مهلت پرداخت دیه|توافق در مهلت پرداخت دیه|مستند قانونی پرداخت دیه

مهلت پرداخت دیه چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی مهلت پرداخت دیه چیست؟ و نکات مهم مهلت پرداخت دیه پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه مهلت پرداخت دیه

به طور کلی دیه جریمه ی مالی می باشد که قانون گذار به منظور مجازات جنایت هایی که بر جسم و اعضای بدن اشخاص دیگر ایراد می‌شود، پیش‌بینی کرده است. باید در نظر داشت که مجازات دیه وقتی اعمال خواهد شد که به یک سبب قانونی نمی توان قصاص را انجام داد و یا دو طرف دعوا به دریافت دیه به جای قصاص با هم به توافق رسیده اند.

قانونگذار به شکل دقیق مقدار دیه ی انواع صدمه هایی که به اعضای بدن وارد می شود را تعیین کرده است. در جایی که امکان مشخص نمودن مقدار دیه آسیب اعضای بدن میسر نباشد با در نظر گرفتن نظر پزشکی قانونی ارزش دیه مشخص می شود. همان طور که مقدار دیه آسیب هر عضو در قانون تعیین شده است مدت زمان پرداخت دیه نیز از نظر قانونگذار معین شده است که با توجه به عمدی یا غیرعمدی بودن جرم شرایط مختلفی را دارد. به همین سبب در این مقاله سعی شده است در مورد مدت زمان پرداخت دیه در جرایم عمدی و ضرب و جرح و جرایم شبه عمد و خطای محض مفاهیمی ارائه شود.

زمان مهلت پرداخت دیه

مهلت پرداخت دیه
مهلت پرداخت دیه

بر اساس ماده ی ۱۷ قانون مجازات اسلامی در تعریف دیه   تعیین شده است که دیه مالی می‌باشد که در شرع مقدس به منظور وارد آمدن جنایت غیر عمدی بر جسم و اعضا و منافع و یا جنایات عمدی در جایی که به هر علت قصاص جاری نخواهد بود، بر اساس قانون قانون جاری می شود. بر طبق ماده ی مذکور دیه از انواع مجازات هایی می باشد که از سوی قانونگذار مورد عنایت قرار گرفته و در جرایمی که برای آن تعیین شده است باید از سوی مسئول پرداخت دیه در مدت زمان تعیین شده برای پرداخت دیه بعد از صدور حکم دادگاه در جرایم عمدی و ضرب و جرح یا جرایم غیر عمدی به اولیای دم مجنی  علیه پرداخت شود .

در پاسخ به این سوال که مدت زمان پرداخت دیه چه اندازه می باشد؟ باید به قانون مجازات اسلامی اشاره داشت. قانون مجازات اسلامی در ماده ۴۸۸ تا ۴۹۱ مدت زمان و شیوه واریز دیه بعد از رای دادگاه و ترتیب پرداخت دیه را معین نموده است.

بر اساس ماده های قانون مجازات اسلامی مدت زمان پرداخت دیه منوط به شیوه ی وقوع جنایت فرق می کند و می تواند یک سال قمری و دو سال قمری و سه سال قمری از زمان بروز جنایت معین شود .بر طبق قانون احقاق جرم چند شکل می باشد؛ یا یک جرم به حالت عمدی اتفاق می‌افتد که مرتکب جرم هم قصد انجام فعل را دارد و هم قصد نتیجه را خواهد داشت. یعنی با دانش و آگاهی و با قصد و اراده اقدام به عمل مجرمانه می کند. یا جرم به شکل شبه عمد خواهد بود. یعنی مرتکب جرم قصد فعل دارد اما از قصد نتیجه برخوردار نیست.

