رضایت در حقوق کیفری|اثر رضایت شاکی در عدم تحقق جرم|استثنا در اثر رضایت شاکی

رضایت در حقوق کیفری چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی رضایت در حقوق کیفری چیست؟ و نکات مهم رضایت در حقوق کیفری پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه رضایت در حقوق کیفری

رضایت در حقوق کیفری
رضایت در حقوق کیفری

هرگاه شخص شاکی نسبت به تعرضی که خلاف قانون علیه حقوقش صورت گرفته موافقت و تمایل قلبی اش را اعلام دارد یعنی رضایت داده است. شاکی صرفا شخص حقیقی نیستمی تواند شخص حقوقی هم باشد.سوالی که ذهن را مشغول می کند این که اگر شاکی همه جرمی که نسبت به او اتفاق افتاده و آثارش را بپذیرد آیا  مسئولیت مرتکب رفع می شود وتقصیرش هم زایل می شود یا خیر؟ یا آیا رضایت شاکی صرفا برای مشروع شدن رفتار مرتکب و  موردتعقیب کیفری قرار نگرفتن وی  کافی است؟

در این جا باید دو مساله رادر نظر داشت حق خصوصی  و حق عمومی . اگر مجازاتی که قانون گذار برای مجرم در نظر گرفته است صرفا برای حمایت از منافع خصوصی افراد است که می توان گفتصرف رضایت شاکی مانع از تعقیب او خواهد بود اما اگر پای نظم اجتماعی و حقوق عمومی به میان بیاید بحث فرق می کند.گاهی هدف قانون گذار از بنیان گذاری یک قانون حفظ نظم و حمایت از منافع اجتماع است.

بنابراین ضرر اصلی از جرم مجرم  را جامعه خورده است و این یک حق عمومی است و نمی توان نسبت به آ نبی تفاوت عمل کرد و رضایت شاکی برای گذشتن از تقصیر مجرم و تعقیبش کافی نیست. مطابق همین موضوع علمای حقوق و حتی رویه هم هرگز صرف رضایت شاکی را در ماهیت جرم اثر گذار نمی دانند. در برخی از موارد که رضایت شاکی  باعث می شود مرتکب از مجازات معاف شود تقصیر او به دلایل دیگری از معافیت رفع می شود ولی هم چنان آثار حقوقی خود را دارد.

استثنا در اثر رضایت شاکی در ماهیت جرم

در 2 مورد رضایت شاکی سبب اثر بر ماهیت جرم می شود: 1- وقتی که رضایت شاکی یکی از عناصر جرم را از بین می برد که در این مورد اساسا جرم محقق نمی شود.2- در شرایطی که رضایت شاکی شرط ضروری ناشی از مجوز قانون یا عرف محسوب شود.

اثر رضایت شاکی در عدم تحقق جرم

اگر قرار باشد رضایت شاکی در محقق نشدن جرم اثر گذارد باید دارای شرایطی باشد: اولا قبل از این که جرم ارتکاب یابد یا همزمان با آن باید  رضایت شاکی  محرز شود رضایتی که بعد از وقوع جرم بروز کند باعث نمی شود که تقصر مرتکب زائل شود. و فقط به نوعی گذشت تلقی می شود. وقتی جرم واقع می شود و شاکی گذشت می کند این گذشت در جرایمی که قابل گذشت هستند باعث توقف تعقیب یا توقف اجرای حکم می شود. در جرم هایی که  قابل گذشت نیستند باعث تخفیف در مجازات ان ها می شوند.  در تعریف جرایم غیر قابل گذشت باید بگوییم جرایمی هستند که با وجود رضایت شاکی بازهم جرم محسوب می شوند. و مجرم باید مجازات جرم که جنبه احقاق حق عمومی دارد را بکشد. مثل سرقت، جعل ، آدم ربایی و ..

رضایت در حقوق کیفری
رضایت در حقوق کیفری

ثانیا: وقتی شاکی رضایت می دهد این رضایت باید بدون ایراد باشد و به صورت آزادانه اظهار شود. وقتی رضایت با فریب و اجبار و اکراه توام شود پذیرفته نیست و اثری ندارد.تاثیر رضایت در اکراه چیست؟در مورد اکراه در قتل موضوع چگونه است؟ در این زمنیه با وکلای یاروکیل مشورت نمایید

ثالثا: شخصی که رضایت می دهد باید عاقل و بالغ باشد پس ابراز رضایت از سوی مجنون و صغیر اثری ندارد.

