جهات تخفیف مجازات|موارد تخفیف مجازات|شرایط مخففه جرم

جهات تخفیف مجازات چیست؟

وب سایت حقوقی یاروکیل به معرفی و بررسی تخصصی جهات تخفیف مجازات چیست؟ و نکات مهم جهات تخفیف مجازات پرداخته تا به بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

 مقدمه جهات تخفیف مجازات

جهات تخفیف مجازات
جهات تخفیف مجازات

با توجه به این که هدف مجازات در نظام حقوقی  کیفری ایجاد ترس از انجام جرم و جلوگیری از ارتکاب مجدد آن می باشد ف به دنبال رسیدگی در دادگاه ها برخی اوقات امکان دارد قاضی با وضعیتی روبه ‌رو شود که با توجه به آن قادر باشد مجازات جرم را کاهش دهد و در آن تخفیف جاری نماید. تخفیف در مجازات قانونی به مفهوم کاهش مجازات مرتکب به کمتر از حداقل آن می باشد. شرایط تخفیف مجازات که به وسیله ی قانونگذار در نظر گرفته شده است به عنوان معاذیر قانونی یاد می شود.

مضاف بر این، شرایط تخفیف دهنده  ی دیگری نیز وجود دارد که دادگاه مختار است از آن استفاده کند و به عنوان کیفیت مخفف قضایی از آن یاد شده است. نکته ی دیگری که در مورد تخفیف مجازات های قانونی باید یادآور شد این است که جاری نمودن این دسته از مجازات ها فقط در مورد مجازات های تعزیری و بازدارنده و اقدامات تامینی و تربیتی میسر است. تعزیر مجازاتی می باشد که شامل حد و قصاص و دیه نبوده و بر اساس قانون در موارد ارتکاب محرمات شرعی یا نقض قوانین حکومتی جاری خواهد شد.

خصوصیات تخفیف مجازات

از ویژگی های تخفیف مجازات، عدم اجباری بودن آن و اختیاری بودن آن می باشد. بدین مفهوم که هر زمان مجرم بر اساس قوانین و آشکار شدن دلایل مخففه، شامل تخفیف شود دادگاه ضرورت به انجام تخفیف ندارد. بلکه تخفیف از جمله اختیارات مراجع قضایی می‌باشد که در همه ی جرایم غیر از حدود و قصاص دیه امکان جاری شدن را خواهد داشت. به علاوه فرق حد و تعزیر در آن است که هر دو مجازات مشخص و مقدری را در شرع دارد. اما تعزیر مجازاتی می باشد که اندازه ی در شرع به آن اشاره نشده است و اساس جرم انگاری آن منفعت اجتماع و صلاحیت جامعه می‌باشد. مانند جرایم راجع به تعزیرات حکومتی و جرم مربوط به راهنمایی و رانندگی.

موارد تخفیف مجازات

دلایل تخفیف دارای جنبه های مختلفی می باشد که امکان دارد از سوی شخص متهم انجام شود یا حتی از سوی شخصی که جرم نسبت به او ناجام شده است. با توجه به ماده ی ۲۲ قانون مجازات اسلامی در مجازات های تعزیری و بازدارنده دادگاه قادر است با آشکار شدن یکی از شرایطی که در ادامه به آن اشاره می شود در مورد تخفیف مجازات مرتکب عمل کند.

شرایط مخففه جرم

گذشت شاکی یا مدعی خصوصی

گذشت شاکی در جرایم غیرقابل گذشت باعث تخفیف در مجازات خواهد بود. اما در جرائم قابل گذشت مثل خیانت در امانت و توهین باعث توقف تعقیب و مجازات خواهد شد و به عبارت دیگر مجازات به شکل کلی از بین می رود.

جهات تخفیف مجازات
جهات تخفیف مجازات

همکاری موثر متهم

همکاری موثر متهم در شناسایی شرکا یا معاونان و به دست آوردن دلایل یا احراز اموال و اشیای به دست آمده از جمله یا استفاده شده برای ارتکاب آن.

در بعضی از جرایم با توجه به این که پیشگیری از بیشتر شدن آثار جرم برای مقنن بسیار با اهمیت می‌باشد همکاری با مامورین یا اصطلاحاً لو دادن همدستان   مجازات را از مجرم سلب می کند. مثلاً بر اساس ماده ی ۵۳۱ افرادی که جرم جعل را مرتکب می شوند و سند می سازند اگر پیش از تعقیب به دولت اطلاع ‌رسانی کنند و بقیه مرتکبان را اگر وجود داشته باشند معرفی نمایند یا بعد از تعقیب ابزار دستگیری آن ها را آماده کنند در مورد مجازات آن ها تخفیف اعمال می شود یا از مجازات معاف می گردد.

