جرایم محیط زیست|احراز شرایط وقوع جرم محیط زیست|نکات مهم

جرایم محیط زیست چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی جرایم محیط زیست چیست؟و شرایط جرایم محیط زیست پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه جرایم محیط زیست

جرایم محیط زیست
جرایم محیط زیست

هر چند مدت ها گذشته است و انسان متوجه اهمیت محیط زیست در حیات خود شده است اما در دهه های اخیر قرن بیستم اوج مسئله زیست محیطی می باشد. در دوره ی کنونی خطر بزرگی که انسان از طرف مشکلات محیط زیست احساس می نماید نه فقط موجب برهم زدن آرامش و امنیت زندگی او شده بلکه موجودیت انسان را هم در معرض خطر و تهدید قرار می‌دهد و در جوار مشکلات امروزی انسان ی مسئله برهم خوردن تعادل زیست محیطی یکی از دغدغه های انسانی می باشد.

مسئله ی آلودگی محیط زیست امروزه در دنیا فقط خواسته ی یک کشور و یک قلمرو نمی باشد. بلکه یک مسئله جهانی است. عامل مشکلات گوناگونی از جمله آلودگی آب و هوا و گرم شدن کره زمین و  انهدام گونه‌های گیاهی و جانوری و فرسایش لایه اوزون و بالا آمدن سطح آب دریا ها و تخریب جنگل ها و باران های اسیدی و آلودگی‌های صوتی و آزمایش‌های هسته‌ای و غیره می باشد. همه ی این حالات نتیجه ی اعمال و اقدامات انسانی است. اثر انسان بر محیط پیرامون خود بسیار سابقه طولانی دارد. اما تخریب و نابودی محیط زیست بر اثر انقلاب صنعتی و افزایش جمعیت به شکلی بسیار تهدیدکننده افزایش یافته است.

مقررات و حقوق محیط زیست

با پیشرفت علم و دانش، انسان قادر شده است تا طبیعت را تحت سلطه ی خودش درآورد و باعث انهدام تدریجی محیط زیست شود. با توجه به تحقیقات علمی می توان دریافت که اجزای گوناگون محیط زیست و دریا و رودخانه و هوا خواب با حیوانات گیاهان و نظایر آن ها همه به هم وابسته هستند و به همین دلیل بر اثر همین یک پارچگی هر آلودگی قادر است تعادل میان این عناصر را بر هم زند.

از این حیث با هدف حفظ طبیعت و محیط زیست کم‌کم تفکر وضع قوانین و مقررات جهانی صورت گرفت و این موضوع توسط سازمان‌های بین‌المللی تکمیل شد. در این مقررات پیشگیری از آلودگی محیط زیست مورد تاکید واقع شده است و معیارهای جهانی مشترکی به منظور منظم کردن فعالیت های مرتبط با محیط زیست انجام شده است. حق محیط زیست مثل هر حق دیگری ضرورتش ضمانت اجرا می باشد. زیرا ممکن است در معرض سوء استفاده واقع شود. امروزه در مقررات بسیاری از کشورها آلودگی محیط زیست جرم انگاری شده است و برای مرتکبین آن مجازات تعیین شده  است . مجازات های حبس و جزای نقدی و غیره می ‌تواند در پیشگیری از این جرایم موفق و مفید واقع شود.

مقررات بین المللی محیط زیست

جرایم محیط زیست
جرایم محیط زیست

محیط زیست سالم و طبیعی  روز به روز در معرض تهدید و و با افزایش جمعیت  و هم زمان با گسترش فعالیت های صنعتی خطر بزرگی آینده ی محیط زیست جهان را تهدید می نماید و چنان چه در دوره ی کنونی اقدامی به منظور حفظ محیط زیست صورت نگیرد، برای آیندگان اثری از آن باقی نخواهد ماند. بر همین اساس مضاف بر پیمان نامه های جهانی به منظور مبارزه با منابع آلوده کننده محیط زیست، دولت ها و حکومت ها هم قوانین مختلفی برای حفظ این سرمایه و مبارزه با منابع آلاینده و مقابله با خاطیان در این زمینه وضع نموده و اجرا می نمایند.

