قرار وثیقه|مراحل صدور وثیقه|قرار قبولی وثیقه|رفع مسئولیت وثیقه گذار

قرار وثیقه چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی قرار وثیقه چیست؟و شرایط قرار وثیقه پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه قرار وثیقه

قرار وثیقه
قرار وثیقه

تاکنون در موارد بسیاری نام وثیقه به گوش افراد خورده است . وثیقه به شکل مبلغی وجه مانند چک و سفته و یک سند مال غیر منقول مانند خانه و زمین یا مال منقول که دارای بهای مالی می باشد است  که وقتی متهم مورد بازداشت واقع شده است قاضی برای او قرار وثیقه تعیین می کند. به این مفهوم که چنان چه این شخص وثیقه‌ی مالی مورد نظر دادگاه را قرار دهد قادر است به شکل موقت رهایی یابد. اما منوط بر این که هر زمان دادگاه درخواست کرد شخص مورد نظر باید در دادگاه حضور پیدا کند. این مسئله ویژه ی موضوعات کیفری می باشد.

مفهوم قرار وثیقه

وثیقه در لغت از ریشه ی ثقه به مفهوم آن چیزی است که می‌توان به آن اعتبار بخشید و نسبت به آن اعتماد کرد. قرار وثیقه از جمله قرارهای تامین کیفری می باشد. این قرار به این مفهوم است که شخصی که متهم به ارتکاب جرم می باشد با سپردن مالی در نزد دادگاه بازداشت نخواهد شد.

بنابراین آزادی شخص متهم را تعهد می‌کند که هرموقع دادگاه او را احضار کند یا ضرورت وجود در دادگاه حاضر شود. چنان چه متهم در موعد معین شده در دادگاه مربوطه حاضر نشود وثیقه ثبت و ضبط خواهد شد. بهای مالی وجه یا مال مورد وثیقه به اقتضای اتهام شخص به وسیله ی دادگاه مشخص می گردد. بر اساس ماده ی ۱۳۲ قانون آیین دادرسی کیفری در مورد قرارهای تامین کیفری و مقصود از آن بدین ترتیب شرح داده شده است که در زیر به آن اشاره می‌شود. با هدف دست یابی به متهم و حضور به هنگام او در جایی که ضرورت دارد و پیشگیری از اختفا یا پنهان شدن یا تبانی با دیگر قاضی وظیفه دارد بعد از تفهیم اتهام به او یکی از قرارهای تامین کیفری را صادر کند.

قرارهای تامین کیفری در این خصوص عبارتند از التزام به حضور با قول شرف و التزام به حضور با تعیین وجه التزام و محاکمه و اجرای حکم در صورت استنکاف و تبدیل وجه الکفاله و اخذ کفیل با وجه کفاله و اخذ وثیقه که شامل وجه نقد یا ضمانت نامه ی بانکی یا مال منقول و غیرمنقول می‌شود و بازداشت موقت با رعایت نمودن شرایط تعیین شده است.

در قانون مذکور  و در تبصره ی این ماده اشاره داشته است قاضی این وظیفه را برعهده دارد که در هنگام صدور قرار قبولی و کفالت یا وثیقه ی کفیل و شخصی که وثیقه می گذارد این موضوع را بفهمند که در صورت احضار متهم و عدم حضور بدون دلیل موجه یا عدم معرفی و از سوی کفیل یا وثیقه گذار نسبت به وصول وجه الکفاله و ضبط وثیقه بر اساس قواعد این قانون وارد عمل خواهد شد. نکته بسیار مهمی که از این ماده می‌توان برداشت نمود آن است که باید نخست خود شخص متهم و سپس با عنایت به تبصره ی ماده به شخصی که تمایل دارد و ثیقه گذارد اتهام شخصی و پیامدهای عدم حضور به هنگام متهم  تفهیم می گردد.