مهلت پرداخت دیه
مهلت پرداخت دیه

به بیان دیگر بدون آن که اراده و سوء نیتی داشته باشد جنایت را انجام می دهد. در این صورت جرم  شبه عمد تلقی می شود. اگر جنایت در حالت بیهوشی یا  خواب یا از طریق شخص صغیر و مجنون بروز یابد خطای محض خواهد بود و نیز وقتی که مرتکب نه، قصد انجام فعل را دارد و نه نتیجه را اراده کرده  و جنایتی انجام داده در این صورت جرمی که اتفاق افتاده خطای محض محسوب می شود.

مهلت پرداخت دیه در جرایم عمدی

در بخش پیشین اشاره شد که مدت زمان پرداخت دیه در قانون مجازات اسلامی مورد نظر واقع شده است و مقرر  شده است  که مدت زمان پرداخت دیه بعد از صدور رای دادگاه در جرم عمدی و شبه عمدی و خطای محض فرق می کند. در این بخش آن چه قرار است توضیح داده شود در مورد مدت زمان پرداخت دیه بعد از صدور رای دادگاه در جرایم عمدی و ضرب و جرح می باشد.

به منظور پاسخ به این پرسش به مدت زمان پرداخت دیه بعد از صدور رای دادگاه در جرایم عمدی و ضرب و جرح تا چه مدت تعیین شده است. باید میان دو جرم عمدی که مجازات آن دیه و جرم عمدی که مجازات آن قصاص می باشد و امکان آن وجود دارد که به جای قصاص بر دریافت دیه توافق نمود، فرق گذاشت.

بر اساس ماده ۴۸۸ قانون مجازات اسلامی در مورد مدت پرداخت دیه  بعد از صدور رای دادگاه در جرم عمدی و ضرب و جرح عمدی   موجب دیه بدین ترتیب تعیین کرده است مدت پرداخت دیه بعد از حکم دادگاه در جرم عمدی که مجازات آن دیه تعیین شده است یک سال قمری از زمان بروز جنایت می باشد. جز این که به شکل دیگری بین دو طرف توافق شود. بر طبق ماده مذکور مدت زمان پرداخت دیه بعد از نظر دادگاه در جرم عمدی و ضرب و جرح عمدی که باعث مجازات دیگری می شود یک سال قمری از هنگام وقوع جنایت خواهد بود. اما این امکان وجود دارد که به شکل دیگری بین اصحاب دعوا توافق شود.

مهلت پرداخت دیه در جرایم شبه عمدی

در بخش پیشین در مورد مدت زمان پرداخت دیه بعد از صدور حکم دادگاه در جرایم عمدی و ضرب و جرح عمدی که باعث پرداخت دیه شود اشاره شد و این مطلب را یادآور شدیم که مدت زمان پرداخت دیه بعد از صدور رای دادگاه در جرم عمدی و ضرب و جرح عمدی یک سال قمری از زمان وقوع جنایت می باشد. با توجه به این که مدت زمان پرداخت دیه با عنایت به جرم اتفاق افتاده به شکل عمد یا شبه عمد و خطای حض تعیین می شود.

در این بخش در مورد مدت زمان پرداخت دیه در مورد جرایم شبه عمد از دید قانون مجازات اسلامی توضیحاتی ارائه می شود . درست مانند مهلت پرداخت دیه پس از صدور حکم از سوی دادگاه در جرم عمدی و ضرب و جرح عمدی مدت زمان پرداخت دیه در جرایم  شبه عمد  هم در ماده ۴۸۸ قانون مجازات اسلامی مد نظر واقع شده است. بر طبق ماده ۴۸۸ قانون مجازات اسلامی در قسمت ب در مورد مدت زمان پرداخت دیه در مورد جرایم شبه عمد تعیین نموده است که مدت زمان پرداخت دیه در جرایم شبه عمد دو سال قمری از هنگام روز جنایت می باشد جز این که دو طرف به شکل دیگر با هم به توافق برسند و نیز بر اساس ماده ۴۸۹ قانون مجازات اسلامی شیوه پرداخت دیه در جرم ها تعیین شده است.

