن و مرد وجود ندارد.

درست است که زن قدرت تقاضای نفقه ی گذشته را دارا می باشد با این وجود خویشاوندان فقط قادرند برای نفقه ی حال اقامه دادخواست و شکایت کنند و این موضوع در ماده ی ۱۲۰۶ قانون مدنی مقرر شده است.

نفقه ی زن مضاف بر اسباب لازم شامل اسباب رفاهی نیز می شود. در صورتی که نفقهی اقارب فقط وسایل ضروری را در برمی‌گیرد.

نفقه ی اقارب
نفقه ی اقارب

پرداخت نفقه ی زن با عنایت به شرایط زن تعیین می شود اما پرداخت نفقه اقارب با در نظر گرفتن وضعیت نفقه دهنده انجام می‌شود.

شیوه مطالبه نفقه ی اقارب

چنان چه شخصی که با عنایت به مقرراتی که در بالا ذکر شد ضرورت پرداخت نفقه ی اقاربرا  داشته باشد اما از پرداخت نفقه خودداری کند، شامل جرم عدم انفاق به اقارب می‌شود و افراد مستحق نفقه این امکان را دارند که علیه او دعوای حقوقی و کیفری اقامه کنند. در این مورد باید به دادگاه محل اقامت شخصی که باید نفقه بدهد مراجعه نمود و در آن جا پرونده را جاری کرد. در بیشتر موارد مقدار نفقه ی اقارب کمتر از ۲۰ میلیون ریال می باشد و به همین سبب امکان طرح در شورای حل اختلاف را خواهد داشت. با این وجود چنان چه مقدار نفقه بیشتر از این اندازه باشد باید به دادگاه مراجعه کرد.