عقد معوض و عقد غیر معوض|تفاوت عقد معوض و غیرمعوض|نکات مهم

عقد معوض و عقد غیر معوض چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی عقد معوض و غیر معوض چیست؟ و نکات مهم عقد معوض و غیر معوض پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه عقد معوض و عقد غیر معوض

عقد معوض و عقد غیر معوض
عقد معوض و عقد غیر معوض

عقد معوض همان طور که کاملا از نام آن پیداست یعنی عقد که در آن معاوضه ای صورت می پذیرد بنابراین در این نوع قد هر یک از طرفین عوضی می دهد و مالی را از طرف دیگر دریافت می کند. مثلا در بیع خانه یکی خانه را می دهد دیگری در مقابل پول دریافت می کند در اجاره هم چنین است.یک طرف منفعت خانه را صاحب می شود طرف دیگر اجاره بها را دریافت می کند.

هبه ، عقد غیر معوض

در عقد غیرمعوض معاوضه ای در کار نیست فقط یک طرف مورد معامله را ارائه می کند مثل عقد هبه.

در عقد هبه یک طرف مالی را رایگان به طرف دیگر می بخشد و به تملک دیگری در می آورد. شخصی که این اراده را می کند واهب و دیگری متهب است. آنچه هبه می شود موهب نام دارد.مثلا من می گویم اتومبیل خود را به تو هبه کردم من ایجاب و طرف دیگر قبول می کند اما من در مقابل اتومبیل مالی دریافت نمی کنم.

در تعریف عقد هبه به عنوان رایج ترین موضوع بخشش دارایی، در ماده ۷۹۵ قانون مدنی چنین تعیین شده است که هبه این است که بر اساس آن یک نفر مالی را به شکل رایگان به دیگری تملیک می نماید. تملیک کننده را واهب و شخص دیگر را متهب و مالی که مورد هبه است را موهوبه می گویند.

به منظور تحقق عقد هبه به دو رکن مادی و ارادی نیازمند می باشد. اولا مالکیت واهب به مالکیت متهب واگذار شود، بی آن که عوضی در میان باشد. ثانیاً باید واهب قصد  هدیه دادن و بخشیدن و یا تملک مجانی داشته باشد نه این که قصد او پرداخت دین و وفای به عهد باشد. هبه مفهومی گسترده تر از صدقه و هدیه و جایزه دارد.

صدقه هدیه‌ای است که در آن قصد قربت می شود.

عقد معوض و عقد غیر معوض
عقد معوض و عقد غیر معوض

هدیه نوعی هبه  است که در آن مال موهوبه از جایی به جای دیگر انتقال داده می‌شود تا با هدف احترام دیگری به او تقدیم شود. به همین سبب هدایا راجع به اموال منقول استفاده می شود.

جایزه نوعی  هبه  می باشد که از طرف مقام والاتر با هدف تشویق شخص دیگر صورت می پذیرد.

عقد غیرمعوض مشروط به عوض

از دسته بندی های عقود مشروط و مطلق است عقد هبه می تواند مطلق یا مشروط باشد. مثلا من ماشین خود را هبه می کنم و طرف دیگر هم قبول می کند این هبه هبهی مطلق و غیرمعوض است و شرطی درآن نیست بنابراین غیرمشروط هم هست اما حال ان که گاهی در همین عقد هبه شرطی تبیین می شود مثلا من ماشینم را به تو هبه می کنم به شرطی که در امتحان موفق شوی.

در این جا باید گفت عقد چون ذاتا غیرمعوض است خب از این دسته بندی خارج نمشود چون در مقابل ارائه مال پولی یا عوضی دریافت نشده است شرط هم جزو ارکان عقد نیست پس وجود یا عدمش اثری در پیدایش عقد ندارد و عقد ذاتا غیرمعوض است بنابراین عقد معوض با عقد غیرمعوض مشوط از نظز ماهیتی فرق می کند  مشروطی که یا شرط به مال شده باشد یا شرط به عمل.

تفاوت عقد معوض و عقد غیرمعوض

1- در یک عقد معوض حتما باید دو عوض برابری نسبی داشته باشند هم ارزش باشند مثلا اگر  من کیفم را به شما فروختم یک میلیون این یک میلیون و کیف باید هر دو ارزششان یکی باشد دارای ارزش اقتصادی یکسان  باشند

مثلا اگر گفته شود من اتومبیلم را به شما هبه می کنم در حای که شما این کیف را به من بدهی خب در اینجا کالا مشخص است که ارزش دو مال یکی نیست و این عقد همان هبه غیرمعوض است و وقتی عقد غیرمعوض مشروط هست لزومی هم ندارد که شرط با مورد معامله هم ارزش باشند  بنابراین وقتی در یک عقد معوض عوض و مورد معامله هم ارزش نیستند در این حالت برای آن ها حق فسخ  پیش می آید.