اثر رضایت در امور پزشکی و درمانی

در ماده 158 قانون مجازات اسلامی می خوانیم در مواردی رفتاری مجرمانه  انجام می شود ولی مجازات  نخواهد داشت از ان جمله موارد ذیل هستند:

1- اگر انجام ان عمل یا ارتکابش با مجوز قانون باشد.مثلا تخریب ملک  جرم است و اگر با رای و حکم دادگاه باشد بلااشکال اشت.

2-اگر انجام رفتار  به دستور مستقیم مقام ذیصلاح      و مخالفتی با شرع نداشته باشد.

3-اگر انجام آن رفتار جهت اجرای قانون حائز اهمیت باشد مثلا عمل آتش نشان ها که برای نجات جان یک انسان در و پنجره یک ساختمان را مورد تخریب قرار می دهند.

4- اگر عملی باشد که والدین و سرپرستان صغار یا مجنون ها با هدف ادب کردن و حمایت و نگهداری از آن ها انجام شود،البته لازم به ذکر است این اقدامات  باید در حد عرف و شرع باشد.

5- عملیات ورزشی و و حوادثی که از آن ناشی می شود با این شرط کهعلت آن اتفاقات مخالف مقررات ورزشی  و شرع نباشد.

6- هر عمل پزشکی یا جراحی انجام شود که رضایت اولیا یا سرپرست یا نمایندگان قانونی آن ها جلب شده باشد البته در مواردیکه  فوریت دارد جلب رضایت ضروری نیست.

اگر قرار باشد عمل جراحی یا طبی مشروع تلقی شود باید براساس مجوز قانونی باشد.قانون هم هرنوع از عملیات پزشکی یا جراحی را که موازین فنی نظامات دولتی زا رعایت نموده و ناقض آن نباشد را مجوز می دهد.

در غیر این صورتعملیات پزشکی و جراحی به شکلی که تصرف در جسم شخص باشد جدا از نتیجه آن بزه محسوب خواهد شد و به همیندلیل افرادی که به فعالیت های پزشکی مشغولند ولی در این شغل حرفه ای نیستند حتی اگر هدفشان درمان هم باشد مجوز این کار را نخواهند داشت  و براساس قانون مجازات اسلامی مرتکب جرم هستند و قابلیت مجازات را دارند.

عملیات پزشکی و طبی  وجرم شناخته شدن آن

با شرایطی که در ذیل به آن اشاره می شود نمی توان عملیات جراحی  و طبی را جرم شمرد:

1- عملیات به صورت مشروع باشد

2- رضایت خود شخص یا سرچرست وی یا نماینده قانونی او جلب شده باشد.

3- در هنگام انجام این فعالیت هاکلیه موازین فنی و نظامات دولتی و علمی رعایت شده باشد.

همان طور که در ماده 158 قانون مجازات اسلامی هم آمده البته که این جلب رضایتدر موارد فوری ضرورتی نخواهد داشت. در برخی از مواقع که امکان دریافت برائت نباشد و پزشک هم مطابق قانون و مقررات معالجه را آغاز می کند و هدف وی نجات بیمار است در این جا ضامن صدمه یا اتلاف بیمار نخواهد بود.در این ماده منظور از نمایندگان قانونی پدر و جد پدری و قیم و مادری می باشد که سرپرستی طفل را به عهده دارند و نیز این موضوع در مورد وکیل بیمار هم صادق است.

اگر پزشک در حین معالجه باعث صدمه به بیمار یا اتلاف وی شود مسئول دیه او  است  مگر آن که همه موازین و مقررات فنی و پزشکی را رعایت کرده باشد یا قبل از شروع عملیات درمانی برائت دریافت نموده باشد و عمل او از سر تقصیر نباشد . در شرایطی که پزشک به جهت نابالغی یا جنون بیمار نتواند از وی برائت بگیرد یا این که چون بیهوش است نتواند از او جلب برائت کند باید از ولی وی برائت اخذ نماید.

