قتل خطای محض|موارد قتل خطای محض|مجازات قتل خطای محض

قتل خطای محض چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی قتل خطای محض چیست؟ و نکات مهم قتل خطای محض پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه قتل خطای محض

قتل خطای محض
قتل خطای محض

قرآن قتل نفس را از مهم ترین و منفور ترین گناهان می شناسد. خداوند در آیه ۳۲ سوره مائده فرموده است اگر کسی شخصی را جز به قصاص یا به کیفر فساد در زمین به قتل برساند انگار که همه  ی مردم را کشته است. در قانون مجازات اسلامی قتل نفس  به صورت عمد و شبه عمد و خطای محض تقسیم بندی شده است. در این مقاله سعی شده به مفهوم قتل خطای محض و مصادیق آن و مجازات قتل خطای محض و بقیه ی مواردی که با این موضوع ارتباط می یابد پرداخته شود.

مفهوم قتل

به طور کلی قتل نفس از جمله جرائم عمومی می باشد و خطرناک ترین جنایات در تاریخ بشری است. سنگین‌ترین جرمی که نسبت به شخص انسان انجام می‌شود قتل بوده که صدمات ناشی از این جرم جبران ناپذیر و غیر قابل بازگشت است. در اسلام سه شکل قتل و در قانون هم همین سه شکل مورد بررسی واقع شده است. قتل عمد و شبه عمد و خطای محض.

قتل یک رفتار جنایی و خشن می باشد که با انگیزه ی آدم‌کشی ارادی و عمدی صورت می‌گیرد و سبب می شود شخصی از شخص دیگر سلب حیات کند. از جمله جرائم خشونت آمیز که در آن نابودی جسمانی و آسیب و صدمه با این هدف انجام می‌شود قتل است. قانونگذار در قانون مجازات اسلامی که در سال ۱۳۹۲ به تصویب رسیده است جرم قتل را نیز به سه گروه عمد و شبه عمد و خطای محض تقسیم بندی نموده است.

عنصر مادی قتل

به منظور وقوع هر جرمی فعل یا ترک فعلی باید از سوی مرتکب انجام شود که در شرایط خاص و در اوضاع و احوال ویژه ‌ای باعث قتل شود این عوامل عنصر مادی جرم را تشکیل می‌دهد. مثلاً وقتی شخصی، فرد دیگری را از جای بلندی پرتاب می‌کند یا شخصی  وسیله ی تیزی را بر بدن دیگری فرو می برد، در همه ی این موارد شخص رفتاری را انجام داده که باعث مرگ دیگری شده و جرم قتل محقق شده است.

عنصر روانی قتل خطای محض

عنصر روانی یک فعل، باعث عمدی یا غیر عمدی محسوب شدن جرم می گردد. عنصر روانی همان قصد باطنی و اراده ی مجرمانه ی شخص مرتکب می باشد. اگر عنصر روانی مرتکب معلوم شود می‌توان قتل را به عمد و غیرعمد طبقه بندی نمود.

مفهوم قتل خطای محض

قتل خطای محض
قتل خطای محض

قتل یک کلمه عربی می باشد که در مفهوم لغوی به معنای از بین بردن حیات و کشتن به کار رفته است و خطا یعنی آن چیزی را که قصد می کنی و اراده می کنی اما چیز دیگری به وجود می آید. در قتل خطای محض شخص مرتکب قصد جان مجنی علیه را نمی نماید و قصد عملی که بر او انجام شده و در نتیجه حاصل شده است را ندارد. مثلاً که فردی تیری را با هدف شکار رها می‌کند اما به یک انسان برخورد می‌نماید و باعث قتل او می‌شود.

بنابراین از آن نظر که مرتکب هم در فعل انجام شده و هم در قصدش دچار خطا شده است اگر قتلی در این خصوص اتفاق بیفتد آن را قتل خطای محض می گویند. بنابراین قتل خطای محض قتلی می باشد که در آن قصد انجام فعل وجود ندارد مانند این که فردی لیز بخورد و روی شخص دیگری بیفتد و یا این که در آن قتل قصدی راجع به مقتول جاری نباشد. مثل این که بخواهد یک حیوان را بکشد و شکار کند اما تیرش به خطا رفته و یک انسان برخورد کند.

موارد قتل خطای محض

بر اساس ماده ی ۲۹۲ قانون مجازات اسلامی قتل در مواردی که در ادامه به آن پرداخته می‌شود خطای محض خواهد بود؛

-قتل در حالت بیهوشی و خواب و مثل آن اگر صورت بگیرد منوط بر آن که شخص مرتکب، دانش و اطلاعی راجع به این که اقدام و اعمال او نوعا  سبب جنایت بر شخص دیگری می شود، نداشته باشد. وگرنه جنایتی که اتفاق افتاد عمدی خواهد بود بود.

در مورد بند پ ماده ی ۲۹۲ این نکته را باید اشاره داشت که در شرایطی که شخصی با هدف قتل معینی تیر می‌اندازد اما تیر به علت هایی به فرد دیگری برخورد می‌کند و او را به قتل می رساند با توجه به این که مرتکب هدفش انجام قتل بوده فقط شخص اشتباهی را انتخاب کرده است عمل او قتل عمد تلقی می شود و شامل مجازات قتل عمدی خواهد بود بود. بنابراین باید گفت چنان چه شخص هدفش جنایت یا انجام فعل بر مجنی علیه باشد موضوع جرم خطای محض از بین رفته و جنایتی که صورت می گیرد عمدی خواهد بود.