موارد وثیقه

با عنایت قانون آیین دادرسی کیفری مواردی که می‌تواند در مفهوم وثیقه واقع شود اموال غیر منقول مانند سند ملک یا زمین و مواردی از این دست و اموال منقول مثل اتومبیل و مبلغ وجه نقد و ضمانت نامه بانکی می باشد.

وثیقه گذار

قرار وثیقه
قرار وثیقه

اشخاصی که می توانند وثیقه بسپارند از جمله خود شخص این امکان را دارد یعنی شخص در برابر رهایی خود می‌تواند مالی را به عنوان وجه در دادگاه نگهداری کند. یا این که فرد دیگری به سود او وثیقه گذاری کند. در این خصوص چنان چه متهم در هنگام تعیین شده در دادگاه حاضر نشود، دادگاه به دارنده ی وثیقه این تذکر را می‌دهد که به مدت ۲۰ روز مهلت دارد تا شخص متهم را به دادگاه احضار کند.

بر اساس ماده ی ۱۴۰ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در مورد ضمانت اجرای عدم حضور به موقع متهم در دادگاه مقرر شده است اگر متهمی که ضرورت و التزام وثیقه را ارائه کرده در هنگامی که حضور او ضروری شناخته شده شود و بدون دلیل موجه حضور پیدا نکند وجه التزام به فرمان رئیس حوزه قضایی از متهم دریافت شده و وجه ثبت و ضبط می گردد.

چنان چه فردی از متهم کفالت کند یا برای او وثیقه گذارد و متهم در زمانی که حضور او ضرورت داشت حضور پیدا نکند به کفیل یا وثیقه گذار تذکر داده می شود تا به مدت ۲۰ روز متهم را تسلیم ‌کند. در صورت عدم تسلیم و ابلاغ واقعی و اخطاریه به فرمان رئیس حوزه قضایی وجه الکفاله دریافت شده بسته به  نوع جرم ارتکابی ثبت و ضبط می‌شود.

مراحل صدور وثیقه

نخست باید مرجع قضایی  قرار وثیقه را صادر کند و بعد از آن به اطلاع متهمین رسانده می‌شود که قادر هستند برای بقای خود وثیقه ای به اندازه ی مبلغ تعیین شده از سوی دادگاه سپرده کند. چنان چه وثیقه‌ای که مورد نظر است به شکل نقدی باشد باید به صندوق دادگستری واریز شود. چرا که وثیقه مورد نظر مال منقول مانند اتومبیل باشد باید این مال توقیف شود. اگر وثیقه مال غیر منقول مانند سند ملکی باشد سند آن به واسطه اداره ثبت اسناد و املاک مورد بازداشت قرار می گیرد.

مورد وثیقه (مال منقول یا مال غیر منقول)

مقام قضایی به منظور ارزش‌گذاری مال تعیین شده از کارشناس دادگستری استعلام دریافت می کند تا ارزش مال را مورد تایید یا رد قرار دهد و چنانر چه رد شد نمی توان به آن اعتراض کرد. تا هنگامی که مال مورد وثیقه مورد تایید واقع شود و متوقف یا مورد بازداشت قرار گیرد متهم در بازداشت به سر خواهد برد. پس از معرفی وثیقه های که دارای شرایط قانونی می باشد مقام قضایی قرار قبولی صادر کرده و متهم تا روز دادگاه و اثبات گناهکاری  یا عدم گناه رها خواهد شد.

قرار قبولی وثیقه

قرار وثیقه
قرار وثیقه

بازپرس در مورد پذیرش وثیقه قراری را صادر می نماید و بعد از امضای وثیقه گذار خودش آن را امضا نموده و اگر وثیقه را قبول نکند بازپرس موضوع را با درج دلیل در پرونده ذکر می نماید و سبب بازداشت متهم خواهد شد. متهمی که راجع به او قرار وثیقه صادر شده است تا سپردن وثیقه به بازداشتگاه معرفی می شود که در صورت بازداشت، متهم این امکان را دارد تا مدت ۱۰ روز از زمان ابلاغ قرار بازپرس راجع به عدم قبولی وثیقه معترض شود. این نکته را هم باید اشاره داشت که نیروی انتظامی حق دریافت وثیقه از متهمان نخواهد داشت.