شرایط و اوضاع اثرگذار در ارتکاب جرم

شرایط و اوضاع اثرگذار در ارتکاب جرم مثل رفتار یا گفتار تحریک آمیز مجرم یا وجود انگیزه شرافتمندانه در ارتکاب جرم

اعلام متهم پیش از تعقیب

اعلام متهم پیش از تعقیب  یا اقرار موثر او در هنگام تحقیق و رسیدگی. اطلاع رسانی متهم درست مانند لو دادن همدستان در بعضی از موارد باعث معافیت از مجازات می‌شود. مثلاً با توجه به ماده ی ۵۲۳ قانون مجازات اسلامی، افرادی که جرم جعل و ساخت سکه های رایج کشور یا خارجی را مرتکب می‌شوند اگر پیش از آن که این موضوع از سوی محاکم قضایی کشف شود و مأمورین تعقیب را نسبت به این شرایط آگاه کنند در شرایطی که معلوم شود پیش از بازداشت شدن توبه نموده اند در این حالت از همه مجازات های مقرر معاف می شوند.

ندامت و حسن سابقه و یا شرایط خاص

ندامت و حسن سابقه و یا شرایط خاص متهم مثل بیماری و کهولت تلاش متهم با هدف کاهش آثار جرم یا اقدامات او به منظور جبران ضرر و زیان حاصل از آن. بر اساس تبصره ی ۲ ماده ی ۷۱۹ قانون مجازات اسلامی باید در نظر داشت که اگر مثلاً راننده‌ای که با شخصی تصادف کرده و مصدوم را به مرکزی به منظور معالجه و استراحت او انتقال دهد و یا مامورین دادگستری را از این موضوع آگاه نماید و یا به هرشکلی سبب معالجه و کاهش دردهای مصدوم شود دادگاه قوانین تحقیق را در مورد او اعمال می کندو

جهات تخفیف مجازات
جهات تخفیف مجازات

خفیف بودن صدمات وارد شده

خفیف بودن صدمات وارد شده و مجموعه علیه نتایج خسارت بار جرم و دخالت ضعیف شریک یا معاون در احراز جرم. با توجه به این مثلا پرسنل و کارکنان قمارخانه ها دخالت کمی در ارتکاب جرم دارند و بیشتر جرم شامل مدیر قمارخانه می‌شود.

ماده ی ۷۱۰ قانون مجازات اسلامی برای  این منظور تخفیف در نظر گرفته و تعیین نموده افرادی که در قمارخانه یا اماکن آماده به منظور سرو مشروبات الکلی خدمتکاری می‌کنند یا به شکلی به مدیر این اماکن یاری می رسانند معاون تلقی می‌شوند و مجازات مباشر جرم آن را در بر خواهند داشت اما دادگاه قادر است با توجه به شرایط و مقدار اثر اقدامات معاون، مجازات را کاهش دهد.

میزان کاهش مجازات

در قوانین جزایی که فرض های مختلفی برای جرایم گوناگون در نظر گرفته شده است مجازات هایی مثل جریمه ی نقدی و انفصال از خدمات دولتی زندان و غیره مضاف بر اشخاص حقیقی بر اساس ماده ی ۲۰ قانون مجازات اسلامی در صورتی که شخص حقوقی نیز مجرم شناخته گردد با عنایت به شدت جرمی که مرتکب شده است و نتایج خسارت بار ان امکان دارد به مجازات ها و کیفر هایی مثل از بین رفتن شخصیت حقوقی و مصادره ی همین اموال و جریمه نقدی و پخش و انتشار رای محکومیت او از طریق رسانه‌ها یا غیره کیفر شود. با عنایت به انواع مجازات ها ماده ی ۳۷ قانون مجازات اسلامی هم برای همه گونه‌های مختلف مجازات شیوه‌هایی برای جاری ساختن تخفیف در نظر گرفته است.

بر طبق ماده ی ۳۷ قانون مجازات اسلامی در این خصوص تعیین کرده اگر یک یا چند علت از اسباب تخفیف وجود داشته باشد دادگاه قادر است مجازات تعزیری را به شکلی که به اقتضای حال متهم باشد به طریقی که در ادامه یاد می شود کاهش می دهد یا تبدیل می کند.

