ایحاب و قبول|شرایط ایحاب و قبول|رجوع از ایجاب|نکات مهم ایحاب و قبول

ایحاب و قبول چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی ایحاب و قبول چیست؟ و نکات مهم ایحاب و قبول پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه ایحاب و قبول

ایحاب و قبول
ایحاب و قبول

وقتی عقدی می خواهد منعقد شود به دو دسته از شرط نیازمند  است یک دسته شروطی که از شرایط عمومی همه عقود است و بدون ان ها عقدی شکل نمی گیرد و به آن ها شرایط عمومی صحت عقود گفته می شود دسته دیگر شروطی هستند که از شرایط اختصاصی هرعقد به شمار می روند  و البته این دسته دوم در عقدهای مختلف متفاوتند.

مفهوم ایجاب

وقتی در یک عقد یکی از طرفین اولین قصد انشای خود را بیان می نماید  ایجاب ظهور می کند. به بیان دیگر وقتی یک نفر در یک رابطه حقوقی  بعه عنوان اولین نفر اراده اش را اعلام کند  این همان ایجاب  یا به عبارت دیگر پیشنهادی  برای انجام معامله می باشد. ایجاب باید دارای شرایطی باشد یعنی هر پیشنهادی ایجاب نخواهد بود چون باید حتما واضح و روشن باشد  و تضمین ارکان اصلی عقد را بنماید . پس در واقع پیشنهادی را

می توان ایجاب نامید که شفاف و دقیق بوده و التزام  ایجاب کننده را به انعقاد عقد نشان دهد. در این جا اگر این پیشنهاد یا ایجاب مورد قبول طرف دیگر افتد عقد واقع می شود. این ایجاب است که دال بر قصد  ایجاب کننده است پس باید کاملا صریح و روشن باشد و نوع عقد و چگونگی آن صریحا در ایجاب مشخص شود. فرض کنید شخصی بخواهد  خانه خود را بفروشد  باید ایجاب فروش بدهد باید مکان خانه موقعیت معایب و مزایای آن متراژ و تعداد اتاق و مشخصات را به طور کامل مطرح کند  و این را هم مشخص کد که آیا این خانه در رهن بانک است یا خیر خانه وام دارد یا نه؟

ایجاب و انواع آن

ایجاب بر دو قسم است: عام و خاص

ایجاب خاص ایجابی است که طرف مقابل آن کاملا معین است و ایجاب صرفا به او گفته می شود. مثلا وقتی  فردی قصد فروش خانه را  به شخص علی دارد  اید در ایجاب نام اورا ذکر کند. که قصد فروش خانه را به علی داردپس کسی غیر از علی نمی تواند این ایجاب را قبول نماید.

ایجاب عام همان ایجابی است که مخاطب خاص ندارد و شخص ایجاب کننده هم مقصودش شخص خاصی نیست  و هرفردی می تواند ایجاب او را قبول نماید و هرکس که قبول کرد عقد منعقد می شود.و تفاوت را از همین جا میتوان فهمید در ایجاب خاص مخاطب یک شخص خاص است و فقط همان شخص خاص می تواند ایجاب را قبول کند و غیر از آن هرکه ایجاب را قبول گفت عقدی تشکیل نمی شود اما در ایجاب عام هرکس به ایجاب ایجاب گوینده پاسخ دهد و قبول کند عقد تشکیل می شود.

ایحاب و قبول
ایحاب و قبول

ایجاب عام قابل ترکیب با یک یا چند قبول هم هست پس ایجاب عام قابل تقسیم بندی به دو نوع است: ایجاب عامی که با یک قبول ترکیب شود و ایجاب عامی که با چند قبول .در نوع اول مثلا اتومبیلی را در سایت دیوار برای عموم آگهی کنیم و یک نفر خریدار شود و پای معامله آمده و ایجاب را قبول کند و در نوع دوم مثل اینکه شرکتی یک آگهی استخدام در روزنامه بزند و 12 نفر به این ایجاب قبولی بگویند.

مدت اعتبار ایجاب

وقتی برای ایجاب مدت تعیین شود تا  همان زمان معتبر است و پس از این که مهلت پایان یافت  ایجاب از بین می رود. اما اگر برای ایجاب مدت نباشد ولی در ایجاب اگر از الفاظ فورا  و بی درنگ استفاده شود و یا این که شرطی گذاشته شده باشد که طرف مقابل باید فورا ایجاب را قبول کند که البته باید با رضایت باشد.این که قبول باید  فوری گفته شود با توجه به عرف انجام می شود. اگر حتی برای ایجاب زمان و مدت هم تعیین نشده باشد

نمی توان در مورد ایجاب به طور دائمی مهلت داد بلکه با توجه به عرف باید در یک مدت زمان عرفی به این ایجاب قبول گفته شود. پس ملاکی که برای ایجابی که مدت ندارد در نظر گرفته می شود عرف می باشد .