به بیان دیگر ضابطین دادگستری حق دریافت تامین از متهم را ندارند. قرار تامین را تنها و انحصارا مقام قضایی صادر می کند . در شرایطی که بازپرس احتمال دارد که متهم فرار می‌کنند یا مخفی شود برای ضمانت حقوق شاکی و با هدف دستیابی به آن متهم و حضور به موقع او  قرار وثیقه را صادر  می نماید و هدف از صدور این قرار جزئی چیزی نیست.

رفع مسئولیت وثیقه گذار

وثیقه گذار در هر یک از مراحل تحقیقات یا دادرسی با معرفی و تحویل متهم قادر است از مرجعی که پرونده در آن اقامه شده است تقاضای رفع مسئولیت خود را بنماید. مرجع مربوطه نیز این وظیفه را به عهده دارد که فوراً موضوع رفع مسئولیت را اعلام نماید  این نکته را هم باید در نظر داشت  صرف معرفی متهم کفایت نمی‌کند و رفع مسئولیت نیازمند معرفی و تحویل متهم می باشد.

اثر عدم حضور متهم

چنان چه برای متهم و راجع به  او قرار وثیقه صادر شود اگر دادگاه آن را احضار کرد و بدون دلیل حاضر نشود به کسی که وثیقه گذاشته و به خود شخص متهم اگر وثیقه گذار باشد اخطار داده می‌شود که طی مدت یک ماه متهم باید تحویل دادگاه شود. در صورت ابلاغ واقعی اخطاریه و عدم تحویل متهم به فرمان  دادستان  مورد وثیقه ثبت و ضبط می شود. 

رفع اثر دستور دادستان

در شرایطی که متهم بعد از صدور دستور دادستان بر اساس ضبط وثیقه و قبل از پایان عملیات اجرایی در مرجع قضایی حضور پیدا کند یا وثیقه گذار را حاضر نماید دادستان با موضوع برطرف کردن اثر از دستور صادره دستور دستور اخذ تا یک چهارم از مبلغ قرار را صادر خواهد نمود.

صدور قرار وثیقه راجع به اطفال و نوجوانان

قرار وثیقه
قرار وثیقه

در روند تحقیقات مقدماتی مرجع قضایی بر اساس موضوع اطفال و نوجوانان را به  پدر و مادر یا در صورتی که آن ها وجود نداشته باشند به شخص حقیقی یا حقوقی که خودش صلاح بداند واگذار می‌کند. این افراد وظیفه دارند اگر حضور کودک یا نوجوان ضرورت داشته باشد او را به مرجع قضایی معرفی کنند. در صورت لازم دریافت وثیقه فقط از طفل بیشتر از ۱۵ سال میسر است .در صورت ناتوانی از پرداخت وثیقه دادسرا یا دادگاه این امکان را دارد که قرار نگهداری موقت آن ها در کانون اصلاح و تربیت را صادر نماید.

تعیین نوع و میزان وثیقه

باید این نکته را در نظر داشت که معرفی نوع وثیقه از اختیارات شخص متهم می باشد و مقام قضایی این اجازه را ندارد که نوع وثیقه را به مصداق خاصی مثل وجه نقد منحصر نماید. مشخص نمودن مقدار مبلغ قرار وثیقه از وظایف مرجع قضایی صادر کننده ی قرار وثیقه می باشد. این مبلغ بر طبق نوع جرمی که ارتکاب یافته است و شدت و ضعف مجازات آن و نیز بر اساس مقدار خسارت و اوضاع و احوال اصحاب دعوا مشخص می گردد. پس از آن که قرار وثیقه استفاده شد متهم باید برابر با مبلغ تعیین شده وجه نقد یا ضمانت نامه ی بانکی یا مال منقول یا غیرمنقول معرفی کند تا تبرئه شود .