مقررات محیط زیست در ایران

در ایران با توجه به محیط زیست قانون گذاران همیشه این بخش از حقوق انسانی را مورد نظر قرار دادند و مضاف بر تاکیداتی که در اصل پنجاهم قانون اساسی برای حفظ محیط زیست شده است در قوانین عادی نیز آن را مورد توجه قرار داده و برای متعرضآن و متخلفان نسبت به محیط زیست مجازاتی در نظر گرفته  است. در اصل پنجاهم قانون اساسی چنین بیان شده است که در جمهوری اسلامی حفظ محیط زیست که نسل امروزی و نسل های آینده باید در  آن زندگی اجتماعی رو به پیشرفتی داشته باشند تکلیف عمومی محسوب می شود. به همین جهت اقدامات اقتصادی و مانند آن که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیر قابل جبران و آن توام می‌شود ممنوع می باشد.

مفهوم آلودگی محیط زیست

در مورد تعریف آلودگی محیط زیست در قانون می توان چنین گفت که در تبصره ی ۲ ماده ی ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی و نیز ماده ی  ۹ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست ، قانون‌گذار تعریف جامع و واحدی در مورد آلودگی محیط زیست و منابع آبی و خاکی ارائه نموده است و نیز در تبصره ی ۲ ماده ی ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی که در سال ۱۳۷۵ مورد تصویب قرار گرفته است و نیز قانون بهسازی محیط زیست که در سال ۱۳۵۳ تصویب شده است چنین شرح داده شده است که مقصود از آلودگی محیط زیست کیفیت شیمیایی یا فیزیکی یا بیولوژیک آن را به شکلی که به احوال انسان و یا بقیه موجودات زنده یا گیاهان یا آثار یا بناها زیان برساند تغییر دهد.

مصادیق آلودگی محیط زیست

هر عملی که تهدیدی برای بهداشت عمومی شناخته شود از جمله آلوده نمودن آب آشامیدنی یا پخش آب آشامیدنی آلوده یا دفع غیربهداشتی فضولات انسانی و دامی و مواد زائد و ریختن مواد مسموم کننده در رودخانه‌ها و زباله در خیابان ها و کشتار غیرمجاز دام و استفاده غیر مجاز فاضلاب خام یا پساب تصفیه خانه های فاضلاب برای استفاده کشاورزی ممنوع می باشد و متخلفان اگر بر اساس مقررات خاص شامل مجازات شدیدتری نشوند به حبس تا یک ‌سال محکوم خواهند شد.

تشخیص این که عمل انجام شده تهدیدی نسبت به بهداشت عمومی و آلودگی محیط زیست است یا خیر و همچنین بدون مجوز بودن کشتار دام و دفع فضولات دامی و نیز اعلام جرم مزبور به عهده وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان دامپزشکی است.

تخریب محیط زیست

سوالی که در ذهن ایجاد می شود این است که تخریب محیط زیست به چه معناست؟ در واقع تخریب محیط زیست در قانون به مفهوم آن است که محیط زیست زائل شود و قسمتی که از بین رفت دیگر قابل تجدید نباشد. مثلاً وقتی درختان جنگل و مکان های شبیه به آن را از بین می‌بریم و درختان را قطع می‌کنیم چنان این قسمت از بین برود که دیگر قابل تجدید حیات نباشد. این موضوع در قانون تخریب محیط زیست خواهد بود.

نکته قابل توجه این که کارگاه‌هایی که آلودگی آن ها بیش از اندازه مجاز استانداردهای محیط زیست باشد، در شرایطی که با مشخص نمودن و اعلام میزان آلودگی و فرصت رفع آن یا با ممنوعیت از کار و فعالیت آن اقدام بهتری انجام ندهند. در  زمان انقضای فرصت تعیین شده به درخواست سازمان حفاظت محیط زیست و امر مرجع قضایی ذی‌صلاح بلافاصله به وسیله ی ماموران انتظامی  از فعالیت آن ها جلوگیری می گردد.