برای این که برای یک ایجاب مدت تعیین کنیم ضمن این که عرف را در نظر می گیریم باید شرایط ایجاب کننده را هم در نظر گرفت مثل فوریت در فروش نوع کالا و ..

رجوع از ایجاب

وقتی ایجاب قبولی را به خود پیوند ندهد قطعا هیچ تعهدی هم برا ی شخص ایجاب کننده به وجود نمی آورد چون شخص ایجاب کننده  با اراده و قصد خود بوجود می اورد . همه ما می دانیم که اراده ای که صرفا از طرف یک طرف باشد تعهدی به وجود نمی اورد. و این کاملا مشخص است که ایجاب کننده قصد ندارد که ایجاب را بگوید که خود را پایبند و متعهد کند که می خواهد ایجاب را بگوید تا با قبول کننده ایجاب عقدی منعقد شود. بنابراین تا زمانی که ایجاب  موجب (ایجاب کننده ) مورد قبول واقع نشده است و عقدی شکل نگرفته  شخص موجب می تواند از ایجاب برگردد. و این باعث می شود که ایجاب از بین برود و وقتی از بین رفت دیگر

نمی تواند با قبول ترکیب شود. اما مواردی هست در قانون که قانون گذار امکان برگشت از ایجاب را به ایجاب کننده را نمی دهد. این موارد را باهم مرور می کنیم .

1- زمانی که شخصی برای یک عقد اراده می کند و ایجاب را می گوید و برای ایجاب زمان تعیین می کند نمی تواند قبل از این که مهلتی که به قبول کننده داده است از ایجاب برگردد. در واقع او متعهد شده تا زمانی که به قبول کننده مهلت داده است از ایجابش برنگررد و رجوع نکند.

2- در جایی که دولت کالاهایی را مشخص نموده که باید فروش این کالاها در اختیار فردی قرار گیرد رجوع از این ایجاب ممنوع است پس کالاها و خدمات موضوع انحصار با شرایط و نرخ های تعیین شده از سوی دولت که باید به مردم ارائه شود امکان رجوع از آن  ها وجود ندارد.

یک سوال که ذهن ما را مشغول می نماید این است که اگر کسی که ایجاب می گوید در فاصله زمانی ایجاب و قبول فوت کند و یا محجور شده یا اهلیتش  از بین برود فرضا دیوانه شود ایجاب او از بین می رود؟

در پاسخ به این سوال بین حقوقدانان اختلاف نظر وجود دارد. بنابر  نظر مشهور ایجاب از بین می رود و اگر قبول بعد از آن به ایجاب ساقط شده ضمیمه شود عقدی منعقد نمی شود چون زمانی باید قبول گفته شود  که ایجاب هنوز به قوت خود باقی باشد و  میان اراده دو طرف توافق باشد تا عقد منعقد شود. پس تا زمانی که قبول صورت نگرفته عقد به وقوع نمی پیوندد قبول که در حضور ایجاب صورت بگیرد در این حالت عقد شکل می گیرد.

جهات سقوط ایجاب

ایحاب و قبول
ایحاب و قبول

مواردی که ایجاب از بین می رود عبارت اند از :

وقتی مدت اعتباری که برای ایجاب معین شده از بین برود: در جایی که ایجاب کننده برای ایجاب مدت تعیین کند  بعد از این که مدت تمام شد ایجاب هم از بین می رود.

حجر یا فوت ایجاب کننده: قبلا هم اشاره کردیم که اگر موجب در فاصله بین ایجاب و قبول فوت کند ایجاب زائل می شود فرقی هم نمی کند که ایجاب کننده اصیل باشد یا نماینده.

فوت یا حجر مخاطب ایجاب

در این موضوع چه ایجاب کننده در فاصله ایجاب و قبول فوت کند و چه مخاطب موجب فوت کند یا محجور شود این هم باعث ساقط شدن ایجاب می شود به جز مواردی که ایجاب به شکل عام صورت گرفته باشد که در این شرایط فوت و حجر یکی از مخاطبین باعث سقوط ایجاب نسبت به او می شود و نسبت به سایرین  ایجاب هنوز قابل قبول است.

رد ایجاب: اگر ایجاب جزو دسته ی ایجاب خاص باشد و نسبت به مخاطب خاصی این ایجاب گفته شده باشد این ایجاب توسط این مخاطب رد شود  ایجاب کلا زائل می شود.