مجازات قتل خطای محض

مجازات قتل خطای محض دیه می باشد که باید طی سه سال قمری پرداخت گردد. البته باید در نظر داشت که هر سال باید یک سوم دیه به مجنی علیه پرداخت شود. اما در قتل خطای محض برخلاف قتل شبه عمد قانون گذار به منظور مشخص نمودن متعهد به پرداخت مبلغ دیه تفکیکی را انجام داده و بر اساس ماده ی ۴۶۳ قانون مجازات اسلامی چنین تعیین کرده است که در قتل خطای محض در شرایطی که جنایت با دلایل و قسامه یا دانش قاضی به اثبات برسد، پرداخت دیه بر دوش عاقله می باشد و چنان چه با اقرار مرتکب یا نکول او از سوگند یا قسامه به اثبات برسد بر دوش خود شخص مرتکب می باشد.

بر اساس تبصره ی ماده فوق اگر بعد از اقرار مرتکب جنایت خطای محض، عاقله ، بیانات او را مورد تایید قرار بدهد همان عاقله مسئولیت پرداخت دیه را بر عهده خواهد داشت.

قتل خطای محض
قتل خطای محض

موارد مسئولیت عاقله در پرداخت دیه

از جمله مواردی که عاقله به جانشینی مرتکب خطا کار پرداخت دیه را به عهده می‌گیرد حاصل از انجام قتل خطای محض می باشد. پرداخت دیه ی جنایات خطای محض  به وسیله ی عاقله، بر اساس روایات انجام می شود. اما در قرآن کریم پرداخت دیه ی جنایات خطای محض بر دوش مرتکب گذاشته شده است.

عاقله در شرایطی متعهد و مسئول خواهد بود که مضاف بر برخورداری از نسب مشروع با  مرتکب قتل خطای محض، بالغ و عاقل  هم باشد و از توانایی مالی نیز برخوردار باشد. در شرایطی که عاقله از توانایی مالی بهره‌مند نباشد و قادر نشود در زمان مشخص قانونی مبلغ دیه را بپردازد مبلغ دیه باید به وسیله ی مرتکب پرداخت شود. جز این که مرتکب دیگر تمکن مالی دارا نباشد که در این شرایط مبلغ دیه از بیت المال پرداخت می گردد.

مسئولیت مرتکب در پرداخت دیه

در جایی که شخص مرتکب مسئول پرداخت دیه باشد چنان چه به علت مرگ و فوت و فرار و گریز امکان دسترسی به او نباشد از اموال و دارایی‌های او دیه ی مقدر شده پرداخت می‌شود و در شرایطی که مرتکب دارایی نداشته باشد مبلغ دیه از بیت المال پرداخت می گردد. چنان چه در قتل خطای محض، شخص مرتکب مسئول پرداخت دیه باشد اما از پرداخت آن خودداری کند بر اساس قانون مجازات اسلامی در قتل خطای محض مسئول دیه باید در طی مدت سه سال یک سوم مبلغ دیه را سالانه پرداخت نماید.

حال اگر از این تکلیف خود داری نمود و حکم را ندید گرفت چنان چه محکوم له تقاضا کند دادگاه دارایی محکوم علیه را می فروشد که البته مستثنیات دین را از این دارایی جدا می کند و در این حالت حکم را به اجرا در می آورد یا در نهایت محکوم علیه را بازداشت می نماید. اجرای این حکم منوط بر آن است که محکوم علیه  معسر نباشد. به علاوه محکوم له قادر است بعد از شناسایی دارایی محکوم علیه در مورد توقیف آن ، به مقدار مبلغ دیه ، وارد عمل شود.

تفاوت قتل شبه عمد با خطای محض

در قتل خطای محض خطا و اشتباه در رفتار و فعل و نتیجه ای که ایجاد می‌شود محقق می گردد. یعنی شخص قصد رفتار کشنده و نتیجه ی قتل را ندارد. اما در قتل شبه عمد خطا در نتیجه اتفاق می‌افتد. به این مفهوم که شخص مرتکب قصد عمل انجام شده را دارد. اما نسبت به نتیجه نادان است است.

قتل خطای محض
قتل خطای محض

در قتل شبه عمد دیه به وسیله ی شخص مرتکب پرداخت می گردد. اما در قتل خطای محض پرداخت دیه از تعهدات عاقله ی مرتکب محسوب می شود . باید این نکته را هم یادآوری کرد که مجازات قتل خطای محض صرف پرداخت دیه به وسیله عاقله ی مرتکب به اولیای دم او پرداخت می شود. مقصود از عاقله ی مرتکب به ترتیب طبقات ارث یعنی  پدر و پدربزرگ و فرزند مشترک و برادر و عمو دایی است.

مرجع صالح رسیدگی و قتل خطای محض

دادگاه صلاحیتدار به منظور رسیدگی به قتل خطای محض دادگاه کیفری دو می باشد. اگر قتلی به وسیله ی دادسرا محرز شود با عنایت به این که مجازات قتل خطای محض پرداخت دیه از سوی عاقله ی او می باشد در این شرایط دادگاه رسیدگی کننده به قتل خطای محض، دادگاه کیفری ۲ خواهد بود و چنان چه قتل خطای محض محرز شود پیشینه ی کیفری برای مرتکب ثبت نخواهد شد.