عفو|عفو خصوصی|عفو عمومی|عفو زندانی|

عفو چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی عفو چیست؟و شرایط عفو زندانی پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ویدیو مقاله عفو

مقدمه عفو زندانی :

فردی که به زندان محکوم می گردد درست است که مجبور به تحمل مجازات سخت زندان است و باید ناگزیر مدتی را در آن جا سپری کند و حقوقی مثل ملاقات خانواده و آزادی  از او سلب می شود، اما این به مفهوم آن نیست که او موقعیتی برای آزادی و خارج شدن از زندان نخواهد داشت.

چه بسا قانون فرصت‌هایی را برای این افراد در نظر گرفته است که از جمله آن عفو و آزادی مشروط و مرخصی برای زندانیان می باشد. اما بهره گرفتن از این مهلت ها برای همه زندانیان میسر نیست و شرایطی را دارا می باشد.

اگر هر زندانی از آن شرایط برخوردار باشد امکان استفاده از این موقعیت ها را خواهد داشت. در این مقاله سعی شده به این سوالات پاسخ داده شود که این شرایط یک زندانی باید به چه صورت باشد که بتواند از حقوق عفو استفاده کند؟ یا چطور یک زندانی قادر است درخواست عفو و مرخصی دهد؟

عفو
عفو

شرایط عفو زندانیان در ایران

در قانون مجازات اسلامی عفو زندانی به دو ترتیب صورت می‌گیرد:

اول بر اساس اخلاق عمومی و دیگری بر اساس عفو خصوصی.

به بیان ساده یک زندانی به منظور آن که قادر باشد از امکان عفو و آزادی بهره ببرد باید یا شرایط عمومی را داشته باشد  یا عفو خصوصی.

عفو عمومی و شرایط آن :

با توجه به وجه تسمیه عفو عمومی به شکل کلی به دسته از زندانیان که جرم خاصی را ارتکاب یافته اند این عفو تعلق می گیرد. به بیان دیگر این شکل  از عفو به یک جرم خاص متعلق است و محکومانی که به آن جرم ارتکاب یافته اند بخشیده خواهند شد.

مثلاً بعد از آن که انقلاب اسلامی در سال ۵۷ به وقوع پیوست لایحه‌ای از سوی قانون به تصویب رسید که بر اساس آن زندانیان سیاسی که به جرم اقدام علیه نظام طاغوتی و اهانت به شاه در زندان بودند آزاد گردیدند. البته باید اشاره داشت این عقد تنها شامل زندانیان سیاسی نمی باشد اما عموماً در هنگام بروز بحران های سیاسی مثل انقلاب به آن ها داده می‌شود.

شرایط برخورداری از عفو عمومی و شیوه ی آن :

-بر اساس ماده ۹۷ قانون مجازات اسلامی شرایط و شیوه اعطای عفو عمومی بدین ترتیب است که اولاً بر اساس قانون به زندانی  عفو داده می شود. پس پیشنهاد قوه قضاییه ،  از سوی قوه مقننه و به واسطه رهبری اعطا می گردد و باید قانونی تصویب شود تا زندانیان شامل عفو عمومی گردند.

-دوم این که عفو مذکور مختص به جرایم تعزیری می باشد. منظور از جرایم تعزیری جرایمی است که مجازات آن ها به وسیله ی حکومت مشخص می‌شود نه به وسیله اسلام و شرع. مانند جرم سرقت تعزیری یا جرم کلاهبرداری و مواد مخدر که در آن ها امکان دادن عفو وجود دارد.

اما در مورد جرم هایی مانند زنا و شراب خواری و غیره نمی توان عفو عمومی به آن ها اعطا کرد. همین ‌که عفو عمومی بر اساس قانون انجام می‌گیرد ، دادرسی و اجرای حکم موقوف و آثار تکمیلی و تبعی رای قطعی نیز منحل خواهد شد و نیز آثار محکومیت جزایی از بین می رود.

چهارم این که عفو عمومی اثری در اعطای جبران خسارت به ضرر دیده نخواهد داشت.