کاهش مجازات زندان به اندازه یک تا سه درجه در مجازات های درجه ۴ و بالاتر. مقصود از زندان درجه چهار و بیشتر، زندان های بیشتر از پنج سال می باشد. مثلاً اگر شخصی بر اثر جرم راهزنی کیفر شود دادگاه قادر است مجازات او را تا ۳ درجه کاهش دهد و او را به مجازات تعزیری درجه شش یعنی ۶ ماه تا ۲ سال زندان کیفرکند.

کاهش مجازات زندان درجه پنج و درجه شش به مقدار یک تا دو درجه یا تبدیل آن به جریمه ی نقدی بر اساس همان درجه با توجه به تبصره ی ماده ی ۳۷ قانون مجازات اسلامی الحاق شده است. اگر مجازات مرتکب کاهش پیدا کند و حکم زندان کمتر از ۹۱ روز داده شود به مجازات جایگزین مربوطه تبدیل خواهد شد.

– تبدیل مجازات زندان درجه ۷ به جریمه نقدی به اقتضای همان درجه.

– تبدیل مصادره همه اموال به جریمه نقدی درجه یک تا چهار.

-‌ تبدیل کردن انفصال دائم به انفصال موقت به اندازه ۵ تا ۱۵ سال.

– کاهش بقیه مجازات های تعزیری به اندازه یک تا دو درجه یا تبدیل آن به مجازات های دیگر از همان درجه یا یک درجه کمتر.

– تخفیف مجازات و معافیت در جرایم درجه هفت و هشت(حبس کمتر  ۶ ماه و کمتر)

در جرم های تعزیری درجه هفت و هشت در شرایطی که مجازات دارای شرایط کاهش و تخفیف باشد و قاضی نیز محرز  دارد که مرتکب با انجام نشدن مجازات هم قابل اصلاح است، دادگاه این امکان را دارد که متهم را از مجازات معاف بنماید.

البته این معافیت منوط به آن است که پیشینه ی کیفری موثر نداشته باشد و شاکی خصوصی گذشت کند و ضرر و زیان حاصل جبران شود یا ترتیبات جبران آن داده شود. یک نکته مهم در این جا باید اشاره داشت این که اگر دسته ای از ماده های قانونی به منظور جهات تخفیف در ماده ی ۳۸ به شکل ویژه تخفیفی را پیش بینی کرده باشد بر طبق تبصره ۲ ماده ۳۸ قانون مجازات اسلامی دادگاه این امکان ندارد که با توجه به همین علت دو بار مجازات را شامل تخفیف کند.

شرایط خرید مجازات زندان

جهات تخفیف مجازات
جهات تخفیف مجازات

تبدیل مجازات زندان تعزیری به جریمه نقدی هر فرد به خریدن زندان یا خرید حبس معروف می باشد. بر اساس قانون از دو طریق این موضوع میسر است: مجازات های جایگزین زندان یا تخفیف قانونی.

مجازات های جایگزین زندان

از جمله مجازات‌های جایگزین زندان بر اساس ماده ی ۸۶ قانون مجازات اسلامی جریمه نقدی می باشد اما باید به این نکته دقت کرد که به منظور تبدیل زندان به جریمه ی نقدی مقدار مجازات قانونی جرم نباید از یک سال تجاوز کند. بر اساس ماده ی ۷۳ در این خصوص تعیین شده در جرایم عمدی که مجازات قانونی آن ها بیشتر از یک سال زندان است اگر تخفیف مجازات اعمال شود، نسبت به کمتر از یک سال دادگاه این امکان را ندارد که به مجازات جایگزین حبس رای دهد.

تخفیف قانونی

شیوه ی دیگر تبدیل زندان به جریمه نقدی بهره بردن از تخفیفات قانونی در ماده ۳۷ قانون مجازات اسلامی می باشد.

بر خلاف شیوه ی بالا که ویژه زندان های یک سال و کمتر می باشد بر اساس ماده ۳۷ زندان های ۵ سال و کمتر هم امکان تبدیل به جریمه نقدی را خواهند داشت. به بیان دیگر اگر جهات تخفیف وجود داشته باشد همه ی جرایم تعزیری درجه ی ۵ تا ۸ امکان تبدیل شدن به جریمه نقدی را خواهند داشت.