خسارت در قرارداد|شرایط مطالبه خسارت ناشی از قرارداد|مطالبه خسارت عدم النفع

خسارت در قرارداد چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی خسارت در قرارداد چیست؟ و نکات مهم خسارت در قرارداد پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه خسارت در قرارداد

خسارت در قرارداد
خسارت در قرارداد

یکی از مباحث مهمی که در حقوق مدنی ما وجود دارد بحث عقد و قرارداد می باشد در قانون مدنی ما عقد و قرارداد هر دو به یک معنا می باشد اما با این حال تفاوتی بین آن ها وجود دارد.

در قانون مدنی به آن قسمت از قراردادها که در فقه اسلامی به شکل خاص مشخص شده‌اند با نام عقد معین یاد می شوند با این وجود که قرارداد واژه عامی تلقی می شود مشمول عقد های معین و توافق‌های دیگری می باشد که نام آن ها به عنوان عقود مشخص در قانون یاد نشده است و اتفاقاً مخالفت و منافاتی با قانون هم ندارد که در عنوان عقود نامعین هم می باشد باید بیان گردد که بحث خسارت در حقوق ایران از گذشته ها بوده است در فقه و قانون مدنی ما عناوینی مثل خسارت تاخیر در قرارداد یا جبران خسارت در قرارداد و دیگر اعمال همزمان فسخ و مطالبه خسارت در قرارداد و همین طور خسارت قراردادی یا وجه التزام در قراردادها به خاطر اهمیت آن ها به صورت کامل مورد نظارت قرار گرفته است و همین طور این که کتاب ها و مقاله های بسیاری در مورد فرق خسارت تاخیر و خسارت نبود انجام تعهد تحریر گردیده است و حتی این که از نظر کاربردی متن نمونه دادخواست نمونه رای خسارت نبود انجام تعهد هم در این نوشته ها نمایان می شود.

مفهوم خسارت قراردادی

خسارت قراردادی بیانگر آن چیزی است که بر اساس تعهدی لازم الاجرا در حین قرارداد فردی به لحاظ عهدشکنی ناگزیر از جبران خسارت به شخص مقابل در معامله می گردد قانونگذار با به کار بردن سازوکارهایی امنیت و سرعت اجرای قراردادها و کاهش مقدار دعاوی ناشی از تخلفات قراردادی را تامین می کند

به صورت کلی منظور از پرداخت خسارت هم از آن لحاظ است که متضرر را در وضعیت جایگاهی قرار دهند که در حالت اجرای قرارداد در آن وضعیت قرار می گرفت با این وجود استحقاق خسارت در حالتی که زمان قرار داد نگذشته باشد و یا خسارت به عنوان جانشین اجرا مشخص نگردیده باشد باعث می گردد که شخص متضرر امکان تقاضای اجرای تعهد را همزمان با تقاضای خسارت نداشته باشد.

اقسام خسارت و روش جبران آن

یک تقسیم‌بندی کلی خسارت را می توان از دو منظر برداشت کرد

خسارت ناشی از قرارداد

خسارت در قرارداد
خسارت در قرارداد

خسارت غیر قراردادی که به مسئولیت قراردادی و همین طور غیرقراردادی هم بیان می شود در خصوص خسارت ناشی از قرارداد بنابر نظر قانون مدنی باید گفت اگر بین زیان دیده و عوامل ورود ضرر قراردادی معتبر وجود داشته باشد و خسارت ناشی از عدم اجرای مفاد قرارداد باشد در این حالت قراردادی و در غیر این حالت غیر قراردادی خطاب می شود

معنی مسئولیت قراردادی تعهد یا بیان می‌کند که در نتیجه تخلف از مفاد قرارداد برای افراد به وجود می آید برعکس مسئولیت مدنی خارج از قرارداد که ضمان قهری هم برداشت می شود در آن قرار دادی در کار نمی باشد

