ایراد رد دادرس|موارد قرار رد دادرس|تقاضای قرار رد دادرس

ایراد رد دادرس چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی ایراد رد دادرس چیست؟ و نکات مهم ایراد رد دادرس پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

ایراد رد دادرس
ایراد رد دادرس

مقدمه ایراد رد دادرس :

اولین وظیفه ای که قاضی در صدور رای دارد آن است که انصاف و عدالت را در مورد اصحاب دعوا مراعات  کند. اما در بعضی از موارد به اسبآبی عدالت و انصاف قاضی مورد شک و ابهام واقع می شود.

مثلاً در شرایطی که قاضی دارای رابطه ی خویشاوندی با یکی از اصحاب دعوا باشد، حتی اگر انصاف را مورد رعایت قرار دهد و از این رابطه چشم‌ پوشی کند، امکان دارد این گمان به وجود بیاید که قادر نیست به طور صحیح رای بدهد .

به همین سبب در قانون آیین دادرسی مدنی مواردی مورد عنایت واقع شده است که در صورت وجود این موارد قاضی باید قرار امتناع از رسیدگی را صادر کند و از رسیدگی به دعوا دست بکشد. البته باید در نظر داشت که موارد رد دادرس در امور کیفری نیز در قانون تعیین شده است .

مفهوم ایراد رد دادرس :

در برخی از شرایط موقعیتی پیش می آید که این شک و تردید به وجود می آید که قاضی دارای منفعت مادی و معنوی در دعوایی می باشد که در حال دادرسی به آن است. به همین سبب در قانون موضوعاتی در نظر گرفته شده است که اگر وجود داشته باشد قاضی باید از رسیدگی جلوگیری کند و قرار امتناع از رسیدگی را صادر کند.

در ماده ی ۹۱ قانون آیین دادرسی مدنی موارد رد دادرس در امور حقوقی مقرر شده است. با توجه به ماده ی ۹۲ قانون آیین دادرسی مدنی دادرس بعد از صدور قرار امتناع از رسیدگی با درج دلیل، رسیدگی راجع به پرونده را به دادرس صالح دیگر دادگاه واگذار می نماید.

اگر دادگاه دادرس به اندازه کافی در اختیار نداشته باشد پرونده به منظور تکمیل رسیدگی به شعبه ی دیگری نزد رئیس شعبه ی اول فرستاده می‌شود. اگر دادگاه شعبه ی دیگری نداشته باشد پرونده به نزدیکترین دادگاه هم عرض ارسال می گردد. اعتراض به دادرس و رای دادرس تا پیش از صدور رای می توان اقامه  نمود.

موارد رد دادرس در امور حقوقی :

بر اساس ماده ی ۹۱ قانون آیین دادرسی مدنی چنین مقرر شده که دادرس در یکسری از موارد باید از رسیدگی خودداری کرده و حتی به طرفین دعوا نیز این حق داده شده است  که او را رد کنند.

به بیان دیگر در صورتی که یکی از مواردی که در ادامه به آن پرداخته می شود وجود داشته باشد شخص دادرس باید مستقیماً از رسیدگی و دادرسی خودداری کند و حتی یکی از اصحاب دعوا می تواند دادرس را مورد تردید قرار دهد . این موارد عبارتند از

ایراد رد دادرس
ایراد رد دادرس

-از خویشاوندی نسبی یا سببی تا درجه ۳ از هر طبقه بین دادرس با یکی از اصحاب دعوا برقرار باشد.

-دادرس یا همسر یا فرزند او وارث یکی از طرفین دعوا باشد.

– دادرس قیم یا مخدوم یکی از اصحاب دعوا باشد یا یکی از اصحاب دعوا مباشر امور دادرسی او و همسر او باشد. دادرس یا همسر یا فرزند او دارای منفعت و سود شخصی در موضوع اقامه شده باشد.