رجوع از ایجاب: قبلا هم اشاره کردیم  شخصی که ایجاب می کند تا قبل از این که ایجابش مورد قبول شود می تواند از ایجاب خود رجوع کند به جز مواردی که در آن تعهد به عدم رجوع شده باشد. یا این که برای قبول زمان تعیین شده باشد.

اگر موضوع ایجاب زائل شود: فرض کنیم شخصی اتومبیلش را ایجاب کند و قبل ازآن که ایجاب وی قبول شود در این فاصله اتومبیل تصادف کند و کاملا ضایع شود در این جا موضوع ایجاب کاملا از بین رفته است و نمی توان عقدی را منعقد نمود.

معنای قبول در عقد

وقتی طرف ایجاب قبول مبی گوید یعنی ایجاب را تمام و کمال پذیرفته است  به بیان دیگر قبول در واقع اراده ای است که مخاطب ایجاب می کند برای این که عقد منعقد شود. در تعریف قبول باید دقت کرد که کاملا با ایجاب هماهنگ باشد و نکات مهم این که قبول کننده چیزی اضافه بر ایجاب نمی تواند بکند و حتی نمی تواند از موضوع ایجاب کم کند یعنی این قبول یک قبول تمام و کمال و بی قید و شرط است. مثلا اگر فروشنده رادیو بگوید ایجاب قبول کننده نمی تواند بگوید اگر ثمن معامله به صورت اقساط باشد من قبول می کنم.

وقتی ایجاب کننده برای قبولی مهلت تعیین می کند بر قبول کننده لازم است که در همان مهلت معین قبولی بگوید در غیر این صورت قبولی او اثری نخواهد داشت و عقدی منعقد نخواهد گشت.

اگر برای قبولی در مقابل ایجاب مهلت تعیین نشود این به معنای آزادی مخاطب ایجاب است که هر وقت دلش خواست قبولی بگوید؟ در پاسخ به آن باید به نظرات حقوقدانان اشاره کرد  آن ها بر این باورند که باید بین ایجاب تا قبول یک فاصله زمانی عرفی وجود داشته باشد و این دل به خواه بودن قبولی منطقی و عرفی نیسپس نمی توان برای قبولی فرصت نامحدود تعیین نمود.

فرضا اگر کسی بگوید این جنس را فروختم و مخاطب بگذارد بعد از چند روز بگوید خریدم این قابل قبول و منطقی و عرفی نیست  و بدین شکل عقدی واقع نمی شود  چون فاصله بین ایجاب و قبول بیش از حد معمول است اما گاهی ممکن است قرارداد به صورتی باشد که با  مکاتبه انجام شود با ایمیل یا سایر مکاتبات الکترونیکی یا غیرالکترونیکی انجام شود در این حالت قطعا زمان می برد تا ایجاب به مخاطب ارسال شود و قبولی به ایجاب ضمیمه شود در این شرایط حتی اگر بین ایجاب و قبول چند هفته هم فاصله بیفتد بلا اشکال است و موردی ندارد.

شرایط قبولی

ایحاب و قبول
ایحاب و قبول

1- اگر در ایجاب تبعیض شود عقد محقق نمی شود مثلا اگر کسی بگوید این مبل با میزش فروخته می شود خریدار نمی تواند مبل را تنها بدون میز بخرد اگر بخواهد فقط مبل را بخرد عقد واقع نمی شود. اما در یک مورد که در ماده 832 قانون مدنی هم تصریح شده چنین می توان برداشت کرد که در معاملات بلاعوض  و رایگان مجانی قبولی با تبعیض بلامانع است و اشکالی ندارد و عقد محقق می شود. پس اگر کسی بگوید مبل را با میز می بخشد و مخاطب فقط نسبت به مبل قبولی بگوید اشکال ندارد قبولی او نسبت به مبل صحیح است.

2- باید فاصله زمانی منطقی و معمول بین ایجاب و قبول باشد. یعنی قبولی باید در یک مهلت عرفی ضمیمه ایجاب شود.

3- قبولی باید به بیان ساده و روشن و متعارف ابراز شود .

4- مخاطبی که ایجاب را می خواهد قبول کند نباید قبلش آن را رد کرده باشد  چون اگر ایجابی رد شود یعنی از بین رفته و ساقط شده است و ایجابی وجود ندارد که قب.ل به آن ضمیمه شود  اگر قبول این شروط را نداشته باشد مثلا بعد از سقوط ایجاب اظهار شود دیگر قبول نیست که ایجاب جدیدی تلقی می شود  و خودش نیازمند قبول جدیدی است که به این ایجاب جدید ضمیمه شود.