اگر بخواهیم تعریف ساده در خصوص مسئولیت مدنی کنیم باید بگوییم فردی که با دیگری رابطه قراردادی ندارد یعنی این که قراردادی را تنظیم نکرده است اما به فرد دیگری خسارتی وارد می کند و وظیفه دارد که آن خسارت را جبران نماید به بیان دیگر در برابر وی مسئولیت مدنی دارد و ضامن حساب می شود

در همین راستا راه هایی به منظور جبران خسارت وجود دارد که یکی از آن ها این مورد است که بعضی آن دیده به حالت قبل از وارد شدن ضرر بازگشته شود همانند درمان شکستگی ناشی از تصادف با عابر پیاده بر عهده گرفته شود و یا صافکاری ماشینی که در تصادف غیر عمدی باعث حادثه شده است انجام گردد که اتفاقا این روش بر دیگر روش ها ارجحیت دارد به این خاطر که ضرر به شکل کامل منتفی می‌گردد و خوب ماشین به حالت اولیه خود باز گشته می شود

اما راه دیگری که به منظور جبران خسارت وجود دارد از راه دادن معادل آن است این راه حل وقتی امکان پذیر است که اعاده وزن به حالت گذشته از وارد شدن ضرر آسان نباشد این راه حل جبران خسارت یا دادن معادل غیر نقدی یا جبران نقدی ضرر می باشد به منظور جبران خسارت های بدنی و معنوی بیشتر از راه جبران نقدی بهره می جویند

در مورد شرایط ایجاد مسئولیت قراردادی هم نخست باید گفت برای ثابت شدن این مسئولیت وجود قرارداد لازم می باشد بنابراین احراز رابطه قراردادی بین خواهان و خوانده یکی از ارکان مهم آن به شمار می‌آید دوم این که این رابطه تنها در خصوص طرفین قراردادی بایستی صورت گیرد بر همین اساس چنانچه شخص قبل طرف قرارداد به شخص دیگری که خارج از قرارداد وجود دارد ضرری وارد کند این مسئولیت قراردادی شمرده نمی شود سوم این که بایستی بین خسارت وارده و قرارداد رابطه علیت وجود داشته باشد که بتوان گفت خسارت در نتیجه نبود اجرای تعهد حاصل شده است به طور مثال در قرارداد خرید و فروش آپارتمانی چنانچه فروشنده در موقع مشخص شده تحویل ندهد و ضرری از این نظر به مشتری وارد گردد این اتفاق در نتیجه مسئولیت قراردادی برداشت می‌شود.

تعریف آزادی قراردادها

در حقوق همیشه اصل بر آزادی اراده می باشد البته قانونگذار نظارت و کنترل همه جانبه مرتبط به نظم عمومی و حاکمیت و حمایت از اقشار ضعیف را قرار داده است باید بیان درد که در حقوق اسلامی از آزادی اراده به عنوان اصل اباحه صحبت می‌شود به این معنی است که هر امری مباح تلقی می شود و آزاد می باشد غیر از این حالت که خلاف آن معلوم شده باشد

خسارت در قرارداد
خسارت در قرارداد

ماده۱۰ قانون مدنی که یکی از حامیان اصلی آزادی قراردادها برداشت می‌شود گفته است که اگر قراردادهای خصوصی بر خلاف قانون نباشد بر اشخاصی که آنرا انعقاد نموده اند به شکل نافذ می باشد اتفاقاً این ماده اهمیت فراوانی دارد به این خاطر که اطمینانی در طرفین قرارداد به وجود می آیند تا برای تصمیمی که موافق و در جهت قانون اتخاذ می نمایند قراردادی تنظیم کنند و شروط آن را انتخاب نمایند و همین طور مضمون دلخواه خود را در آن به وجود آورد بدون این مورد که نگران سرنوشت آن در مرحله دادرسی باشند می دانیم که ماده ای که گفته شد ارزش آزادی قراردادها را در حقوق ایران به صراحت بیان کرده اما معنی آن با نظریه های فردگرایانه در تضاد می باشد از آن می‌توان سوء استفاده کرد و سبب بی نظمی اجحاف و استثمار شد به این خاطر که قانون مانع آن می گردد و از تحقق نتایج غیر معمول و متفاوت با عدالت و امنیت ممانعت می نماید.