دادرس قبلا در موضوع مطرح شده در قالب دادرس یا بازپرس یا کارشناس یا اظهار  نظر داده باشد، بین دادرس و یکی از اصحاب دعوا یا همسر یا فرزند او دعوای حقوقی و جزایی طرح شده باشد یا قبلاً اقامه شده و از زمان صدور حکم قبلی دو سال سپری نشده باشد.

شیوه ی رد دادرس و رسیدگی به ایراد رد :

با عنایت به ماده ی ۸۷ قانون آیین دادرسی مدنی زمانی را در رد دادرس مثل ایرادات دیگر تا خاتمه ی اولین جلسه دادرسی می باشد. جزء این که علت ایراد  به وجود بیاید مثلاً وصلتی و ازدواج بین دادرس و یکی از طرفین دعوا در بین رسیدگی انجام شود.

تقاضای ایراد مشکل به خصوصی ندارد و اگر شفاهی باشد در صورت جلسه ی دادرسی نگارش می‌شود و چنان چه بر اساس لایحه یا ضمن لایحه‌ای درج شده باشد ثبت و ضمیمه ی پرونده می‌شود. در شرایطی که اصحاب دعوا یا یکی از آن ها دادرس را رد کند و دادرس  این ایراد را نپذیرد با صدور قرار رد ایراد دادرسی دعوا ادامه پیدا می کند.

اگر دادرس ایراد را قبول کند یا در موضوعاتی که دادرس  مستقیما از رسیدگی خودداری می کند باید با ذکر دلیل یا دلایل رد قرار امتناع از دادرسی را صادر نموده و رسیدگی به دعوا را به دادرسی دیگری واگذار کند.

چنان چه دادگاه ، دادرس به اندازه ی کافی نداشته باشد پرونده را به منظور تکمیل دادرسان یا ارجاع به شعبه ی دیگر نزد رئیس شعبه اول می فرستد و چنان چه دادگاه شعبه ی دیگر نداشته باشد، پرونده را به نزدیکترین دادگاه هم عرض می فرستد.

تصمیم دادرس راجع به ایراد :

زمانی که ایراد رد ابراز شد و مورد قبول دادرس قرار گرفت ، دادرس قرار امتناع از دادرسی را صادر می نماید و ضرورتی ندارد که دادرس موافقت قاضی دیگری را جلب کند.

در شرایطی که دادرسی  که علت رد او معلوم باشد از دادرسی جلوگیری نکند مرتکب تخلف انتظامی شده است. به شکلی که قرار امتناع از رسیدگی قطعی و غیرقابل سرپیچی می باشد. تعیین صلاحیت هر قاضی با خود شخص قاضی می باشد.

اگر دادرسی ایراد را پذیرفت و قرار امتناع از رسیدگی را صادر نمود مورد رسیدگی که به دادرسی ارجاع شده یا داده است یا دادرسان دیگر موظف به رسیدگی بوده و حق اختلاف در مورد پذیرش ایراد را نخواهند داشت و قادر نیستند برای دادرسی که خود را رد کرده است ابراز صلاحیت نمایند.

از طرف دیگر چنان چه دادرس ایراد مطروحه را قبول نکند و آن را رد نماید اعتراض ایراد کننده قبول نمی شود.

با این حال اگر یکی از طرفین دعوا دادرس را رد کرده اند و دادرس با وجود آشکار شدن علت رد به دادرسی ادامه بدهد و حکمی صادر نماید با توجه به ماده ی ۳۴۸ و ۳۷۱ قانون قانون آیین دادرسی مدنی در مرحله تجدیدنظر یا فرجام امکان فسخ یا نقض را خواهد داشت.