جرایم محیط زیست
جرایم محیط زیست

چنان چه تخریب محیط زیست به شکل عمدی باشد بر  اساس عمل مجرمانه با آن عمل برخورد می گردد. این در شرایطی است که اگر اقدام انجام شده غیر عمدی باشد، با توجه به قانون مسئولیت مدنی با آن مواجه خواهند شد و مسئولیت تامین خسارت به عهده ی شخص خواهد بود. نکته قابل توجه این که این موضوع که فرد قادر به پرداخت ضرر و زیان باشد نیز مورد ملاحظه قرار می گیرد.

 مجازات جرم محیط زیست

بر اساس قانون حفاظت و بهسازی و محیط زیست  انجام هر عملی که سبب آلودگی محیط زیست شود ممنوع می باشد و چنانچه آلودگی محیط زیست به شکل عمدی اتفاق افتاده قانونگذار برای مجرم مجازات تا یک سال زندان را پیش بینی کرده است که با در نظر گرفتن به نوع جرم اعمال و اجرا می‌شود.

در مورد محاکمه تشخیص آلودگی محیط زیست باید تاکید نمود که وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان دامپزشکی به منظور اعلام جرایم محیط زیستی مسئول هستند که به محاکم قضایی ابلاغ کنند.

عمد در جرایم علیه محیط زیست و مجازات آن

جرایم علیه محیط زیست از دسته جرایم عمدی هستند که چنان چه سوء نیتی در این جرایم باشد در قانون مشمول مجازات شدیدی می شود. البته مجازات در جرایم با وسعت بیشتر بسیار شدید تر می گردد. مثلاً اگر مواد شیمیایی در آب وارد شود به شکلی که مردم شهر یا روستا از این آب استفاده کنند و منجر به قتل یک نفر شود بر این اساس مجازات قصاص مطرح خواهد شد.

با توجه به قانون بهره برداری از جنگل ها و مراتع با متخلفان و مجرمانی که به محیط زیست زیان وارد کنند به شکل جدی برخورد می شود.

بر اساس آن چه در ماده ی ۴۲ و ۴۳ قانون مذکور ذکر شده است بریدن و ریشه کن کردن و سوزاندن نهال و درخت و فراهم کردن چوب و هیزم و زغال از منابع ملی و توده‌ای جنگلی ممنوع می باشد و شخصی که مرتکب به بریدن  و ریشه کن کردن  اصله ی نهال  شود  به پرداخت جریمه نقدی و در زمینه ریشه کن کردن درخت و بریدن و تهیه چوب و هیزم و زغال به حبس تأدیبی از ۱۱ روز تا ۶ ماه و پرداخت جزای نقدی نسبت به هر اصله درخت یا هر متر مکعبی هیزم یا زغال محکوم خواهد شد.

جرایم محیط زیست
جرایم محیط زیست

بر اساس ماده ی ۴۵ قانون مذکور می‌خوانیم که آتش زدن نباتات در مزارع و باغات داخل یا اطراف جنگل بی آن که اجازه و نظارتی از سوی ماموران جنگلبانی نسبت به آن صورت گرفته باشد ممنوع می باشد. در شرایطی که این اقدامات بر اثر آتش سوزی در جنگل و بی احتیاط ایجاد شود مرتکب به حبس تأدیبی از دو ماه تا یک سال محکوم می شود.

با توجه به ماده ۴۶ قانون فوق شخصی که اقدام به روشن کردن آتش در تنه ی درخت جنگل کند در تعدادی از سه ماه تا یک سال و برای هر درختی که آتش زده و یا در آن آتش روشن شده است به پرداخت جریمه نقدی محکوم می‌شود