عفو
عفو

عفو خصوصی یا عفو موردی :

عفو خصوصی برعکس عفو عمومی به شکل خاص به زندانیانی که در شرایط ویژه واقع شده‌اند و در مناسبت های ویژه مانند عید قربان و میلاد پیامبر  و میلاد امامان و ۲۲ بهمن و عید نوروز و دهه ی فجر به واسطه ی پیشنهاد رئیس قوه قضاییه از سوی مقام رهبری داده می شود.

شرایط عفو خصوصی و شیوه ی اعطای آن :

نخست زندانی و یا خانواده و یا قاضی تقاضای عفو  را به رئیس زندان محلی که حکم در آن گذرانده می شود تسلیم می نماید.  بعد از آن این تقاضا در هیئت هایی که متشکل از قاضی تحقیق زندان و رئیس زندان و رئیس دادگستری می باشد به ملاحظه و بررسی گذارده می شود و سپس از سوی اداره اطلاعات ستاد مبارزه با مواد مخدر و غیره یک گزارش ویژه از موقعیت زندانی دریافت می گردد.

موارد شمول عفو خصوصی :

-عفو خصوصی تنها شامل زندانیانی می‌شود که مرتکب جرم های تعزیری و بازدارنده شده اند. بنابراین مجازات های قصاص و دیه به سبب آن که در دسته مجازات‌های حق الناسی هستند از شمول عفو به شکل کلی خارج می باشد.

-زندانیانی که محکوم به مجازات های حدی مثل لواط و زنا و شرابخواری و غیره شده اند تنها در موارد ویژه منوط بر توبه و این که جرم با اقرار متهم به اثبات رسیده باشد امکان دارد مورد عفو قرار بگیرد.

-متهم باید قسمتی از مجازات را سپری کرده باشد که بر اساس آیین نامه عفو و بخشودگی مقدار آن برای هر مجازات مقدر شده است.

-زندانی که درخواست کننده عفو است نباید به این جرایم ارتکاب یافته باشد. مثل جرایم مربوط به قاچاق حرفه‌ای و محاربه و جاسوسی و سرقت مسلحانه و قاچاق اسلحه و مهمات و اختلاس و ارتشا و آدم‌ربایی و نیز جرایمی که مجازات آن ها بیشتر اعدام و سنگسار میباشد. مثل زنای محصنه و و زنای به عنف منوط بر آن که جرم با شهادت شاهدآن به اثبات رسیده باشد.

-یکی دیگر از شروط عفو خصوصی آن است که موجب آن باید شاکی خصوصی داشته باشد و یا این که رضایت او را جلب کند و ضرر و زیان هایی که به او وارد کرده را جبران نماید.

-زندانی نباید بیشتر از دو فقره محکومیت موثر کیفری دارا باشد.

زندانی همچنین نباید از عفو بهره برده باشد.

عفو در جرم مستوجب شلاق :

عفو به شکل معمول در جرم هایی که مجازات آن زندان است برای محکومان در نظر گرفته میشود.در موارد بسیار  کمی در برگیرنده ی اشخاصی خواهد بود که جرم حدی ارتکاب یافته اند. بنابراین عفو عمومی که بر اساس قانون با توجه به شرایط ویژه به محکومان داده می‌شود در برگیرنده جرم هایی که مجازات آن قصاص است اجرا نخواهد شد.

عفو
عفو

اما در عفو خصوصی در مورد جرایمی که مجازات آن حدی است به جز جرم  قذف.  این جرم از دسته توهینات خاص می باشد که شخص جرم زنا و لواط را به شخص انتساب می‌دهد.