مدت زمان طرح ایراد رد دادرس :

با توجه به این که طرح ایراد رد دادرس در موضوعات حقوقی یکی از موانع رسیدگی به دعوا تلقی می شود اقامه ی آن مثل بقیه ی ایرادات و موانع رسیدگی مشروط به یک بازه زمانی می باشد و فقط در همان زمان امکان اقامه خواهد داشت. بر اساس ماده ی ۸۷ قانون آیین دادرسی مدنی که بسیار ماده مهم قانونی تلقی می شود ، اعتراض باید تا خاتمه ی نخستین جلسه دادرسی انجام شود.

ایراد رد دادرس
ایراد رد دادرس

جز این که علت ایراد بعدا به وجود آید. بر اساس ماده ی مذکور در حالت کلی وقتی که شخصی راجع به دادرسی اعتراض می‌کند و قصد رفتن او را دارد تا آخر اولین جلسه ای که برای دادرس ایجاد شده فرصت خواهد داشت و مهلت برای طرح ایراد رد دادرس برای او در نظر گرفته شده است.

با عنایت به بخش دوم این ماده باید در نظر داشت در شرایطی که یکی از علل رد دادرس بعد از خاتمه ی نخستین جلسه دادرسی به وجود بیاید، در عمل بعد از خاتمه ی دادرسی هم امکان ایراد رد دادرس وجود دارد.

ایراد رد دادرس در  امور کیفری :

در مواردی که در ادامه به آن پرداخته می‌شود باید از دادرسی خودداری نموده و دو طرف دعوا نیز قادرند در این موضوعات ایراد رد دادرس را مطرح کنند:

-درست مانند امور مدنی بر اساس ماده ی ۴۲۱ قانون آیین دادرسی کیفری که در سال ۱۳۹۴ به تصویب رسیده است در صورتی که دو طرف خویشاوندی نسبی یا سببی تا درجه سه از  هر طبقه بین او و یکی از دو طرف دعوا و شریک و معاون جرم باشد ، ایراد رد دادرس وارد است

-در صورتی که دادرسی قیم یا مخدوم یکی از اصحاب دعوا باشد یا یکی از دو طرف مباشر امور دادرسی یا مأمور یا همسر او باشد.

-در صورتی که دادرس همسر و یا فرزند وارث یکی از طرفین دعوا یا شریک یا معاون جرم باشد.

-دادرس در همان موضوع کیفری در گذشته به هر عنوان یا سمتی اظهارنظر در ماهیت دعوا کرده یا شاهد یکی از دو طرف دعوا بوده باشد.

-بین دادرس  و پدر و مادر و همسر و فرزند او  با یکی از طرفین دعوا یا پدر و مادر و همسر و فرزند او، دعوای حقوقی یا کیفری اقامه شده باشد یا در گذشته مطرح شده و از زمان صدور رای قطعی بیشتر از دو سال سپری نشده باشد.

دادرس و یا همسر و یا فرزند او دارای سود شخصی در موضوع اقامه شده باشند. البته باید در نظر داشت که شکایت انتظامی از جهات رد دادرس تلقی نمی‌شود.

کشف ایراد در دادرسی :

ایراد رد دادرس
ایراد رد دادرس

نکته ای که باید در نظر داشت آن است که هر یک از ایرادات دادرسی  نقش بسیار با اهمیتی را در روند دادرسی می‌تواند ایفا کند و ضرورت دارد که در اقامه ایراد دقت لازم را به عمل آورد. به بیان دیگر ناآگاهی و عدم توجه به این ایرادات می تواند اثرات بسیار مهم و سرنوشت سازی در دعوا داشته باشد.

چون وکلای با تجربه و زیرک علی رغم  مشاهده این ایرادات سیاست خود را به منظور دفاع از رد دعوا برنامه ریزی می نمایند و چنان چه شخصی بدون مشورت از وکلای دادگستری طرح دعوا کند، امکان نقض آن وجود دارد که هر زمان دعوای او با خطر مواجه می شود. توصیه بر این است که پیش از طرح دعوا در مورد ایراد رد دادرس حتماً از مشورت وکلا استفاده شود.