مفهوم برائت نامه و رضایت نامه

رضایت نامه:

بیمار قبل از هرنوع عمل درمانی برگه ای را امضا می کند که در حکم سند است این مدرک رضایت نامه وی است که در ان همه خطرات معالجه راه های درمان و خطر ها و ریسک هاکه ازسوی پزشک معالج انجام می شود درج شده وبیمار از طریق همین مدرک به این موضوعات اشراف می یابد. این مدرک سندی مورد اعتبار است و در متن آن کلیه مقررات رعایت می شود.

رضایت در حقوق کیفری
رضایت در حقوق کیفری

شخصی که از بیمار هم رضایت را دریافت می کند باید شرایط ویژه ای داشته باشد که عموما در ایران مسئول پذیرش یک بیمارستان، به عنوان نماینده پزشک درمان گر از خود شخص بیمار یا بستگان وی اینرضایترا دریافت می نماید. امضای  رضایت نامه سندی دال بر رضایت وی برای انجام خدمات درمانی است. نکته قابل توجه این که دریافت رضایت نامه برای مواردیمثل سقطجنین اعتباری ندارد.

برائت نامه :

یک پزشک قبل از آغاز عملیات درمانی مکلف است خطرات احتمالی را به بیمار یا سرپرست او هشدار دهد و به شکل کتبی باید برائت آن ها را جلب نمایدتا اگر خسارتی بروز کرد مسئول آن نشود. زمانی که طبیب رضایت بیمار را دریافت می تواند بهترین گزینه درمانی خویش را انتخاب نماید و چون برائت نامه را در اختیار دارد اگر بیمار در طول درمان دچار نقص عضو شود این امر متوجه پزشک نیست.

تفاوت میان رضایتنامه و برائت نامه

اگر پزشک حین معالجه سبب بروز مرگ یا نقص عضو شود یا حتی خسارت مالی به بیمار وارد کند چنان چه فقط رضایت او را در دست داشته باشد ضامن و مئول جبران خسارت و پرداخت دیه است. اما اگر با همین شرایط برائتنامه را هم داشت دیگر ضامن نبود.البته این نکته را باید مد نظر قرار داد اگر پزشک در عملیات پزشکی قصور و کوتاهی نکرده باشد حتی اگر برائت هم در اختیار نداشته باشد بازهم مسئول نیست و بالعکس آن هم صادق است یعنی اگر طبیبی برائت نامه را هم داشته باشد اما در انجام عملیات معالجه و درمان کوتاهی کند ضامن خواهد بودو صرف داشتن برائت رافع مسئولیت اونیست.

به طور خلاصه باید بگوییم در رضایت نامه این پزشک است که باید عدم تقصیر را اثبات نماید اما در برائت نامه بیمار.

اثر رضایت در امور ورزشی

این که عملیات ورزشی و حوادثش مجازات ندارند بر اساس اجازه ای است که قانونگذار داده است. فعلیتی را ورزشی می گوییم که عرفا ورزش باشد و مراجع ورزشی مقررات آن را تصویب کرده باشند و این فعالیت ها مخالف شرع هم نباشند.

مفهوم عملیات ورزشی

هرفعالیتی که در ارتباط با ورزش باشد را عملیات ورزشی گویند. مثل مشت زنییا کشتی گیری.

هریک از این موارد فعالیت هایی هستند که اگر در چارچوب قوانین ورزشی انجام بشوند جرم نیستند

در حالی که همین مشت زنی اگر در شرایطعادیباشد  جرم است و مجازات دارد.

حوادث ناشی از ورزش

رضایت در حقوق کیفری
رضایت در حقوق کیفری

رویدادهایی که ممکن است در هنگام ورزش اتفاق افتد را حوادث ناشی ازورزش میگوییم مثل صدمه ای که به پای فوتبالیست میرسد. برخی از این صدمات هم می تواند مالی باشد مثل صدماتی که به اتومبیل ورزشکاردر پیست رالی می رسد.

البته در این بین باید گفت که  مسئولیت صدماتی که به اشخاص غیر از ورزشکاران می رسدمثل داوران تماشاچیان و ..در چارچوب قانون مجازات اسلامی ومدنی می تواند بررسی شود.

شرایط معافیتی که ماده 158 قانون مجازات اسلامی برای عملیات ورزشی از آن یاد نموده است.

1-بانقض مقررات ورزشی حادثه رخ نداده باشد.2- حوادث درزمان اقدامات ورزشی رخ دهد.

3- ورزش متناقض با موازین شرعی  نباشد4- حوادث از عملیات ورزشی حاصل شود.