در این صورت مدعی اگر که قادر باشد آن را ثابت کند و همچنین جرم محاربه اگر متهم پیش از اثبات جرم به توبه رو بیاورد و ندامت و اصلاح او برای قاضی آشکار شود حد از بین خواهد رفت و نیز اگر جرایم بالا غیر از قذف با اقرار به اثبات برسد اگر توبه انجام شود مرتکب حتی بعد از آن که جرمش به صفر رسیده باشد این امکان را خواهد داشت که دادگاه راجع به او به وسیله رئیس قوه قضاییه از سوی مقام رهبری تقاضای عفو کند

شیوه ی درخواست عفو :

در بخش اجرای احکام کیفری معاونتی وجود دارد که واحد سجل کیفری ، عفو و بخشودگی به منظور ثبت و فرستادن تقاضای عفو محکوم علیه و نیز پیشنهاد عفو و تخفیف مجازات محکومان بر اساس قانون مورد پیش‌بینی قرار داده است. پس تقاضای عفو باید به واحد عفو و بخشودگی معاونت اجرای احکام کیفری ارائه شود.

از جمله وظایف اجرای احکام کیفری ارائه نظر راجع به زندانیان دارای شرایط عفو و آزادی مشروط بر اساس قانون و مقررات می باشد و نیز این امکان وجود دارد که با رجوع به سایت سامانه خدمات الکترونیکی قضایی و تکمیل مراحل آن تقاضای عفو و اقدام به ثبت آن کرد.

شرایط مرخصی زندانی :

بد نیست حالا که تا این جا  راجع به شرایط اخذ زندانی گفته شد اشاره به شرایط مرخصی زندانیان نیز داشته باشیم.

– بر اساس ماده ی ۵۲۰ قانون آیین دادرسی کیفری زندانیان این امکان را دارند که با شرایطی از مرخصی بهره بگیرند. زندانیان باید مقررات زندان را رعایت نموده و در برنامه های اصلاحی و تربیتی زندان مشارکت نموده و امتیازات ضروری را دریافت کنند.

-زندانی باید وثیقه مناسب سپرده نماید و اگر که قادر به تامین وثیقه نباشد، زیر نظر ماموران یک روز در ماه و به اندازه ۱۰ ساعت قادر است از مرخصی بهره ببرد.

عفو
عفو

هر زندانی- این امکان را دارد که  تا سه روز در ماه از مرخصی برخوردار شود. البته باید در نظر داشت که این مدت در مواردی که زندانی بیماری داشته باشد یا یکی از بستگان نسبی و سببی درجه یک از طبقه اول مثل پدر و مادر یا همسر و فوت کرده باشد و یکی از فرزندانش ازدواج نموده باشد تا ۵ روز قابل افزایش خواهد بود.

تمدید مرخصی زندانی در مواردی قابل انجام است که زندانی شاکی خصوصی داشته باشد و بر اساس تشخیص دادستان یا قاضی اجرای احکام اعطای مرخصی این امکان را به وجود می آورد که زندانی بتواند رضایت شاکی را جلب کند.

زندانی قادر است مضاف بر مرخصی مذکور در ماده ی فوق بعد از اعطای تامین مناسب در مدت زندان یک بار دیگر و نهایتاً به مدت یک هفته از مرخصی استفاده کند.در شرایطی که متهم قادر باشد قسمتی از خسارت شاکی را پرداخت کند یا رضایت او را جلب نماید، این مرخصی تنها برای یک دفعه دیگر به اندازه ۷ روز تمدید می شود.

دادن مرخصی بر اساس مناسبت های ملی و مذهبی از سوی رئیس قوه قضاییه مضاف بر اندازه مشخص شده در قانون حداکثر تا دو درصد در سال به زندانیانی که دارای شرایط هستند اعطا می گردد.

در انتها باید این نکته را نیز یادآور شد که گمان اشتباه در جامعه جاری می باشد که خیلی‌ها گمان می برند می توانند مجازات زندان را خریداری کنند که در این مورد باید  تذکر داد که بر اساس قانون اگر فردی به مجازات های سبک تعزیری مثل زندان بیشتر تا یک سال منوط به شرایطی محکوم گردد، دادگاه به جای این که او را به زندان بیندازد مجازاتش را به جریمه نقدی تبدیل می کند و این به مفهوم خریدن مجازات زندان نیست.