شرایط مطالبه خسارت ناشی از قراردادی

موقعی فرد قادر است به منظور مطالبه خسارت قراردادی فعالیت کند که شرایطی که در ادامه گفته می شود وجود داشته باشد

یکی از با اهمیت ترین دلایلی که فرد قادر است مطالبه خسارت کند این مورد است که قراردادی فی مابین طرفین وجود داشته باشند قرارداد در معنی مطلق به کار رفته است و مشمول قرارداد شفاهی هم می شود منظور ما از قرارداد به طور واقع قرارداد ناشی از عقود معین مانند بیع و اجاره و غیره و غیر معین همانند قرارداد های ناشی از ماده ۱۰ قانون مدنی می باشد که باید به شکل مشروع و نافذ باشد

شرط دوم به منظور مطالبه خسارت نقض و یا نبود انجام تعهدات و یا تاخیر در انجام تعهدات می باشد یعنی مطالبه خسارت مشروط و انجام ندادن تعهدی می باشد که بر عهده طرف قرارداد نهاده گردیده است و یا در موقع گفته شده به منظور انجام تعهدات اقدام نکردند و باید خسارت تاخیر در انجام تعهد را در حالت وارد شدن ضرر به شما پرداخت کنند

ضرر و خسارت به فرد وارد شود به این خاطر که چنانچه خسارتی وارد نشود بحث جبران خسارت وجود ندارد غیر از این حالت که بر اساس ماده ۲۳۰ قانون مدنی در قرارداد وجه التزام معین شود.

در قرارداد و موافقت انجام شده بیان گردد که چنانچه خسارت از نبود انجام تعهد و یا تأخیر در انجام آن به دیگری وارد گردد خسارت وارده جبران گردد چنانچه این موضوع در قرارداد بیان نشود مطالبه خسارت بر اساس ماده یک قانون مسئولیت مدنی پیش می رود

نبود انجام تعهدات و یا تاخیر در آن ناشی از قوه قاهره یا علت خارجی نباشد

انجام تعهد دارای مدت زمان خاصی باشد و فرد با گذشتن آن مدت زمان اقدامی به منظور از انجام آن نکرده باشد و چنانچه انجام تعهدات مدتی نداشته باشد از زمان مطالبه اقدامی جهت انجام آن نکرده باشد.

مطالبه خسارت عدم النفع

عدم النفع در اصطلاح حقوقی به معنی سود و منفعتی می باشد که فرد از آن محروم شده است و اوضاع و احوالی که وجود دارد به نظر می آید که چنانچه مانعی نباشد فرد و آن منافع دست می یابد

خسارت در قرارداد
خسارت در قرارداد

عدم النفع به دو بخش عدم النفع مسلم الحصول و محتمل الحصول تقسیم می گردد عدم النفع چنانچه از نوع مسلم الحصول باشد این معنی را می رساند که به دست آوردن آن منفعت به شکل حتمی امکان پذیر است و چنانچه محتمل الحصول برداشت شود این معنی را می رساند که به دست آوردن منفعت و سود در آن احتمالی می باشد

در کشور ما بر اساس تبصره ۲ ماده ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی امکان مطالبه خسارت عدم النفع به شکل مطلق امکان پذیر نمی باشد اما از نگاه غالب دکترین و حقوقدانان این برداشت می‌شود که منظور قانونگذار عدم النفع محتمل الحصول میباشد و با بررسی قوانین دیگر میتوانیم مطالبه عدم النفع مسلم الحصول را امکان پذیر کنیم و موضوعاتی در رویه قضائی کشور و آرای دادگاه های دادگستری وجود دارد که این نظر را تقویت نموده است.