مهلت پرداخت دیه
مهلت پرداخت دیه

با توجه به ماده ۴۸۹ قانون مجازات اسلامی کسی که مرتکب جرم به عمدی شده که مجازات آن دیه در نظر گرفته شده است باید در مدت یک سال نصف مبلغ دیه را پرداخت کند و معیار و ملاک، قیمت زمان پرداخت دیه می باشد. جزء این که بر یک مبلغ قطعی اصحاب دعوا به توافق برسند.

مهلت پرداخت دیه در خطای محض

همان طور که در قسمت پیش اشاره شد مهلت پرداخت دیه از نظر دادگاه در جرم عمدی ضرب و جرح عمدی موجب دیه یک سال تعیین شده و مدت زمان پرداخت دیه در جرایم شبه عمدی دو سال قمری از زمان بروز جنایت در نظر گرفته شده است. اما در این بخش در مورد مدت زمان پرداخت دیه در جنایات خطای محض توضیحاتی داده می‌شود. درست مانند مدت زمانی که برای پرداخت دیه از از سوی قانون به منظور جرایم عمدی و ضرب و جرح عمدی منجر به دیه و مدت زمان پرداخت دیه در جنایات خطای محض پیش بینی شده است.

بر طبق بند پ ماده ی ۴۸۸ قانون مجازات اسلامی در زمان پرداخت دیه در جرم خطای محض سه سال قمری از زمان وقوع جنایت در نظر گرفته شده است جز این که بین اصحاب دعوا به شکل دیگری توافق شود. عدم واریز دیه در مدت زمان قانونی پیامدهای عدم واریز را به دنبال خواهد داشت و صدور حکم جلب و توقیف اموال برای  شخص. البته باید در نظر داشت که در جنایات خطای محض پرداخت کننده باید طی مدت ۳ سال در هر سال یک سوم دیه را پرداخت کند که معیار و ملاک قیمت زمان پرداخت می‌باشد. جز این که برای مبلغ دیه تراضی شود.

توافق در مدت پرداخت دیه

بعد از آن که در بخش پیشین در مورد مدت پرداخت دیه بعد از صدور رای دادگاه در مورد جرایم عمدی ضرب و جرح عمدی منجر به دیه  و مدت زمان اعطای دیه در جرم عمد و شبه عمد و خطای محض اشاره گردید در این بخش قصد بر آن است در مورد مهلت پرداخت دیه در جایی که دو طرف به جای قصاص بر دریافت دیه با هم به توافق می‌رسند بحث شود.

به شکل کلی اولیای دم یا قربانی این امکان را دارند که با مرتکب جرم به تراضی برسند که به جای اجرا نمودن مجازات قصاص در جایی که مجازات قصاص در قالب مجازات اصلی پیش‌بینی می‌شود، به عنوان مجازات جانشین جرم مورد نظر قرار بگیرد. در این خصوص مبلغ دیه و مدت زمان پرداخت دیه با توافق دو طرف تعیین می‌شود که در صورت عدم تعیین مدت زمان پرداخت دیه به وسیله دو طرف چگونه این موضوع مشخص می‌شود؟

مهلت پرداخت دیه
مهلت پرداخت دیه

با توجه به ماده ۴۹۱ قانون مجازات اسلامی اگر اولیای دم یا مجنی علیه در هنگام توافق بر اخذ دیه به جای اجرا نمودن مجازات قصاص مدت زمان پرداخت دیه را معلوم ننمایند، مهلت پرداخت دیه به وسیله مرتکب جرم یک سال از زمان توافق تعیین خواهد شد. اگر دیه در مدت قانونی آن واریز نشود، پیامدهای عدم واریز پرداخت دیه در مهلت قانونی را به دنبال خواهد داشت. پیامدهایی مثل صدور حکم جلب یا توقیف اموال برای شخص.