عقد معوض و عقد غیر معوض
عقد معوض و عقد غیر معوض

2- در عقد معوض هنگام انعقاد عقد اگر یکی از  دو عوض معلوم و موجود نباشد عقد باطل خواهد بود چون از شرایط صحت عقد موجود عوض است. مثل این که من بگویم اتومبیلم را فروختم به تو 10 میلیون تومان بعد مشخص شود اتومبیلی در کار نبوده است. حال یا من اصلا ماشین ندارم یا امروز آتش گرفته یا قبلا فروش رفته به هرحال زمان عقد موجود نبوده اس،. عقد باطل است  ولی اگر  در عقد غیر معوض مسلم شودکه موردی که شرط شده موجود نیست معامله باطل نمی شود اما در این حالت برای کسی که عقد به نفع او منعقد شده است حق فسخ ایجاد می شود

3-تفاوت دیگر این که در یک معامله مثلا من بگویم اتومبیلم را به شما فروختم 10 میلیون تا فردا اتومبیل را تحویل شما می دهم اما ناگهان تا فردا تصادف کند و تلف شود در این حالت معامله باطل نمی شود بلکه از زمانی که مورد معامله زائل شد منفسخ می گردد. یعنی خودبه خود فسخ می شود.

انفساخ زمانی اطلاق می شود که که فسخ به صورت غیر ارادی انجام شود. ولی اگر عقد غیرمعوض مشروطی تنظیم شود که مشروط قبل از این که تسلیم شود از بین برود مثل این که بگوییم این کیف مال شما به شرطی که این خودکار مال من شود شما هم قبول کرده اید اما قبل از تسلیم کیف، خودکار زایل شود  در این جا معامله خود به خود فسخ نخواهد شد چون خودکار که تلف شده  از ارکان عقد نیست و فقط مشروط عقد است مورد شرط جزو ارکان عقد نیست که باعث شود عقد باطل یا منفسخ شود.اهمیت آن هم از مورد معامله کم تر است  بنابراین اگر نباشدهم در معامله تاثیری ندارد در این جا برای کسی که معامله به نفع او شده است حق شرط ایجاد می شود و این تفاوت را بین عقدی که خود به خود فسخ می شود با عقدی که برای مشروط له آن حق فسخ ایجاد می شود را نشان می .دهد.

4- تفاوت دیگر این که در عقد معوض حتما باید مورد معاوضه معلوم باشد مبهم نباشد  مثلا من نمی توانم صرفا بگویم خانه ام را به شما می فروشم 100 میلیون تومان باید حتما مشخصات خانه معلوم و مسلم باشد  و اگر در عقد معوضی هریک از عوضین معلوم نباشد عقد باطل است اما در عقد غیر معوض مشروط  مورد شرط معلوم نباشد نه تنها  معامله باطل نمی شود که صحیح است. مثلا من می گویم این کیف برای شما به شرطی که هرچه پول در جیب داری از آن من شود و علم اجمالی به پول داخل جیب شما کافی است و مقدار دقیق ان لازم نیست مشخص شود. بازهم در این جا باید بگوییم علتش آن است که مورد شرط جزو ارکان عقد نیست.

عقد معوض و عقد غیر معوض
عقد معوض و عقد غیر معوض

5- آخرین تفاوتی که می توانیم میان این دونوع عقد قائل شویم حق حبس است. در عقد معوض  هریک از طرفین تسلیم عوض خود را می تواند تسلیم به عوض دیگری کند مثلا من می گویم اتومبیل من به مبلغ 5 میلیون به شما فروختم اما تا زمانی که 5 میلیون را دریافت نکنم از تویل اتومبیل خودداری کنم یا طرف دیگر بگوید ت اتومبیل را به من ندهی به تو پول نمی دهم  اما امکان این عمل در عقد غیرمعوض مشروط نیست یعنی نمی توان از حق حبس در عقد غیرمعوض مشروط استفاده کرد. و هرکدام باید وظیفه خود را انجام دهند کسی که مالی را هبه می کند و شرطی می گذارد هرکدام باید وظایف خود را انجام دهند